Khi tiếng chuông tin nhắn trở thành nỗi ám ảnh
Ranh giới công việc cuộc sống là khả năng tách bạch rõ ràng giữa thời gian, năng lượng dành cho công việc và cho đời sống cá nhân, trong đó người lao động được quyền ngắt kết nối khỏi mọi tin nhắn công việc ngoài giờ để não bộ chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi và phục hồi thay vì phải duy trì cảnh giác liên tục, dẫn đến stress từ email công việc, mất ngủ, kiệt sức do công việc và suy giảm sức khỏe tâm thần nơi làm việc. Tin nhắn công việc sau giờ khiến não bộ luôn ở chế độ báo động, làm cơ thể không thể thư giãn. Câu chuyện của chị Mai Anh – vừa đặt lưng xuống giường lúc 23h30 đã phải bật dậy mở máy vì tin nhắn quản lý yêu cầu chỉnh kế hoạch ngay trong đêm – không còn cá biệt. Điều bào mòn người lao động không phải chỉ là khối lượng việc, mà là cảm giác "chuông báo có thể reo bất cứ lúc nào" khiến tim đập nhanh mỗi lần màn hình sáng lên. Đó là dạng stress mạn tính âm thầm tích lũy và dễ dẫn đến kiệt sức.
Ranh giới bị xóa mờ: từ mất ngủ đến lo âu, trầm cảm
Khi ranh giới công việc cuộc sống biến mất, cái giá không chỉ là vài giờ nghỉ bị đánh cắp mà là sức khỏe tâm thần bị xói mòn từng ngày. Anh Hoàng Nam mang laptop đi cắm trại, ngồi sửa báo cáo giữa bãi cỏ trong khi con đợi bố chơi thả diều; đến lúc ngẩng lên, chuyến đi gia đình gần như đã hỏng. Dần dần, anh phát triển thói quen kiểm tra điện thoại vài phút một lần, thức giấc trước ngày làm việc vì sợ quên trả lời ai đó, và nhận ra ranh giới giữa công việc với cuộc sống cá nhân gần như đã biến mất. Về mặt sinh lý, sau giờ làm, cơ thể cần chuyển từ trạng thái căng thẳng sang nghỉ ngơi, nhưng việc liên tục chờ tin nhắn, email công việc giữ não ở mức cảnh giác cao, tiêu tốn năng lượng tâm lý như đang làm việc. Stress tích lũy qua nhiều tuần, nhiều tháng có thể chuyển thành hội chứng kiệt sức, làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu và trầm cảm. Những ngày mất ngủ, đau đầu, giảm tập trung buộc không ít người phải tìm đến bác sĩ vì triệu chứng lo âu.
Gen trẻ từ chối ‘cống hiến’ ngoài giờ: ích kỷ hay tự bảo vệ?
Điều đáng chú ý là nhiều người trẻ không còn chấp nhận coi kiệt sức do công việc là “bình thường”. Thanh Hoa chủ động gập máy lúc 17h30, tắt trạng thái trực tuyến và chuyển điện thoại sang chế độ "Không làm phiền" nửa năm qua, áp dụng nguyên tắc "biến mất" sau giờ hành chính để chấm dứt ám ảnh tiếng chuông giữa đêm. Thu nhập của cô có thể tăng nếu làm thêm, nhưng Hoa chọn ưu tiên sức khỏe vì "làm thêm không phụ cấp và không thuộc cam kết hợp đồng" nên quyết định ngắt kết nối để bảo vệ mình. Trần Tùng từng mang laptop đi nghỉ lễ, đi tắm vẫn cầm điện thoại "sợ sếp nhắn", đến mức mắc rối loạn lo âu và bệnh dạ dày. Khi đề xuất chỉ làm giờ hành chính không thành, anh nghỉ việc, khẳng định: "Tôi cần tách bạch công việc và đời sống cá nhân hơn mọi khoản tiền". Khảo sát trên 60.000 người lao động cho thấy gần 46% nhân sự trẻ ưu tiên cân bằng cuộc sống hơn cơ hội thăng tiến. Đây không phải sự lười biếng, mà là phản ứng lành mạnh trước stress từ email công việc và tin nhắn công việc ngoài giờ đã vượt ngưỡng chịu đựng.
Doanh nghiệp lo mất linh hoạt, người lao động lo mất mình
Trong khi người lao động đòi quyền được ngắt kết nối, nhiều quản lý lại nhìn sự rạch ròi đó như một sự "cứng nhắc". Có người kể đã phải thuê người ngoài xử lý đơn hàng khẩn cấp buổi tối vì nhân viên tắt máy, dẫn đến giao hàng muộn và công ty phải bồi thường. Các lãnh đạo tranh luận rằng doanh nghiệp vận hành theo tổ chức, không thể chiều theo "sở thích" mỗi cá nhân, và người lao động muốn thu nhập cao, được đào tạo bài bản thì phải chấp nhận cống hiến cả ngoài giờ. Vấn đề nằm ở chỗ: làm thêm giờ đang bị nhiều nơi coi là điều tất yếu, từ chỗ "nhờ vả" dần biến thành nhiệm vụ bắt buộc mà thiếu cơ chế đãi ngộ. Trong bối cảnh ứng dụng trực tuyến làm mờ ranh giới văn phòng và nhà ở, yêu cầu được tôn trọng đời sống cá nhân là phản ứng tự nhiên của thế hệ bước vào thị trường với nhiều lựa chọn. Nếu doanh nghiệp tiếp tục xem việc nhân viên luôn trực tuyến là thước đo tận tâm, họ sẽ phải đối mặt với lực lượng lao động kiệt sức, giảm hiệu suất và rời bỏ tổ chức để tìm môi trường lành mạnh hơn.
Thiết lập quy tắc ‘không liên lạc’ – giải pháp phòng ngừa kiệt sức
Điều đáng mừng là chúng ta không bất lực trước vòng xoáy tin nhắn công việc ngoài giờ. Các chuyên gia cho rằng để hạn chế kiệt sức do công việc, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa tôn trọng thời gian nghỉ của nhân viên. Đây không chỉ là chuyện "dễ thương", mà là chiến lược bảo vệ sức khỏe tâm thần nơi làm việc. Cần có quy tắc giao tiếp rõ ràng: khung giờ gửi email, nhắn tin; định nghĩa thế nào là "khẩn cấp"; và khoảng thời gian "không liên lạc" bắt buộc, trừ tình huống đặc biệt. Với người lao động, mỗi người nên chủ động thống nhất với cấp trên về khung thời gian có thể hỗ trợ ngoài giờ nếu cần thiết. Sau giờ làm, hoàn toàn có thể dùng chế độ "Không làm phiền", tắt thông báo từ nhóm công việc và chỉ giữ một kênh liên lạc cho tình huống thực sự khẩn cấp. Những người như Trần Tùng đã rút kinh nghiệm, khi tìm công việc mới chủ động đàm phán về giờ giấc, lộ trình tăng lương và chế độ nghỉ bù sau các đợt tăng ca. Bảo vệ ranh giới công việc cuộc sống không phải là ích kỷ, mà là hành động có trách nhiệm với sức khỏe bản thân và chất lượng cống hiến lâu dài.
