Phòng học STEM: từ khái niệm thời thượng đến nhu cầu thực tế
Phòng học STEM là không gian được thiết kế chuyên biệt để học sinh trải nghiệm các hoạt động liên ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán, thông qua thí nghiệm thực hành, mô hình sáng tạo và dự án ứng dụng, nhằm biến kiến thức lý thuyết thành trải nghiệm cụ thể, khơi gợi tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng hợp tác trong môi trường học tập gần với đời sống và công nghệ hiện đại. Điều khiến phòng học STEM trở thành chủ đề được nhắc nhiều hiện nay không chỉ nằm ở trang thiết bị bắt mắt, mà ở kỳ vọng rằng việc đổi mới cơ sở vật chất trường học sẽ kéo theo thay đổi cách dạy và học. Song, nếu chỉ dừng lại ở việc xây thêm phòng chức năng, mà không thay đổi chương trình, phương pháp và văn hóa lớp học, khái niệm phòng học STEM dễ bị biến thành một “món trang trí” hiện đại hơn là động lực đổi mới giáo dục STEM Việt Nam.
Một ngày khai giảng biến sân trường thành phòng thí nghiệm mở
Hình ảnh đáng chú ý trong lễ khai giảng tại một trường THCS ở Hà Nội là ngay sau phần lễ trang trọng, toàn bộ sân trường và hệ thống phòng chức năng được chuyển hóa thành một không gian trải nghiệm đa chiều. Đây là ví dụ cho thấy khi cơ sở vật chất trường học được sử dụng đúng cách, nó có thể biến ngày khai trường thành “giờ học mở rộng”, giúp học sinh bước ra khỏi ghế ngồi thụ động. Các hoạt động được thiết kế kết nối chặt chẽ mang đến cho học sinh một hành trình khám phá giàu cảm hứng, thay vì những màn trình diễn đơn lẻ để minh họa cho khái niệm STEM. Điểm cốt lõi nằm ở cách nhà trường tổ chức trải nghiệm thí nghiệm học sinh: không gian mở, cho phép thử, sai, thảo luận và liên hệ với cuộc sống, thay vì chỉ xem giáo viên hoặc khách mời thao tác.
Bên trong phòng học STEM: trải nghiệm AI và sáng tạo ứng dụng
Tại phòng STEM, Câu lạc bộ STEM & AI dẫn dắt học sinh bước vào thế giới trí tuệ nhân tạo và các mô hình sáng tạo ứng dụng. Đây là bước đi quan trọng: phòng học STEM không chỉ chứa thiết bị, mà được gắn với cộng đồng học tập chủ động (câu lạc bộ, nhóm dự án) để duy trì hoạt động quanh năm. Học sinh được tham gia nhiều hoạt động bổ ích, từ khám phá công nghệ đến các hoạt động kết nối tư duy logic khoa học với sự tinh tế trong ngôn từ và nghệ thuật. Nếu những trải nghiệm thí nghiệm STEM thực hành như vậy diễn ra thường xuyên, phòng học STEM sẽ trở thành “xưởng ý tưởng” chứ không phải phòng trưng bày. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi giáo viên được đào tạo để biến nội dung AI, mô hình ứng dụng thành bài học có chiều sâu, tránh xu hướng giới thiệu công nghệ như một màn biểu diễn ngắn ngày.
STEM không thể tách rời văn hóa, nghệ thuật và bản sắc
Điểm thú vị trong không gian trải nghiệm là STEM không đứng một mình. Bên cạnh phòng học STEM, chủ đề “Thế giới sắc màu” tạo cơ hội cho học sinh thể hiện góc nhìn sáng tạo qua mỹ thuật, âm nhạc, nhạc cụ hiện đại; hoạt động “Thu Hà Nội” cho các em tự tay trải nghiệm ướp trà sen, làm bánh dẻo, tết châu chấu lá cây, qua đó bồi đắp tình yêu văn hóa dân tộc. Khi STEM được đặt cạnh văn hóa và nghệ thuật, thông điệp trở nên rõ ràng: giáo dục STEM Việt Nam nếu chỉ đào tạo kỹ năng công nghệ mà bỏ qua bản sắc và cảm xúc, sẽ tạo ra những “kỹ thuật viên giỏi” nhưng thiếu chiều sâu con người. Chính sự kết nối này khiến trải nghiệm học tập trở nên đa chiều, và phòng học STEM trở thành một mảnh ghép trong bức tranh giáo dục toàn diện, chứ không phải trung tâm duy nhất của đổi mới.
Đầu tư tiền tỷ: cần đi kèm chuyển đổi phương pháp dạy học
Lời nhắn được một hiệu trưởng chia sẻ trong ngày khai giảng: "Mỗi năm học mới là một hành trình vạn dặm khởi đầu từ những bước chân nhỏ. Thầy cô không chỉ trao cho các con tri thức, mà còn mở ra những không gian sáng tạo không giới hạn để mỗi em học sinh tự tin khẳng định bản lĩnh". Câu nói ấy cũng là thước đo thành công của việc đầu tư phòng học STEM và cơ sở vật chất trường học: nếu không gian mới chỉ tạo ra vài giờ trải nghiệm ấn tượng, nhưng không thay đổi cách dạy, cách đánh giá và quyền được thử nghiệm của học sinh, thì khoản đầu tư sẽ khó tạo ra chuyển biến dài hạn. Ngược lại, khi nhà trường xây dựng được hệ sinh thái gồm câu lạc bộ, dự án, hoạt động gắn với cộng đồng, để học sinh liên tục tham gia trải nghiệm thí nghiệm học sinh trong năm, thì ngay cả một phòng học STEM không quá hào nhoáng cũng đủ trở thành nơi khởi nguồn sáng tạo. Đổi mới thật sự không nằm ở giá trị thiết bị, mà ở cách giáo viên và học sinh làm chủ không gian đó mỗi ngày.
