Từ thương mại lớn đến hợp tác có chiều sâu
Logistics Việt Trung là sự phối hợp giữa doanh nghiệp hai nước trong vận tải, kho bãi, thủ tục biên giới và kết nối cảng biển, nhằm đưa nguyên liệu, linh kiện và hàng hóa lưu chuyển liền mạch giữa các khâu sản xuất và thị trường. Đây không chỉ là câu chuyện vận chuyển: khi được gắn với năng lực sản xuất, logistics có thể quyết định doanh nghiệp nào đủ sức tham gia các mạng lưới cung ứng khu vực và toàn cầu. Ngày 29/10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 tại TP.HCM, hội thảo Việt Nam – Trung Quốc tập trung vào liên kết sản xuất, cảng biển, logistics, chuyển giao công nghệ và kết nối doanh nghiệp hai nước. Bối cảnh thương mại tạo lực đẩy rõ rệt: kim ngạch hai chiều năm 2025 đạt khoảng 256,4 tỷ USD, theo lãnh đạo thành phố. Nhưng quy mô giao thương tự thân không bảo đảm doanh nghiệp Việt nắm được nhiều công đoạn giá trị cao. Bước tiến thực sự sẽ đến khi những giao dịch hàng hóa chuyển thành quan hệ nhà cung ứng lâu dài, có tiêu chuẩn, công nghệ và lịch giao nhận đáng tin cậy.
Logistics phải nối được cả nhà máy lẫn thị trường
Lợi ích của kết nối doanh nghiệp chỉ thành hiện thực khi hàng hóa được theo dõi, tồn kho được quản lý và vận tải được lên kế hoạch xuyên suốt. Nếu dữ liệu giữa nhà máy, kho, cửa khẩu và cảng không ăn khớp, doanh nghiệp vẫn chịu thời gian chờ, giao hàng chậm và chi phí phát sinh; khi đó, cơ hội vào chuỗi giá trị toàn cầu dễ dừng ở khâu gia công đơn giản. Các hướng hợp tác được nêu tại hội thảo gồm vận tải đa phương thức, cửa khẩu thông minh và kho bảo quản chuỗi lạnh, nhằm tháo gỡ điểm nghẽn vận tải xuyên biên giới. Kết nối cảng với vận tải, kho bãi và chuỗi cung ứng, cùng ứng dụng số hóa và tự động hóa, có thể rút ngắn thời gian giao nhận và hỗ trợ logistics xanh. Đây là hướng đi thiết thực cho doanh nghiệp thường xuyên phải điều phối nguyên liệu và thành phẩm qua nhiều chặng. Tuy nhiên, công nghệ chỉ hữu ích nếu giải quyết việc cụ thể: giảm thời gian chờ, hạn chế sai lệch dữ liệu và giúp các bên nhìn thấy tình trạng đơn hàng.
TP.HCM có thể nối công nghiệp với cảng biển
TP.HCM có cơ hội làm điểm kết nối giữa các trung tâm dịch vụ, khu công nghiệp, công nghệ cao và cảng biển nước sâu. Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu từ ngày 1/7/2025, thành phố hình thành không gian phát triển liên kết các trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ với công nghiệp và hệ thống cảng biển. Cấu trúc này có thể hỗ trợ chuỗi vận hành từ nhà máy đến cảng và thị trường tiêu dùng, thay vì để mỗi mắt xích tự xoay xở. Thành phố đề xuất ba hướng: tăng liên kết sản xuất và năng lực tham gia chuỗi giá trị; cải thiện cảng biển, giao thông và logistics; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và kết nối doanh nghiệp. Đây là khung hợp lý, nhưng lợi thế không tự chuyển thành năng suất. Doanh nghiệp cần phối hợp lịch sản xuất, vận tải và xuất hàng; chính quyền cần giúp các đầu mối công nghiệp và cảng hoạt động ăn khớp. Nếu làm được, TP.HCM có thể trở thành không gian tổ chức chuỗi cung ứng, chứ không chỉ là điểm trung chuyển.
Đo kết quả bằng năng lực nhà cung ứng
Muốn hợp tác đi xa hơn hội thảo, các bên cần chuyển đề xuất thành dự án thí điểm có người phụ trách, mốc triển khai và chỉ số kiểm chứng. Chi phí logistics, thời gian giao hàng, tỷ lệ nội địa hóa, năng lực nhà cung ứng và mức độ ứng dụng công nghệ là những thước đo hữu ích. Chúng cho biết doanh nghiệp Việt có thực sự tiến từ vị trí cung cấp đơn lẻ sang tham gia ổn định hơn vào mạng lưới sản xuất hay không. Doanh nghiệp nhỏ và vừa không nhất thiết phải khởi đầu bằng dự án đầu tư lớn; họ có thể nâng cấp chất lượng, tiến độ và quản trị để cung ứng một linh kiện hoặc dịch vụ đạt chuẩn. Phía đối tác cũng cần chia sẻ yêu cầu kỹ thuật và kế hoạch đặt hàng đủ rõ để nhà cung ứng đầu tư đúng hướng. Các dự án thí điểm được kỳ vọng giúp hai bên phát huy thế mạnh bổ trợ và cải thiện hiệu quả hợp tác. Kết luận cần rõ ràng: thương mại tạo cơ hội, nhưng chính năng lực cung ứng và logistics phối hợp mới quyết định doanh nghiệp có giữ được vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu.
