Festival Thăng Long và lựa chọn đứng về phía ký ức đô thị
Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II với chủ đề “Dòng chảy di sản – Heritage Flow” là chuỗi hoạt động văn hóa dùng hình ảnh, tư liệu lịch sử Thăng Long, không gian phố cổ Hà Nội và di sản nghề truyền thống để đánh thức ký ức 36 phố phường, đồng thời khẳng định vai trò của di sản trong đời sống đô thị đương đại. Ở lần tổ chức này, Hà Nội không chọn kể lại lịch sử bằng những khẩu hiệu khô cứng, mà bằng cảm xúc và trải nghiệm. Khi hơn 3.000 nghệ sĩ, diễn viên cùng hơn 100 nghệ nhân tụ hội trong một sự kiện văn hóa lớn, thông điệp đã khá rõ ràng: thành phố muốn nói với người dân và du khách rằng di sản không nằm trong bảo tàng, nó đang chảy qua từng mái ngói rêu phong, từng phố hàng, làng nghề và qua chính ký ức tập thể của chúng ta.
“Nét Kinh kỳ”: 36 phố phường Hà Nội hiện lên như một bản đồ ký ức
Chương trình “Nét Kinh kỳ” tại khu vực Hậu viên Văn Miếu – Quốc Tử Giám, diễn ra từ ngày 12 đến 19/9, là trái tim của câu chuyện 36 phố phường Hà Nội trong Festival. Không gian trưng bày dùng tư liệu hình ảnh về mái ngói rêu phong, những ô cửa, góc phố, biển hiệu và nhịp sống buôn bán để gọi lại diện mạo Kinh kỳ xưa. Điều quan trọng không phải số lượng bức ảnh, mà là cách chúng được sắp đặt như một bản đồ ký ức: mỗi phố hàng, phố nghề đi kèm lịch sử, nguồn gốc tên phố và nghề thủ công từng gắn với nơi đó. Khi phố Hàng Gai, phố Hàng Hòm hiện lên với những câu chuyện nghề cụ thể, phố cổ Hà Nội được định nghĩa lại – không chỉ là khu kiến trúc cũ, mà là di sản văn hóa hình thành từ lịch sử đô thị, nghề nghiệp, giao thương và đời sống cộng đồng.
Từ tư liệu lịch sử Thăng Long đến trải nghiệm di sản nghề truyền thống
Điểm thuyết phục nhất của “Nét Kinh kỳ” là không dừng ở việc trưng bày tư liệu lịch sử Thăng Long, mà kéo người xem bước vào thế giới của di sản nghề truyền thống. Các nghệ nhân từ gốm Bát Tràng, gốm Bồ Bát, thêu ren, đan cói Kim Sơn, giấy dó Phong Khê, Vietnam Silk House… hiện diện với bàn tay, kỹ thuật và câu chuyện nghề của mình. Khi công chúng được quan sát, trò chuyện, chạm vào từng sản phẩm thủ công, ký ức phố nghề cổ Thăng Long được nối thẳng với các làng nghề còn tồn tại ngày nay. Theo Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, việc kết hợp trưng bày hình ảnh, tư liệu lịch sử với hoạt động trải nghiệm nghề tạo ra một cách tiếp cận di sản gần gũi, sinh động hơn với thế hệ trẻ, để các em không học lịch sử phố phường từ sách giáo khoa mà từ chính trải nghiệm và tương tác.
Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu và lựa chọn dùng di tích như không gian sống
Điều đáng khen của Festival Thăng Long 2026 là cách Hà Nội sử dụng các di tích lớn như Hoàng thành Thăng Long và Văn Miếu – Quốc Tử Giám không phải như phông nền, mà như không gian văn hóa đúng nghĩa. Từ ngày 11 đến 20/9, hơn 20 hoạt động văn hóa, nghệ thuật, du lịch đặc sắc diễn ra tại Hoàng thành, Văn Miếu, Bảo tàng Hà Nội, làng gốm Bát Tràng và khu vực hồ Hoàn Kiếm, tạo nên một mạng lưới di sản đang “sống” chứ không bị đóng khung trong khu tham quan. Chương trình nghệ thuật khai mạc được dàn dựng công phu, kết hợp yếu tố truyền thống với công nghệ trình diễn hiện đại, là một tuyên bố rõ ràng rằng thành phố muốn di sản đi cùng công nghiệp văn hóa chứ không đứng bên lề. Việc để nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà sáng tạo gặp gỡ ngay trong lòng di tích giúp hình thành những sản phẩm văn hóa mới, mở rộng hệ sinh thái sáng tạo của Hà Nội thay vì biến festival thành một sự kiện lễ nghi ngắn hạn.
Người trẻ, du khách và tương lai của 36 phố phường Hà Nội
Không khó để thấy đối tượng mà Festival muốn đối thoại chính là người trẻ và du khách. Không gian trưng bày “Nét Kinh kỳ” thu hút nhiều học sinh đến xem, trong đó có những em như Nguyễn Trọng Triệu Long thừa nhận chương trình giúp củng cố kiến thức lịch sử – văn hóa Thủ đô và mang lại trải nghiệm mới về đời sống Hà Nội xưa. Du khách từ xa, như bà Ngô Thị Tự ở Hà Tĩnh, lần đầu đến Văn Miếu đúng dịp festival đã nói thẳng rằng đây là cơ hội để bà “tìm hiểu và trải nghiệm những phố nghề, làng nghề Hà Nội”. Khi ký ức 36 phố phường Hà Nội được kể lại không phải để hoài niệm buồn bã, mà để kết nối di sản với sáng tạo đương đại và với công nghiệp văn hóa, thành phố đang đặt một câu hỏi cho người dân: chúng ta muốn tương lai phố cổ là khu du lịch thương mại hay là không gian di sản sống? Với lựa chọn “Dòng chảy di sản”, festival đã đưa ra câu trả lời đầu tiên – phần còn lại thuộc về cách chúng ta tiếp tục đối xử với những phố hàng, phố nghề và làng nghề hôm nay.
