Một Hà Nội trên ngưỡng cửa đổi thay qua ảnh đen trắng
Triển lãm ảnh Andy Solomon “Hanoi: Traces of Time” là bộ ảnh đen trắng về Hà Nội thập niên 1990, ghi lại nhịp sống, kiến trúc và con người trong giai đoạn chuyển mình từ cơ chế bao cấp sang thời kỳ đổi mới, cho thấy một thành phố vừa mộc mạc, thiếu thốn vừa tràn đầy lạc quan và tình người. Đây không phải một cuộc trưng bày hoài niệm trung tính, mà là lời nhắc rằng ký ức đô thị được làm nên bởi những gương mặt và cuộc gặp gỡ hơn là các biểu tượng hoành tráng. Khi một nhiếp ảnh gia Anh chọn quay lại Hà Nội sau hơn ba thập kỷ, điều ông tìm kiếm không phải là cảnh quan đã đổi khác, mà là cảm xúc nguyên vẹn trong những nụ cười từng đi qua ống kính mình.
Andy Solomon: người kể chuyện bằng ảnh về Hà Nội thập niên 1990
Andy Solomon là nhiếp ảnh gia Anh lần đầu đặt chân đến Hà Nội ngày 21.10.1992, khi ông 30 tuổi, với tư cách phóng viên ảnh. Từ chuyến đi đó, ảnh Hà Nội thập niên 1990 trở thành một phần hành trình dài hơi trong sự nghiệp của ông. Ông đi từ phố cổ đến chợ, trường học, bệnh viện, nhà máy, rồi tiếp tục rong ruổi lên miền núi, vùng biên giới, dọc bờ biển và Tây Nguyên, nhưng Hà Nội vẫn là điểm tựa cảm xúc rõ rệt. Điều đáng nói là, theo lời ông, người Hà Nội đón tiếp ông “như một người bạn cũ trở về”, bất cứ góc phố nào đi qua cũng là những nụ cười ấm áp và sự thân thiện không e ngại trước ống kính. Chính sự tin cậy ấy khiến các bức ảnh đen trắng Hà Nội mang chất đời thường hiếm thấy trong ảnh của một người ngoại quốc.
Nhịp sống phố phường trong ‘Hanoi: Traces of Time’
Triển lãm Andy Solomon “Hanoi: Traces of Time” tại Sofitel Legend Metropole Hà Nội trưng bày 16 tác phẩm chụp thủ đô đầu thập niên 1990, mở cửa từ ngày 9.10 đến 9.12. Những bức ảnh đen trắng Hà Nội này không chạy theo phong cảnh ngoạn mục, mà tập trung vào nhịp sống bình dị: buổi tập thể dục sáng sớm bên hồ, những người lái xe cyclo chờ khách trong khu phố cổ, cảnh giao bia hơi bằng xe xích lô, các bà mẹ Việt Nam anh hùng, chợ Đồng Xuân tấp nập. Đó là Hà Nội còn ít xe hơi, nhiều xe đạp, nơi tiếng rao, tiếng cười và những cuộc trò chuyện vỉa hè tạo nên bản nhạc nền cho ký ức đô thị. Bộ ảnh cho thấy một thành phố trên ngưỡng cửa đổi thay, khi dấu vết kinh tế bao cấp vẫn hiện hữu nhưng không khí mở cửa đã len vào từng khuôn hình.
Ảnh đen trắng và ‘sắc màu’ trong tâm hồn người Hà Nội
Điều thú vị là Andy Solomon chủ ý chọn ảnh đen trắng cho dự án này, dù ông thừa nhận Việt Nam là một đất nước rực rỡ sắc màu. Theo ông, màu sắc thị giác đôi khi làm người xem xao nhãng, trong khi ảnh đen trắng giúp họ tập trung vào ánh mắt, nếp nhăn, cử chỉ – những chi tiết hé lộ chiều sâu tâm hồn. Ông tin rằng chính trong khoảng sáng tối đơn sơ ấy lại chứa nhiều “sắc màu” hơn cả một bức ảnh màu. Nhìn lại ảnh Hà Nội thập niên 1990, ta thấy rõ luận điểm này: không có biển hiệu rực rỡ hay ánh đèn neon, nhưng có sự kiên cường, lạc quan của người dân trong giai đoạn khó khăn. Đó là lý do bộ ảnh không chỉ là tài liệu thị giác, mà là một bản ghi cảm xúc về cách người Hà Nội đi qua thời cuộc.
Từ ký ức cá nhân đến đối thoại thời gian
Triển lãm “Hanoi: Traces of Time” không đứng một mình, mà nằm trong hành trình dài Andy Solomon theo đuổi dự án Continuum: Vietnam, nơi ông quay lại tìm những nhân vật từng chụp từ 1992–1993 và đặt ảnh xưa cạnh chân dung hiện tại. Song song triển lãm, ông có buổi tọa đàm “Vietnam 1992–1993: On the Threshold of Change – A Photographer’s Journey” ngày 10.10 tại Metropole Hà Nội, kể lại câu chuyện sau mỗi khuôn hình và hành trình đi tìm người trong ảnh. Ông khẳng định giá trị của ảnh không nằm ở phong cảnh hay cột mốc, mà ở các cuộc gặp gỡ đã in sâu trong trí nhớ. Nhìn từ góc độ người xem hôm nay, ảnh Hà Nội thập niên 1990 trong Traces of Time là lời mời đối thoại: chúng ta đã thay đổi ra sao, và điều gì trong bản sắc Hà Nội vẫn bền bỉ sau hơn ba mươi năm.
