Đường sắt Việt Nam bước vào giai đoạn kêu gọi vốn ngoài có chọn lọc
Kế hoạch kêu gọi vốn ngoài cho các tuyến đường sắt Việt Nam là chủ trương sử dụng danh mục quốc gia dự án 2026-2030 để thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế thế hệ mới, đồng thời dịch chuyển tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư từ ưu tiên quy mô sang ưu tiên chất lượng dự án, cấu trúc tài chính rõ ràng và mức độ lan tỏa hạ tầng giao thông liên vùng. Trong dự thảo danh mục quốc gia các dự án hạ tầng giao thông kêu gọi đầu tư nước ngoài giai đoạn 2026-2030, Bộ Tài chính đã yêu cầu nhiều bộ, ngành góp ý nhằm bảo đảm tiến độ và chất lượng của danh mục, hướng tới thu hút vốn nước ngoài có chọn lọc, chất lượng và hiệu quả. Cuối tuần trước, Bộ Xây dựng đã gửi văn bản góp ý cho Bộ Tài chính về dự thảo này, sau khi Bộ Tài chính phát hành công văn đề nghị các bộ liên quan nghiên cứu, phản hồi. Đây không phải là danh sách dự án mang tính “trưng bày”, mà là bộ lọc chiến lược cho dòng vốn quốc tế.
Bốn tuyến đường sắt trọng điểm: danh mục ngắn nhưng tham vọng lớn
Điểm đáng chú ý là trong số 176 dự án hạ tầng giao thông dự kiến kêu gọi vốn ngoài, cả bốn dự án do Bộ Xây dựng đề xuất đều thuộc lĩnh vực đường sắt. Đó là các tuyến Biên Hòa – Vũng Tàu, TP.HCM – Cần Thơ – Cà Mau, Mụ Giạ – Vũng Áng và Tháp Chàm – Đà Lạt, được đề xuất triển khai theo phương thức PPP và có tổng vốn đầu tư dự kiến rất lớn. Việc chỉ chọn đường sắt phản ánh cách tiếp cận ưu tiên các tuyến có độ lan tỏa cao, gắn với chiến lược phát triển ngành đường sắt và chủ trương huy động nguồn lực ngoài ngân sách để phát triển kết cấu hạ tầng. Những dự án này hướng tới xây dựng hệ thống đường sắt hiện đại, năng lực vận tải cao, giảm chi phí logistics và kết nối các trung tâm kinh tế với cảng biển, cửa khẩu quốc tế và đầu mối logistics. Nếu cấu trúc đầu tư được thiết kế đủ hấp dẫn, đây sẽ là “bài thử” quan trọng cho khả năng thu hút đầu tư quốc tế của hạ tầng đường sắt Việt Nam.
Hạ tầng giao thông mở rộng đang định hình lại bản đồ đầu tư quốc tế
Chiến lược phát triển hạ tầng giao thông giai đoạn 2026-2030 không chỉ là câu chuyện của đường sắt. Việt Nam đang đẩy nhanh đầu tư vào mạng lưới giao thông chiến lược, hạ tầng đô thị, năng lượng và kinh tế số. Hạ tầng mở rộng giúp quốc gia duy trì sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế, nhưng đồng thời cũng thay đổi cách nhà đầu tư lựa chọn địa điểm: yếu tố kết nối vùng, thời gian vận chuyển, và khả năng gắn dự án sản xuất – dịch vụ với các trục giao thông lớn ngày càng quan trọng. Theo một đơn vị tư vấn, việc triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn đang làm gia tăng nhu cầu vốn trung và dài hạn, tạo dư địa cho sự tham gia của khu vực tư nhân, thị trường vốn và dòng vốn quốc tế. Trong bức tranh này, các tuyến đường sắt được kêu gọi vốn ngoài không đứng một mình, mà là “xương sống” bổ sung cho hệ thống cảng hàng không, đường bộ và đô thị đang mở rộng.
Từ “cơ hội trên giấy” đến dự án sẵn sàng đầu tư: chất lượng là bộ lọc mới
Dung lượng cơ hội không còn là vấn đề: 7 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần vào Việt Nam đạt 38,06 tỷ USD, tăng 58% so với cùng kỳ; giá trị góp vốn, mua cổ phần tăng 61,6%. Những con số này cho thấy dòng vốn quốc tế vẫn đang “tìm đường” vào thị trường. Nhưng khi danh mục dự án 2026-2030 ngày càng mở rộng, khả năng kết nối vốn với dự án phù hợp lại phụ thuộc vào chất lượng và mức độ sẵn sàng đầu tư của từng dự án. Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào quy mô mà còn soi kỹ năng lực triển khai, tính rõ ràng của cấu trúc PPP, cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ của Nhà nước. Nói thẳng, Việt Nam không thiếu cơ hội, mà thiếu các dự án hạ tầng giao thông – đặc biệt là đường sắt – được chuẩn bị đủ sâu để nhà đầu tư quốc tế có thể ra quyết định nhanh và tự tin.
Giữ chân dòng vốn quốc tế bằng chiến lược hạ tầng và cải cách cơ chế PPP
Việt Nam đang duy trì sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế nhờ chiến lược phát triển hạ tầng giao thông và đô thị ở quy mô lớn. Tuy nhiên, để các tuyến đường sắt trong danh mục quốc gia thực sự trở thành “mỏ neo” dòng vốn dài hạn, chính sách phải đi trước một bước. Như một ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp hạ tầng nhấn mạnh, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng gia tăng sức hấp dẫn của các dự án PPP, đặc biệt là cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ của Nhà nước. Danh mục dự án chỉ là bước khởi đầu; bước quyết định là xây dựng cấu trúc đầu tư đủ linh hoạt để khu vực tư nhân và nhà đầu tư quốc tế tham gia hiệu quả. Kết luận, nếu Việt Nam biến các tuyến đường sắt động lực thành những dự án mẫu về chuẩn bị, minh bạch và chia sẻ rủi ro, đường sắt sẽ không chỉ giảm áp lực cho đường bộ, mà còn trở thành bệ phóng mới cho dòng vốn đầu tư quốc tế trong giai đoạn tới.
