Ổn định trường lớp là nền móng, không phải đích đến
Giáo dục Lâm Đồng sau sáp nhập là quá trình sắp xếp tổ chức, trường lớp và nguồn lực trên địa bàn rộng, đồng thời giữ cho học sinh tiếp tục được học tập ổn định và có cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng. Sau sáp nhập, các cấp học tập trung ổn định tổ chức, duy trì chất lượng dạy học và rà soát mạng lưới trường lớp. Đây là cách chuyển tiếp cần thiết: thay đổi bộ máy không nên làm gián đoạn việc học hay khiến khó khăn quản lý lấn át nhu cầu của học sinh. Quy mô toàn tỉnh hiện có trên 1.590 cơ sở giáo dục và đào tạo, với hơn 50.700 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên. Con số ấy là một nguồn lực lớn, nhưng cũng cho thấy việc phân bổ giáo viên, thiết bị và điều kiện dạy học không thể áp dụng một khuôn mẫu cho mọi địa phương.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, duy trì chất lượng dạy học là kết quả đáng ghi nhận, nhưng không nên đánh đồng sự ổn định tổ chức với việc mọi nơi đã có điều kiện ngang nhau. Địa bàn rộng, mức độ phát triển khác biệt khiến một trường ở khu vực thuận lợi và một điểm trường vùng xa đối mặt với những nhu cầu rất khác. Vì vậy, rà soát mạng lưới phải tính đến nơi học, đường đến trường và khả năng đáp ứng của từng cơ sở; nếu chỉ ưu tiên tinh gọn đầu mối, học sinh có thể phải gánh phần bất tiện của việc sắp xếp. Thước đo đúng của giai đoạn sau sáp nhập không chỉ là bộ máy vận hành, mà còn là việc học được duy trì mà không thu hẹp cơ hội của trẻ.
Giữ thành tích, nhưng nhìn xa hơn những con số
Các tín hiệu về kết quả học tập cho thấy ngành đã giữ được nhịp trong lúc tổ chức lại. Trong năm học 2025–2026, học sinh toàn tỉnh đạt 104 giải học sinh giỏi quốc gia; hơn 70% trường công lập đã đạt chuẩn quốc gia. Cùng với việc tiếp tục triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, các trường đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Những kết quả này đáng khích lệ, song thành tích mũi nhọn và chuẩn trường học không thể thay thế câu hỏi căn bản: mỗi học sinh có được giáo viên, thiết bị và hỗ trợ cần thiết để tiến bộ hay không? Ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cơ hội học tập vẫn gắn chặt với những điều kiện đó.
Do đó, khắc phục thiếu giáo viên, ưu tiên đầu tư cho địa bàn khó khăn và nâng chất lượng giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số phải là phần cốt lõi của đổi mới giáo dục, chứ không phải hạng mục bổ sung sau khi đã đạt chỉ tiêu chung. Khi lớp học đủ người dạy, có thiết bị phù hợp và học sinh được hỗ trợ trong quá trình học, cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng mới trở nên thiết thực. Sự công bằng ở đây không có nghĩa mọi trường nhận nguồn lực giống nhau; đó là phân bổ theo mức độ thiếu hụt và nhu cầu. Cách làm ấy vừa giúp học sinh vùng khó có điều kiện học tốt hơn, vừa giúp nhà trường tập trung vào giảng dạy thay vì liên tục xoay xở với những thiếu thốn cơ bản.
Chiến lược dài hạn phải đi vào từng trường
Kế hoạch số 17413/KH-UBND ngày 13/10/2026 của UBND tỉnh cụ thể hóa Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Định hướng là xây dựng hệ thống giáo dục mở, bảo đảm công bằng trong tiếp cận, từng bước chuẩn hóa và hiện đại hóa, đồng thời chú trọng đào tạo nhân lực chất lượng cao. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt trình độ tiên tiến của khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, hướng tới trình độ tiên tiến của Việt Nam vào năm 2045. Đây là một lộ trình nhiều tham vọng; muốn có ý nghĩa, mục tiêu phải được chuyển thành việc làm cụ thể ở từng trường, từ đội ngũ giáo viên và thiết bị đến chất lượng tổ chức dạy học.
Với giáo dục phổ thông, kế hoạch hướng tới tỷ lệ hoàn thành tiểu học 99,7%, trung học cơ sở 99% và trung học phổ thông 95%; 100% học sinh được học hai buổi mỗi ngày. Tỉnh cũng phấn đấu có 80% trường phổ thông đạt chuẩn quốc gia và 100% phòng học ở các cấp này được kiên cố. Những chỉ tiêu ấy chỉ tạo ra phát triển toàn diện khi đi cùng cách sắp xếp trường lớp phù hợp nhu cầu học tập, khoảng cách đi lại và điều kiện từng vùng. Nếu mục tiêu hai buổi mỗi ngày không được nâng đỡ bằng đủ giáo viên, phòng học và hỗ trợ học tập, học sinh sẽ khó hưởng trọn lợi ích. Ngược lại, đầu tư đúng chỗ giúp nhà trường cải thiện môi trường học, còn học sinh có thêm điều kiện phát triển năng lực và tiếp cận cơ hội công bằng.
Hướng đi thuyết phục nhất là xem ổn định sau sáp nhập như bước đệm để nâng chất lượng, không phải lý do dừng lại ở việc duy trì hiện trạng. Rà soát mạng lưới, bố trí giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất cho vùng khó và thúc đẩy chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ, gắn với những vướng mắc cụ thể của từng địa bàn. Khi kế hoạch được đo bằng trải nghiệm học tập thực tế—đường đến trường có phù hợp, lớp học có đủ điều kiện, học sinh có được hỗ trợ—các mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045 mới có thể chuyển thành thay đổi bền vững. Đó mới là nền tảng để giáo dục Lâm Đồng vừa giữ chất lượng dạy học, vừa mở rộng cơ hội phát triển toàn diện cho mọi học sinh.
