Sắp xếp cơ sở giáo dục: Cải tổ lớn nhất trong nhiều năm
Sáp nhập trường công lập trên toàn quốc là chủ trương sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và nghề nghiệp, qua đó giảm số lượng đầu mối quản lý, hình thành các mô hình trường nhiều cấp học, phân hiệu và điểm trường, nhưng vẫn phải bảo đảm quyền học tập liên tục và tiếp cận giáo dục cho mọi học sinh, nhất là trẻ em vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Ngày 5-8, Bộ GD-ĐT tổ chức hội nghị đánh giá việc sắp xếp cơ sở giáo dục công lập cấp tỉnh, cấp xã với sự chủ trì của Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng. Đến ngày 4-8, bộ đã nhận đủ báo cáo từ 34/34 địa phương, cho thấy đây không còn là ý tưởng mà là kế hoạch đang bước vào giai đoạn thực thi toàn diện.
Giảm 45,7% đầu mối: Con số ấn tượng và nỗi lo âm thầm
Theo báo cáo của 34 địa phương, tổng số cơ sở giáo dục công lập sẽ giảm từ 37.386 xuống 20.284, tức giảm 17.102 đầu mối, tương ứng 45,7%. Đây là cuộc giảm trường học Việt Nam ở quy mô chưa từng thấy, được thực hiện bằng cách tổ chức trường nhiều cấp học, chuyển cơ sở cũ thành phân hiệu, điểm trường và sắp xếp lại các trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên. Về mặt quản lý, mục tiêu tinh gọn, thống nhất một pháp nhân, một hệ thống quản trị và trách nhiệm giải trình là hợp lý. Nhưng với phụ huynh và học sinh, đặc biệt trong bậc mầm non và phổ thông, nỗi lo nằm ở việc trường bị sáp nhập có kéo theo lớp học đông hơn, quãng đường đến trường dài thêm, và mối liên kết cộng đồng quanh ngôi trường làng có bị phá vỡ hay không.
Ảnh hưởng thực tế đến học sinh: Từ cổng trường đến chất lượng lớp học
Chủ trương sắp xếp cơ sở giáo dục được khẳng định là phải “không làm ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh”. Các địa điểm dạy học cần thiết được duy trì, nhất là vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo để bảo đảm tiếp cận giáo dục. Tuy vậy, trên thực tế, trường công lập sáp nhập sẽ chạm vào nhiều thói quen học tập của trẻ. Học sinh có thể phải chuyển sang trường chính hoặc phân hiệu xa hơn; nhịp sinh hoạt bán trú, nội trú, việc đi lại của con ở nông thôn gắn với thời tiết, giao thông địa phương đều có nguy cơ bị xáo trộn. Nếu phương án sắp xếp không tính đủ năng lực phòng học, giáo viên, bữa ăn bán trú, y tế trường học thì tác động giáo dục học sinh sẽ hiện ra rất nhanh qua sĩ số tăng, lớp ghép nhiều trình độ và áp lực tâm lý khi trẻ buộc phải thích nghi môi trường mới.
Đội ngũ giáo viên và quản lý: Gánh nặng phía sau con số tinh gọn
Việc sáp nhập trường công lập kéo theo thay đổi lớn về tổ chức bộ máy và nhân sự quản lý, nhân viên trường học tại các địa phương. Phương án xử lý được xây dựng theo hướng tiếp nhận, sử dụng tối đa nhân sự, ưu tiên bố trí tại trường chính, phân hiệu, điểm trường, điều động đến cơ sở còn thiếu, hoặc chuyển người đủ điều kiện trở lại giảng dạy, bố trí công tác khác phù hợp năng lực. Nhân viên gắn với chất lượng giáo dục như thư viện, thiết bị thí nghiệm, y tế trường học được giữ, trong khi các vị trí hành chính như kế toán, văn thư, thủ quỹ sẽ tổ chức dùng chung để tinh gọn. Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng cảnh báo: “Nếu chúng ta làm không tốt việc sắp xếp các cơ sở giáo dục, sẽ ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học, ảnh hưởng lớn đến các em học sinh”. Nói cách khác, mọi sai số tổ chức đều sẽ phản chiếu lên lớp học và học sinh.
Làm sao để cải tổ không trở thành sự đánh đổi của vùng yếu thế?
Ngành giáo dục đặt mục tiêu bảo đảm các cơ sở giáo dục sau sắp xếp hoạt động ổn định trước năm học 2026-2027. Các địa phương đang kiện toàn bộ máy, bàn giao tài chính, tài sản, hồ sơ, dữ liệu và xây dựng kế hoạch giáo dục cho mô hình mới. Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng với phụ huynh là: cải tổ này mang lại gì cho con mình, hôm nay và vài năm tới? Nếu sắp xếp cơ sở giáo dục chỉ dừng ở việc giảm đầu mối, chuẩn hóa giấy tờ mà không đi kèm kiểm chứng thực tế về khoảng cách đến trường, sĩ số lớp, điều kiện bán trú, sự đồng thuận của cộng đồng thì rủi ro lớn nhất sẽ dồn về phía học sinh vùng nông thôn, vùng sâu – nơi một ngày mưa gió cũng có thể là lý do trẻ phải nghỉ học. Đã đến lúc mọi quyết định sáp nhập trường công lập phải được đo bằng từng bước chân đến lớp, chứ không chỉ bằng biểu đồ tổ chức trên giấy.
