Từ Biên bản ghi nhớ đến chiến lược chuyển dịch năng lượng Việt Nam
Chuyển dịch năng lượng Việt Nam là quá trình thay đổi cấu trúc hệ thống điện từ phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch sang ưu tiên năng lượng tái tạo, lưới điện hiện đại, lưu trữ thông minh và sử dụng hiệu quả hơn, nhằm đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng, tăng trưởng kinh tế và giảm phát thải khí nhà kính theo các cam kết quốc tế. Biên bản ghi nhớ giữa Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo (EAV) và Liên minh Năng lượng Toàn cầu vì Con người và Hành tinh không chỉ là một văn bản hợp tác, mà là tín hiệu chính trị rõ ràng: Việt Nam không thể đi một mình trên hành trình này nữa. Thỏa thuận khẳng định cam kết thúc đẩy năng lượng tái tạo, hiện đại hóa hệ thống điện và nâng cao năng lực kỹ thuật để xây dựng tương lai năng lượng bền vững và có khả năng chống chịu tốt hơn. Nói cách khác, đây là bước nối giữa cam kết Net Zero và những công việc rất cụ thể phải làm hôm nay.
Áp lực kỷ lục lên hệ thống điện: vì sao Việt Nam cần hợp tác điện lực quốc tế?
Biên bản ghi nhớ được ký trong bối cảnh hệ thống điện quốc gia liên tục phá đỉnh, với công suất tiêu thụ mới nhất vượt mốc 58.000 MW trong đợt nắng nóng cuối tháng 6. Sức ép từ nhu cầu làm mát đã phơi bày điểm yếu: lưới truyền tải không theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện tái tạo. Ngược đời ở chỗ ban ngày phải cắt giảm điện mặt trời, điện gió vì nghẽn mạch, tối đến lại căng thẳng nguồn cung. Không một mình Việt Nam có thể giải bài toán này. Hợp tác điện lực quốc tế giúp tiếp cận công nghệ lưu trữ, triệt tiêu nghẽn lưới và kinh nghiệm vận hành hệ thống nhiều năng lượng tái tạo. Liên minh Năng lượng Toàn cầu mang vào Việt Nam bài học từ các nền kinh tế mới nổi khác, nơi AI đã được dùng để dự báo phụ tải thời gian thực, tối ưu BESS và rút ngắn tới 30–50% thời gian sự cố lưới điện.
BESS, số hóa lưới điện và mục tiêu 16,3 GW: nền tảng cho phát triển bền vững năng lượng
Cốt lõi của thỏa thuận là xây dựng một hệ thống điện linh hoạt, trong đó pin lưu trữ năng lượng (BESS) và số hóa lưới điện giữ vai trò trụ cột. Hai bên sẽ cùng nghiên cứu cơ hội để phát triển BESS nhằm hiện thực hóa mục tiêu quy mô lưu trữ 16,3 GW vào năm 2030 theo Quy hoạch điện VIII. Đây không phải con số tô vẽ chính sách; nếu không có BESS, hệ thống sẽ tiếp tục lãng phí điện tái tạo ban ngày và căng thẳng vào giờ cao điểm. Các nguồn linh hoạt như BESS cho phép tích trữ năng lượng tái tạo dư thừa ban ngày để phát lên lưới vào buổi tối, tối ưu tài nguyên, chống quá tải lưới và giữ ổn định hệ thống. Việc ứng dụng AI vào điều độ, như kinh nghiệm đã giúp cải thiện cung cấp điện cho hơn 100.000 người dân ở Ấn Độ, chính là hình dung sớm cho cách Việt Nam có thể bảo đảm phát triển bền vững năng lượng trên nền lưới điện số hóa.
Vai trò của EVN và EDPR: từ công suất 22 GW toàn cầu đến 458 MWp tại Việt Nam
Nếu EAV và Liên minh Năng lượng Toàn cầu đặt nền tảng thể chế và kỹ thuật, thì EVN và các đối tác như EDP Renewables (EDPR) sẽ là những người biến chiến lược thành dự án cụ thể. EDPR – thành viên của Tập đoàn Điện lực Bồ Đào Nha và là một trong những nhà phát triển năng lượng tái tạo hàng đầu thế giới – đang sở hữu và vận hành 458 MWp điện mặt trời tại Khánh Hòa, trong tổng công suất lắp đặt 22 GW trên toàn cầu. Đây không chỉ là vài dự án thí điểm; đó là năng lực đã được kiểm chứng. Lãnh đạo EDPR bày tỏ mong muốn hợp tác với EVN trong các dự án năng lượng tái tạo và sẵn sàng chia sẻ công nghệ về điện mặt trời và BESS. Về phía mình, EVN khẳng định định hướng phát triển năng lượng tái tạo đi cùng hệ thống BESS và đang cùng EDPR mổ xẻ các cơ chế như DPPA, lựa chọn nhà đầu tư để chuẩn bị cho các dự án mới. Hai bên thống nhất tiếp tục duy trì kết nối, xúc tiến cơ hội hợp tác cụ thể thời gian tới.
Từ hợp tác tới chuyển đổi xanh: điều kiện để thỏa thuận không chỉ nằm trên giấy
Nhìn tổng thể, Biên bản ghi nhớ giữa EAV và Liên minh Năng lượng Toàn cầu cùng hướng mở hợp tác với EDPR cho thấy chiến lược chuyển đổi năng lượng sạch dài hạn của Việt Nam đang dần có cấu trúc: có mục tiêu Net Zero, có chỉ tiêu 16,3 GW lưu trữ, có đối tác công nghệ và tài chính quốc tế. Nhưng để chuyển dịch năng lượng Việt Nam thực sự công bằng và toàn diện, ba điều kiện phải được đáp ứng. Một là cải cách mạnh cơ chế thị trường điện, nhất là DPPA, để hút vốn tư nhân vào năng lượng tái tạo EVN không thể tự làm hết. Hai là đẩy nhanh hiện đại hóa lưới, coi BESS và số hóa là “hạ tầng cứng” chứ không phải phụ trợ. Ba là ưu tiên đào tạo, chuyển giao để đội ngũ trong nước làm chủ công nghệ, thay vì phụ thuộc dài hạn. Nếu làm được, hợp tác điện lực quốc tế hôm nay sẽ không chỉ giải quyết nguy cơ thiếu điện trước mắt mà còn đặt nền cho một hệ thống năng lượng bền vững, an toàn và cạnh tranh hơn trong nhiều thập kỷ tới.
