Khi công trình chống lũ… chạy sau mùa mưa bão
Công trình chống lũ là hệ thống hạ tầng giao thông, đê điều, kè, cầu và các hạng mục phòng chống thiên tai được xây dựng nhằm giảm thiểu ngập lụt, sạt lở và bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của cộng đồng trong mùa mưa bão. Trong một thực tế đáng lo, nhiều công trình phòng chống thiên tai tại Thanh Hóa vẫn chưa hoàn thành khi mùa mưa bão ở miền Trung, thường kéo dài từ tháng 8 đến tháng 11, đã cận kề. Những mái taluy còn trơ đất đỏ dưới chân đồi Phòng Không, ngay phía trên 16 hộ dân sống san sát, cho thấy khoảng cách nguy hiểm giữa bản vẽ và đời sống thực tế. Ở đây, mỗi cơn mưa lớn không chỉ là hiện tượng thời tiết, mà là phép thử tàn nhẫn đối với sự chậm tiến độ xây dựng của các dự án được gắn mác “khẩn cấp”.
Đồi Phòng Không và bài học về công trình khẩn cấp… thi công chậm
Tỉnh Thanh Hóa đã công bố tình huống khẩn cấp sạt lở tại đồi Phòng Không và bố trí hơn 20 tỷ đồng để xử lý từ tháng 9, giao Công ty CP Tư vấn và Xây dựng Trường Sơn thi công trong 9 tháng. Thế nhưng đến cuối tháng 7, mới đào hạ tải, di chuyển hơn 45% khối lượng đất đá, nghĩa là nguy cơ vẫn treo lơ lửng trên đầu người dân. Câu nói “công trình xử lý sạt lở hơn 20 tỷ đồng vẫn chưa hoàn thành, khiến người dân chưa thể yên tâm khi mùa mưa bão đã cận kề” là lời cảnh báo rõ ràng về cái giá của chậm tiến độ. Chính quyền viện dẫn thiếu vật liệu, thủ tục pháp lý phức tạp, bãi đổ thải chưa có… nhưng thiên tai không chờ những văn bản hoàn thiện muộn. Khi nhà nước phải lập kịch bản sơ tán toàn bộ hộ dân dưới chân đồi theo phương châm “4 tại chỗ”, đó là thừa nhận rằng hạ tầng hiện có chưa đủ để che chắn họ.
Hàng chục công trình dở dang và sự mong manh của hạ tầng giao thông
Thanh Hóa đang triển khai 31 công trình đê điều, thủy lợi, chống sạt lở và khu tái định cư từ nguồn hỗ trợ gần 291 tỷ đồng. Dù 13 công trình đã hoàn thành, vẫn còn 10 công trình dưới 50% khối lượng, bao gồm các dự án trọng yếu như xử lý sạt lở bờ hữu sông Chu, đê hữu sông Mã hay khu tái định cư Na Quan, Na Nghịu. Cùng lúc, địa phương còn bố trí hơn 58 tỷ đồng cho 7 dự án tại Yên Nhân và hơn 381 tỷ đồng cho các đoạn kè biển, đường giao thông bị sạt lở ở Hải Tiến nhưng đến cuối tháng 7, nhiều đoạn vẫn chỉ được san lấp tạm. Khi công trình chống lũ chỉ kịp “vá” tạm mặt đường, hạ tầng giao thông trở nên mong manh trước mỗi đợt mưa lớn. Thay vì là tuyến phòng thủ kiên cố, nhiều dự án đang biến thành công trường ngổn ngang, gia tăng rủi ro nếu thiên tai đến đúng lúc máy móc, vật liệu còn nằm dở dang trên hiện trường.
Cầu tạm Yên Hòa bị lũ cuốn: một sự cố cầu đường khó chấp nhận
Ở Nghệ An, sự cố cầu đường tại cầu tạm Yên Hòa cho thấy thêm một mặt trái khác của cách làm hạ tầng chống lũ. Đầu năm, Sở Xây dựng bố trí hơn 2 tỷ đồng để xây dựng cây cầu này, nối hơn 200 hộ dân ở 3 bản với trung tâm xã Mỹ Lý. Nhưng rạng sáng ngày 8/8, nước lũ từ thượng nguồn Lào đổ về đã cuốn trôi cầu khi công trình chưa kịp bàn giao. Theo chính quyền địa phương, mực nước lũ lần này chỉ bằng khoảng 1/3 so với đợt lũ năm trước, song mố cầu xây thấp, cây cối và vật trôi va đập khiến cầu đứt gãy. Từ một công trình được kỳ vọng bảo đảm an toàn mùa mưa bão, cầu tạm biến thành điểm đứt gãy của hạ tầng giao thông: người dân buộc phải đi vòng hơn 30 km hoặc dùng thuyền qua sông, đối mặt với rủi ro mới. Đây không chỉ là thiệt hại vật chất, mà là sự đổ vỡ niềm tin vào chất lượng thiết kế và giám sát.
Không thể để công trình chống lũ luôn đi sau mưa bão
Câu chuyện ở Thanh Hóa và Nghệ An cho thấy một nghịch lý: công trình chống lũ được xếp vào nhóm “đặc biệt”, nhưng lại bị cột chân bởi thiếu vật liệu, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, bãi đổ thải, chậm giải phóng mặt bằng và vô số thủ tục pháp lý. Khi Phó Chủ tịch tỉnh phải nhắc nhở rằng chủ tịch xã, phường có công trình dở dang sẽ chịu trách nhiệm nếu xảy ra thiệt hại, đó là dấu hiệu hệ thống đang chấp nhận rủi ro đến phút cuối cùng. Mùa mưa bão không thể được coi là biến cố bất ngờ; nó là quy luật khí hậu, lặp lại mỗi năm. Nếu các dự án công trình chống lũ vẫn chậm tiến độ xây dựng, chúng ta đang chấp nhận để người dân sống trong tình trạng “phòng không, chống tạm”. Giải pháp không chỉ là tăng ca trên công trường, mà là thay đổi cách ưu tiên, rút gọn quy trình cho những hạng mục liên quan trực tiếp đến an toàn tính mạng. Hạ tầng chỉ có ý nghĩa khi nó kịp thời, còn một công trình hoàn thành sau lũ về chỉ là sự an ủi muộn màng.
