Từ hiện tượng Squid Game đến cuộc khủng hoảng sản xuất
Khủng hoảng phim Hàn Quốc sản xuất hiện nay là sự kết hợp của chi phí phim truyền hình tăng nhanh, doanh thu quảng cáo Hàn co lại và sự thiếu đột phá trong kịch bản phim Hàn, khiến cả ngành khó tái tạo một Squid Game hiện tượng mới dù vẫn đều đặn ra mắt hàng chục series mỗi năm. Năm 2021, “Squid Game” được công nhận là hiện tượng toàn cầu khi vượt “Wednesday” mùa 1 để trở thành series được xem nhiều nhất mọi thời đại trên Netflix. Từ đó đến nay, Hàn Quốc đã sản xuất nhiều phim ăn khách nhưng không tác phẩm nào lặp lại được mức bùng nổ ấy. “Teach you a lesson” vừa giúp danh sách phim Hàn Quốc sản xuất có thêm một cú đột phá khi trở thành series Hàn thứ hai lọt top 10 phim không nói tiếng Anh có lượng xem cao nhất trên Netflix trong 91 ngày đầu, nhưng 60,2 triệu lượt xem của nó vẫn quá nhỏ so với 265,2 triệu của “Squid Game” mùa 1.
Chi phí leo thang, doanh thu quảng cáo co lại: phương trình mất cân bằng
Nếu phải chỉ ra nguyên nhân trực tiếp khiến phim Hàn hụt hơi, đó là sự mất cân bằng cực đoan giữa chi phí và doanh thu. Chi phí sản xuất một tập phim Hàn Quốc đã tăng từ 300–400 triệu won lên 1–1,5 tỷ won, thậm chí có dự án vượt 3 tỷ won mỗi tập, tức tăng gấp khoảng bốn lần trong một thập kỷ. Trong khi chi phí phim truyền hình phình to, doanh thu quảng cáo truyền hình lại liên tục giảm, tạo áp lực tài chính nặng nề lên nhà sản xuất. Doanh thu quảng cáo truyền hình chỉ đạt 2.197,6 tỷ won và giảm 6,8% so với năm trước, trong khi toàn thị trường quảng cáo tăng 3,5%; tỷ trọng quảng cáo TV rơi từ 22,8% xuống 17,7% trong hai năm. Nói thẳng, mô hình kinh doanh truyền thống của phim truyền hình Hàn đang bị bào mòn, buộc ngành phải xoay sang tiền từ nền tảng streaming toàn cầu và dòng tài trợ gắn sản phẩm để lấp khoảng trống.
Thiếu kịch bản gốc: vì sao chưa có hiện tượng mới sau Squid Game
Điều nghịch lý là khi tiền sản xuất tăng, sự táo bạo trong kịch bản lại giảm. “Squid Game” thành công vì một kịch bản gốc độc đáo, dễ hiểu nhưng nhiều tầng ý nghĩa, với chủ đề nợ nần, bất công, sinh tồn mang tính toàn cầu. Dù lấy cảm hứng từ truyện tranh sinh tồn Nhật, thế giới, nhân vật và cốt truyện vẫn được biên kịch kiêm đạo diễn Hwang Dong Hyuk xây dựng nguyên bản. Ngược lại, những năm gần đây, nhiều chuyên gia nhận định ngành phim Hàn đối mặt tình trạng thiếu đột phá sáng tạo. Trong bối cảnh chi phí sản xuất tăng, các hãng có xu hướng ưu tiên IP đã được kiểm chứng như webtoon, tiểu thuyết hoặc làm phần tiếp theo để giảm rủi ro thương mại. Kết quả là những kịch bản gốc có khả năng tạo hiện tượng toàn cầu như Squid Game hiện tượng xuất hiện thưa dần, và nhiều phim bị phê bình vì chạy theo bối cảnh hoành tráng, yếu tố gây sốc thay vì xây dựng cấu trúc kể chuyện chặt chẽ và chiều sâu nhân vật.
Tiền tài trợ và cái giá phải trả cho việc bán dần quyền kiểm soát
Khi doanh thu quảng cáo truyền thống suy yếu, tiền tài trợ trở thành phao cứu sinh nhưng cũng là sợi dây trói sáng tạo. Khoảng trống tài chính được lấp bằng hai nguồn: tiền của các nền tảng streaming toàn cầu – thường đi kèm đổi lấy quyền sở hữu IP – và tiền tài trợ lồng ghép sản phẩm. Trường hợp Kopiko là ví dụ thú vị: một viên kẹo cà phê trở thành đạo cụ quen thuộc trên màn ảnh, từ “Vincenzo” đến “Brave New World”, nơi nhân vật mệt mỏi bóc kẹo, logo quay thẳng vào ống kính. Macrocom và đối tác đưa ra chiến lược rất đơn giản cho nhà sản xuất: cho nhân vật ăn kẹo để giảm căng thẳng và khen ngon, đổi lại nhà sản xuất giữ toàn quyền kiểm soát kịch bản. Đây là dạng tài trợ “chi một lần, khấu hao vô hạn”: lặp lại xuất hiện nhỏ nhưng nhiều lần, không đòi viết thêm cảnh, không làm méo hành vi nhân vật. Trái lại, khi tài trợ can thiệp sâu vào nội dung, hậu quả có thể là thảm họa, như trường hợp một phim cổ trang bị hủy phát sóng sau vài ngày vì đạo cụ, ẩm thực sai lệch bối cảnh, khiến hàng loạt nhà quảng cáo và chính quyền địa phương rút hỗ trợ, làm bốc hơi hàng chục tỷ won vốn hóa thị trường.
Con đường thoát khủng hoảng: quay lại kịch bản và chọn tiền "không kèm điều kiện"
Ở thời điểm này, vấn đề cốt lõi của phim Hàn không phải là thiếu tiền, mà là thiếu tiền không kèm điều kiện can thiệp mạnh vào nội dung. Những bản hợp đồng tài trợ nếu không được kiểm soát có thể phá hỏng chính tài sản mà nhãn hàng đang mua chỗ đứng, làm phim mất khán giả và đứt nguồn doanh thu dài hạn. Trong khi đó, dòng tiền từ nền tảng streaming toàn cầu giúp giảm áp lực chi phí phim truyền hình, nhưng cái giá là nguy cơ đánh mất quyền kiểm soát IP về tay nền tảng. Giới quan sát cho rằng điều quan trọng nhất lúc này là các nhà làm phim Hàn Quốc cần quay về tập trung vào chiều sâu kịch bản và chất lượng tổng thể của tác phẩm. Thay vì chạy đua bối cảnh đắt đỏ hay cố gắng nhồi nhét sản phẩm tài trợ, ngành phải chấp nhận chọn lọc dự án, đầu tư dài hơi cho những kịch bản phim Hàn gốc có khả năng nói chuyện với khán giả toàn cầu. Nếu muốn có thêm một Squid Game hiện tượng mới, Hàn Quốc cần ít bớt “an toàn thương mại” và nhiều hơn những câu chuyện dám mạo hiểm, nhưng được nâng đỡ bằng nguồn vốn thông minh, không trói buộc sáng tạo.
