Hợp tác Việt Nhật địa phương: Từ khung chiến lược đến nhu cầu rất cụ thể
Hợp tác Việt Nhật địa phương là quá trình các tỉnh, thành hai nước chủ động thiết lập quan hệ trên nhiều lĩnh vực như năng lượng, nông nghiệp, công nghệ và giáo dục, nhằm chuyển những cam kết chiến lược cấp quốc gia thành các dự án cụ thể, gắn với nhu cầu phát triển và đời sống người dân ở từng địa bàn. Khi quan hệ hai nước được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, vai trò của địa phương không còn là “phụ trợ ngoại giao” mà trở thành cầu nối then chốt giữa doanh nghiệp, khu kinh tế và khu công nghiệp, giúp hiện thực hóa các khuôn khổ hợp tác lớn bằng nguồn lực thực tế, công nghệ, tri thức và kinh nghiệm quản lý từ Nhật Bản xuống cấp cơ sở.
Diễn đàn hợp tác 2026 với chủ đề “Kiến tạo tương lai số, xanh và bền vững - Từ cam kết chiến lược đến hành động thực chất” cho thấy rõ sự dịch chuyển này: các bên không còn dừng ở giới thiệu tiềm năng, mà tập trung thảo luận nhu cầu, năng lực và các lĩnh vực có thể triển khai ngay trong khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh, nông nghiệp bền vững, năng lượng tái tạo, đô thị thông minh, du lịch và văn hóa. Quan điểm đáng chú ý là yêu cầu “chuyển mạnh từ hợp tác sang đồng kiến tạo, từ chuyển giao sang cùng phát triển”, đặt áp lực nhưng cũng mở ra dư địa chủ động cho từng địa phương.
Tây Ninh – Yamanashi: hydrogen năng lượng và nông nghiệp công nghệ Nhật Bản
Tây Ninh đang chọn một hướng đi táo bạo: nhảy thẳng vào đường ray hydrogen năng lượng Tây Ninh và nông nghiệp công nghệ Nhật Bản thay vì chỉ trông chờ vào các dự án công nghiệp truyền thống. Ngày 06/9 tại Huế, đoàn công tác Tây Ninh do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Lâm dẫn đầu tham dự Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản 2026, đồng thời làm việc với tỉnh Yamanashi về hai nhóm nội dung chính là hydrogen, năng lượng tái tạo và nông nghiệp. Việc mang theo cả các cơ quan chuyên môn và đơn vị xúc tiến đầu tư cho thấy tỉnh coi đây là bài toán kinh tế liên ngành, chứ không chỉ là “một chuyến đi ngoại giao”.
Yamanashi có kinh nghiệm trong hydrogen và năng lượng tái tạo, đúng vào lúc Tây Ninh theo đuổi định hướng kinh tế xanh, sử dụng năng lượng sạch và giảm phát thải. Các nội dung hydrogen và năng lượng sẽ được thảo luận sâu hơn trong chuyến công tác của lãnh đạo Tây Ninh đến Yamanashi vào tháng 10, nhân dịp tham dự Hội nghị Hydrogen quy mô lớn từ ngày 19 đến 21/10. Đồng thời, phía bạn quan tâm mô hình nông nghiệp giảm phát thải, nông nghiệp không carbon, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, bảo quản và nâng cao giá trị nông sản. Đây là cơ hội để Tây Ninh xây chuỗi giá trị mới, gắn du lịch với thế mạnh nông nghiệp, văn hóa và đặc sản địa phương.
Huế: kết nối công nghệ, giáo dục để tái định vị thành phố di sản
Huế đang chứng minh rằng hợp tác Việt Nhật địa phương không chỉ là câu chuyện vốn đầu tư, mà là chiến lược “nhập khẩu” tri thức và công nghệ để nâng cấp mô hình phát triển đô thị. Trong khuôn khổ Diễn đàn hợp tác 2026, chiều 06/9, UBND thành phố tổ chức Hội nghị Kết nối Huế – Nhật Bản, với sự đồng chủ trì của Chủ tịch UBND thành phố Lê Trí Thanh và Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu, cùng sự tham dự của lãnh đạo Bộ Ngoại giao, Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản tại Đà Nẵng và các tổ chức như JICA, JETRO, hiệp hội doanh nghiệp, trường đại học, bệnh viện hai nước.
Thay vì kiểu giới thiệu tiềm năng quen thuộc, các bên tập trung bàn về nhu cầu, khả năng và lĩnh vực hợp tác cụ thể để biến kết nối thành chương trình, dự án thực tế. Thành phố kỳ vọng tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm Nhật Bản trong phát triển đô thị thông minh, trí tuệ nhân tạo, du lịch thông minh, số hóa di sản, y tế, giáo dục và quản lý đô thị. Ở giáo dục, trọng tâm là kết nối Đại học Huế với các trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp Nhật; mở rộng đào tạo tiếng Nhật, dạy nghề, nguồn nhân lực chất lượng cao, kể cả dạy tiếng Nhật trong giáo dục phổ thông. Theo Chủ tịch UBND thành phố, nền tảng hợp tác hiện có đang cho phép Huế chuyển trọng tâm từ “thu hút vốn” sang “kết nối tri thức, công nghệ, nhân lực và kinh nghiệm quản lý”.
Cần Thơ: kết nối kinh tế khu vực và bài toán môi trường đầu tư
Nếu Tây Ninh và Huế nhấn mạnh vào năng lượng và công nghệ, thì Cần Thơ chọn cách đi bằng “cửa ngõ” kết nối kinh tế khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Trong Chương trình Giao lưu Văn hóa - Thương mại Việt Nam - Nhật Bản 2026, sự kiện Gặp gỡ, kết nối giữa lãnh đạo thành phố và các đối tác Nhật Bản được tổ chức chiều 11/9 như một cuộc đối thoại thẳng thắn về kết quả và hướng đi mới trong hợp tác kinh tế đa lĩnh vực. Chủ tịch UBND thành phố Trương Cảnh Tuyên nhấn mạnh kỳ vọng lắng nghe góp ý từ doanh nghiệp Nhật để tiếp tục hoàn thiện, nâng cao hiệu quả và chất lượng môi trường đầu tư, đồng thời biến sự kiện thành cầu nối để doanh nghiệp hai nước gặp gỡ, giới thiệu năng lực và mở ra các cơ hội hợp tác đột phá.
Theo Trưởng đại diện JETRO tại TP.HCM, Cần Thơ hiện đứng thứ 3 về mức độ quan tâm của doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam, chỉ sau TP.HCM và Đồng Nai. Điều này cho thấy nếu thành phố không cải thiện mạnh hạ tầng và môi trường kinh doanh, lợi thế “ngôi sao mới” của ĐBSCL có thể bị bỏ lỡ. Các doanh nghiệp Nhật kỳ vọng thành phố nâng cao điều kiện môi trường và không gian sống cho chuyên gia nước ngoài, từ hệ thống trường quốc tế, bệnh viện, đến dịch vụ nhà hàng, trung tâm thương mại. Nhật Bản cũng dự kiến triển khai thêm hoạt động kết nối giữa doanh nghiệp hai nước tại ĐBSCL, tập trung vào chế biến thực phẩm, công nghệ nông nghiệp, năng lượng tái tạo và công nghệ môi trường. Đây là bước tiếp theo để biến quan hệ kinh tế từ “thăm dò” thành “đặt chân lâu dài”.
Ý nghĩa đối với người dân và con đường phía trước
Điểm chung của ba câu chuyện Huế, Tây Ninh, Cần Thơ là mô hình hợp tác địa phương đã chuyển trọng tâm sang lợi ích cụ thể cho người dân chứ không dừng ở khẩu hiệu. Tại Huế, hợp tác với Nhật Bản được kỳ vọng trở thành kênh quan trọng để huy động nguồn lực, tiếp nhận tri thức, công nghệ, kinh nghiệm và quảng bá hình ảnh một thành phố di sản xanh, sáng tạo, hội nhập. Ở Tây Ninh, hướng phát triển du lịch gắn với nông nghiệp, văn hóa và đặc sản địa phương mở thêm sinh kế mới cho nông dân khi nông sản được nâng cấp về công nghệ bảo quản và giá trị gia tăng. Còn tại Cần Thơ, yêu cầu nâng cao không gian sống cho chuyên gia nước ngoài cũng sẽ tác động ngược trở lại, cải thiện chất lượng dịch vụ giáo dục, y tế, thương mại cho cư dân địa phương.
Tuy vậy, hợp tác Việt Nhật địa phương chỉ mang lại kết quả bền vững nếu các tỉnh, thành duy trì được tính liên tục trong chính sách và kiên trì cải thiện môi trường kinh doanh. Sau Hội nghị kết nối, Huế cam kết rà soát nội dung đã bàn, chủ động nối lại làm việc với đối tác, cụ thể hóa đề xuất khả thi, đồng thời cải thiện môi trường đầu tư và đẩy mạnh cải cách hành chính để các kết nối mới với Nhật Bản vượt ra ngoài các cuộc gặp gỡ, trở thành dự án hợp tác dài hạn. Với Tây Ninh, bước tiếp theo là biến các cuộc trao đổi hydrogen và năng lượng thành dự án cụ thể trong chuyến làm việc tại Yamanashi; còn Cần Thơ phải chứng minh cam kết “điểm đến tin cậy” bằng cải cách thực tế để đón dòng đầu tư đang dịch chuyển về ĐBSCL.
