OCOP – khi sản phẩm làng nghề trở thành tài sản thương hiệu
Chương trình OCOP là mô hình phát triển sản phẩm đặc trưng mỗi xã, trong đó hàng hóa gắn với làng nghề truyền thống được chuẩn hóa về chất lượng, thiết kế và nguồn gốc, nhằm nâng giá trị kinh tế, mở rộng thị trường, tạo việc làm và góp phần gìn giữ nghề thủ công lâu đời của địa phương. OCOP không chỉ là bộ tiêu chí đánh giá, mà là cơ chế buộc người làm nghề phải nghĩ về sản phẩm như một thương hiệu có câu chuyện, có chuẩn mực và có chiến lược phát triển dài hạn. Đặt OCOP vào trung tâm, nhiều xã ngoại thành Hà Nội đã chuyển từ tư duy “làm cho có việc” sang tư duy “làm để tạo giá trị”, biến những sản phẩm mây tre, nông sản, thủ công mỹ nghệ vốn quen thuộc thành hàng hóa có tên gọi, nhãn hiệu và chỗ đứng rõ ràng trên thị trường sản phẩm OCOP Hà Nội.
Phú Nghĩa: từ làng mây tre đan đến “thủ phủ” sản phẩm OCOP
Phú Nghĩa là một trong những xã dẫn đầu thành phố về phát triển sản phẩm OCOP, với hơn 130 sản phẩm được công nhận, lũy kế đến nay là 137 sản phẩm được thành phố đánh giá công nhận. Điều đáng nói là phần lớn trong số này phát triển từ thế mạnh làng nghề truyền thống, nổi bật là nghề mây tre giang đan. Câu chuyện của Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Phương Quang, sinh năm 1984, là minh chứng cho cách một gia đình làng nghề biến kinh nghiệm cha ông thành hệ sản phẩm OCOP: từ năm 2019 đến nay, gia đình anh đã có 25 sản phẩm được công nhận OCOP, mỗi năm sáng tạo hơn 10 mẫu mới để dự thi, trưng bày và phục vụ thị trường. Anh khẳng định, khi sản phẩm được đánh giá, phân hạng, chất lượng và vị trí được khẳng định, niềm tin khách hàng tăng lên và cơ hội kết nối đối tác rộng mở.
Xây dựng thương hiệu sản phẩm từ đôi tay nghệ nhân
Ở Phú Vinh, cùng với Nguyễn Phương Quang, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Hạnh coi OCOP là kênh nâng giá trị sản phẩm làng nghề. Từ năm 2019 đến nay, gia đình ông đã có hơn 20 sản phẩm được công nhận OCOP từ 3 đến 4 sao, từ giỏ trái cây, khay, túi mây tre đến vòng tay, khuyên tai, vòng cổ. Để đạt chuẩn, sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, mẫu mã và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường, buộc doanh nghiệp chú trọng hơn đến thiết kế và cách kể câu chuyện quanh sản phẩm – điều trước đây nhiều hộ làm nghề chưa coi trọng. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Sau khi sản phẩm được công nhận OCOP, lượng tiêu thụ tăng khoảng 20-30% so với trước”, ông Hoàng Văn Hạnh cho biết. Con số ấy cho thấy xây dựng thương hiệu sản phẩm không phải khẩu hiệu, mà phản ánh trực tiếp vào giá trị kinh tế làng nghề.
Giá trị kinh tế làng nghề: từ việc làm tại chỗ đến mạng lưới vệ tinh
Phát triển làng nghề gắn với OCOP đang tạo thêm nhiều việc làm và thu nhập tốt hơn cho người dân xã Phú Nghĩa. Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Nguyễn Gia Tư, địa phương có 21 chi hội nông dân, phần lớn hội viên làm nghề, riêng thôn Phú Vinh hơn 80% số hộ tham gia sản xuất mây, tre, giang đan. Đặc thù nghề mây tre đan là không quá nặng nhọc, người cao tuổi hay học sinh đều có thể tham gia một số công đoạn để tăng thu nhập. Bên cạnh việc làm tại chỗ, hầu hết hộ sản xuất, doanh nghiệp ở Phú Nghĩa còn xây dựng mạng lưới vệ tinh tại các xã trong và ngoài thành phố; riêng doanh nghiệp của gia đình anh Quang và ông Hạnh đều có từ 20 đến 25 vệ tinh, mỗi vệ tinh có 15 đến 20 lao động. Khi OCOP giúp chuẩn hóa sản phẩm, dòng việc làm này trở nên ổn định và có khả năng duy trì lâu hơn, không phụ thuộc vào đơn hàng nhỏ lẻ.
Chuỗi giá trị mới: OCOP, du lịch làng nghề và chuyển đổi số
Theo Văn phòng Điều phối các chương trình mục tiêu quốc gia, toàn thành phố Hà Nội hiện có hơn 3.500 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó riêng Phú Nghĩa có 137 sản phẩm. Con số này chỉ có ý nghĩa khi sản phẩm bước ra khỏi phạm vi làng xã, trở thành điểm đến trong các chuỗi giá trị mới. Xã Phú Nghĩa đang nghiên cứu phương án đầu tư, nâng cấp không gian giới thiệu, quảng bá sản phẩm, hướng tới đưa địa phương trở thành một điểm kết nối trong chuỗi du lịch làng nghề của thành phố. Bối cảnh này lý giải vì sao hiện nay Hội Nông dân xã phối hợp với các phòng, ban tổ chức tập huấn chuyển đổi số cho người dân, đến nay đã tổ chức 12 phiên livestream hỗ trợ quảng bá, giới thiệu sản phẩm. Khi sản phẩm OCOP Hà Nội không chỉ nằm trên kệ mà còn xuất hiện trên tour du lịch, sàn số, mạng xã hội, chúng mới thực sự bước vào đời sống hiện đại như những “sứ giả văn hóa” mang giá trị kinh tế làng nghề đi xa.
