Tốc độ tăng trưởng không đồng nghĩa với quy mô
Tốc độ tăng trưởng kinh tế là mức thay đổi của sản lượng hàng hóa và dịch vụ của một quốc gia theo thời gian, thường được đo bằng GDP thực tế; vì vậy, một nước nhỏ vẫn có thể dẫn đầu nếu tăng nhanh từ nền thấp. Bản đồ dự báo tăng trưởng 2026 của IMF, công bố trong báo cáo tháng 10, xếp hạng 18 nền kinh tế và cho thấy nhóm bứt tốc không nhất thiết là những nền kinh tế lớn nhất. Guyana được dự báo đứng đầu thế giới, tiếp theo là Đài Loan (Trung Quốc), Nam Sudan, Ethiopia và Kyrgyzstan. Trong nhóm năm nền kinh tế lớn nhất thế giới, chỉ Ấn Độ góp mặt, với mức tăng trưởng dự kiến 7%. Đây là lời nhắc cần thiết: tốc độ cao nói lên đà đi lên, nhưng không tự nó chứng minh quy mô, độ bền hay mức sống đã tương ứng. Các nền kinh tế nhỏ có thể tăng vọt nhờ ngành mới hoặc phục hồi sau suy thoái, song điểm xuất phát thấp cũng khiến tỷ lệ tăng trưởng dễ gây ấn tượng hơn.
Dầu mỏ, hạ tầng và dịch vụ tạo nên những cú bứt phá
Nguyên nhân đứng sau các vị trí cao rất khác nhau, và chính sự khác biệt ấy khiến bảng xếp hạng đáng đọc hơn một danh sách thứ tự. Guyana tăng tốc nhờ ngành dầu mỏ mở rộng sau khi bắt đầu khai thác ngoài khơi năm 2019; sản lượng dầu của nước này tăng 860% trong giai đoạn 2020–2025. Nhưng biến nguồn thu tài nguyên thành thịnh vượng lâu dài đòi hỏi quản lý tốt, đầu tư hạ tầng và giảm lệ thuộc vào biến động giá hàng hóa. Ethiopia và Rwanda được hỗ trợ bởi đầu tư cơ sở hạ tầng và dịch vụ, trong khi khai thác tài nguyên và phục hồi sau biến động góp phần định hình triển vọng của Guinea và Nam Sudan. Ở châu Phi hạ Sahara, dân số trẻ và đô thị hóa mở ra cơ hội, nhưng bất ổn chính trị và khó huy động vốn vẫn là lực cản. Bởi vậy, tăng trưởng nhanh chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành năng lực sản xuất và lợi ích bền vững.
Việt Nam có đà tăng, nhưng phải nâng chất lượng tăng trưởng
Châu Á có chín nền kinh tế trong bảng xếp hạng, với Đài Loan, Kyrgyzstan và Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu khu vực; sản xuất, xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng trong nước là những động lực chung. Với Việt Nam, các dự báo tăng trưởng 2026 được điều chỉnh lên nhờ kết quả kinh tế khả quan: Standard Chartered dự báo GDP tăng 9,5% năm 2026 và 11,0% năm 2027, còn UOB nâng dự báo năm 2026 từ 8,5% lên 9,2%. Đây là triển vọng đáng chú ý, không phải kết quả đã được bảo đảm. Xuất khẩu sang ASEAN và Ấn Độ tăng hơn 12% trong tám tháng năm 2026, giúp bù đắp nhu cầu yếu hơn ở châu Âu và Bắc Mỹ. Theo Ngân hàng Thế giới, hàng hóa liên quan đến AI đóng góp hơn 70% vào đà tăng xuất khẩu; Việt Nam cùng Malaysia đang bắt nhịp với dòng vốn toàn cầu vào chuỗi giá trị AI. Sự tập trung này vừa là cơ hội nâng cấp sản xuất, vừa là rủi ro nếu nhu cầu công nghệ suy yếu.
Dòng vốn FDI củng cố triển vọng nhưng cũng phơi bày điểm yếu: trong chín tháng đầu năm, vốn đăng ký đạt hơn 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%, còn vốn giải ngân đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1%. Doanh nghiệp có vốn nước ngoài chiếm khoảng 70% tổng giá trị xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp nội địa còn nhỏ và liên kết với mạng lưới sản xuất quốc tế hạn chế. Vì thế, thước đo quan trọng không chỉ là vốn vào bao nhiêu, mà là công nghệ, năng suất và đơn hàng có lan sang doanh nghiệp trong nước hay không. Nợ công giảm từ 41,3% GDP năm 2020 xuống 30,5% năm 2025, tạo dư địa tài khóa để ứng phó cú sốc; tháng 11, Việt Nam lần đầu được nâng lên nhóm xếp hạng đầu tư. Với người dân, dư địa ấy có thể giúp nhà nước duy trì đầu tư và ứng phó biến động, nhưng hiệu quả chi tiêu mới quyết định lợi ích thực tế.
Tăng tốc cần đi cùng sức chống chịu
Bài học từ Guyana và Việt Nam không phải cứ tăng nhanh là an toàn. Dự báo tăng trưởng 2026 có thể đổi theo sản lượng hàng hóa, chu kỳ đầu tư và điều kiện thương mại toàn cầu. Việt Nam còn phải xử lý năng suất thấp, hiệu quả đầu tư chưa cao và mức phụ thuộc lớn vào xuất khẩu cùng doanh nghiệp FDI; đồng thời, làn sóng hàng hóa AI có thể đảo chiều nếu điều kiện tài chính thắt chặt hoặc nhu cầu không theo kịp đầu tư. Đó là lý do tăng trưởng kinh tế Việt Nam cần được đánh giá không chỉ bằng con số GDP, mà cả năng lực doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng, hiệu quả vốn và khả năng mở rộng thị trường. Nếu tháo gỡ được các nút thắt này, Việt Nam có cơ sở theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới. Kết luận: bảng xếp hạng ghi nhận đà bứt tốc, còn sức bền sẽ phụ thuộc vào việc mỗi nền kinh tế biến lợi thế nhất thời thành năng suất lâu dài.
