Kinh tế tuần hoàn Nhật Bản gặp chuyển đổi xanh Việt Nam: Bức tranh chung
Hợp tác kinh tế tuần hoàn Nhật Bản với chuyển đổi xanh Việt Nam là quá trình gắn kết chính sách, vốn đầu tư và công nghệ giữa hai nước nhằm giảm phát thải, tối ưu sử dụng tài nguyên, thu hồi và lưu trữ carbon, đồng thời thúc đẩy mô hình sản xuất – tiêu dùng dựa trên vòng đời tài nguyên khép kín, qua đó hỗ trợ mục tiêu công nghệ Net-Zero và thích ứng với biến đổi khí hậu ở tầm quốc gia. Đáng chú ý, thay vì dừng lại ở những tuyên bố chung, cả hai phía đang đi vào các thiết kế dự án cụ thể tại địa phương. Thanh Hóa và Cà Mau nổi lên như hai điểm thử nghiệm chiến lược, nơi hợp tác nghiên cứu, triển khai CCS, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh được đặt song song với yêu cầu duy trì tăng trưởng công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ. Đây là lựa chọn mang tính bản lề cho chuyển đổi xanh Việt Nam.
Thanh Hóa: Dòng vốn Nhật Bản dịch chuyển từ công nghiệp nặng sang CCS và Net-Zero
Thanh Hóa đang chuyển mình từ một cực tăng trưởng công nghiệp nặng thành hạt nhân hợp tác CCS và công nghệ Net-Zero với Nhật Bản. Tại buổi làm việc sáng 23/9 do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Văn Cường chủ trì với đoàn Đại sứ quán Nhật Bản do ông Fukuhara Teppei dẫn đầu, hai bên tập trung bàn về chuyển đổi xanh (GX), thu hồi và lưu trữ carbon (CCS) tại Khu kinh tế Nghi Sơn. Họ không chỉ nói về định hướng, mà còn tính đến Diễn đàn đầu tư để hiện thực hóa nền kinh tế Net-Zero, với CCS là trụ cột chính sách tại tỉnh. Quan hệ với nhà đầu tư Nhật Bản đã hình thành nền tảng dự án FDI quy mô lớn, nhưng điều đáng nói là tỉnh chủ động "nắn" dòng hợp tác sang lĩnh vực xanh, hướng tới chuỗi giá trị CCS tại Nghi Sơn thay vì tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào mô hình công nghiệp phát thải cao.
Từ vốn đến công nghệ: Thanh Hóa định vị mình trong bản đồ CCS khu vực
Cũng trong khuôn khổ làm việc với phía Nhật Bản, Thanh Hóa nhấn mạnh vai trò của vốn và công nghệ xanh như hai mặt của cùng một chiến lược. Tỉnh đang sở hữu 22 dự án FDI của Nhật Bản hoặc liên doanh với đối tác Nhật, với tổng vốn đăng ký lớn; nhiều dự án như lọc hóa dầu, nhiệt điện, xi măng, khu công nghiệp Thăng Long và trung tâm thương mại Aeon Mall đã định hình vị thế công nghiệp và dịch vụ của địa phương. "Thanh Hóa thống nhất chủ trương nghiên cứu, xây dựng Biên bản ghi nhớ về hợp tác CCS" – quyết định này cho thấy tỉnh muốn dùng chính nền tảng hợp tác hiện hữu làm điểm tựa cho bước nhảy mới sang kinh tế tuần hoàn và công nghệ Net-Zero. Kế hoạch ký biên bản ghi nhớ CCS gắn chặt với hợp tác nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và huy động tài chính xanh, mở đường cho việc hình thành chuỗi giá trị CCS ở Nghi Sơn.
Cà Mau: Kinh tế tuần hoàn bắt đầu từ phụ phẩm nông – lâm – thủy sản
Nếu Thanh Hóa đi lên từ nền công nghiệp nặng và CCS, thì Cà Mau bước vào hợp tác kinh tế tuần hoàn Nhật Bản từ thực tiễn phụ phẩm nông – lâm – thủy sản. Từ ngày 23–24/9, Viện Mekong (ĐH Cần Thơ) phối hợp với đoàn đối tác Nhật Bản do ông Kazutoshi Aoki dẫn đầu làm việc với cơ quan quản lý, đơn vị lâm nghiệp và doanh nghiệp trên địa bàn, tập trung vào công nghệ tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu. Các công nghệ được giới thiệu xoay quanh tận dụng phụ phẩm để phát triển sản phẩm giá trị gia tăng cao, đánh giá vòng đời (LCA) và khả năng giảm phát thải carbon. Khác với cách tiếp cận "từ trên xuống", Cà Mau gắn chuyển đổi xanh Việt Nam với nhu cầu sản xuất cụ thể, xem khoa học – công nghệ là động lực, không phải phần trang trí trong chiến lược phát triển giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến 2045.
Tác động khu vực: Khi CCS ở Nghi Sơn gặp kinh tế tuần hoàn ở Đồng bằng sông Cửu Long
Điểm chung đáng chú ý giữa Thanh Hóa và Cà Mau là cách họ dùng hợp tác với Nhật Bản để kết nối nghiên cứu, công nghệ và chính sách vào một hướng đi xanh có chiều sâu. Ở Thanh Hóa, định hướng ký Biên bản ghi nhớ về CCS đi cùng kế hoạch phối hợp nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và huy động nguồn lực tài chính xanh, từng bước hình thành chuỗi giá trị CCS tại Khu kinh tế Nghi Sơn. Ở Cà Mau, Viện Mekong chọn vai trò "nhạc trưởng" kết nối cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và đối tác quốc tế để đánh giá vấn đề, thử nghiệm, hoàn thiện và chuyển giao giải pháp kinh tế tuần hoàn. Các bên kỳ vọng hoàn thiện thủ tục, nội dung nghiên cứu trong năm 2026 để triển khai hoạt động phù hợp từ 2027. Sự song hành giữa CCS công nghiệp ở miền Bắc – Trung và kinh tế tuần hoàn dựa trên phụ phẩm ở miền Tây cho thấy chuyển đổi xanh Việt Nam đang được thiết kế theo cấu trúc vùng, chứ không chỉ là khẩu hiệu ở cấp trung ương.
