Từ đối thoại chính sách đến kết nối thực chất
Hợp tác kinh tế số là sự phối hợp giữa các quốc gia để kết nối hạ tầng, dịch vụ, doanh nghiệp và chính sách công nghệ, giúp hoạt động số xuyên biên giới thuận tiện, an toàn và tạo lợi ích rộng hơn. Tại Hà Nội, Đối thoại chính sách Việt Nam - Malaysia về thúc đẩy kinh tế số tập trung tìm cơ hội hợp tác cụ thể, thay vì dừng ở trao đổi định hướng. Cuộc đối thoại do Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với Đại sứ quán Malaysia, Bộ Kỹ thuật số Malaysia và Tập đoàn Phát triển kinh tế số Malaysia tổ chức.
Thời điểm này có ý nghĩa: hai nước đang triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện thiết lập vào tháng 11/2024, trong đó kinh tế và công nghệ là những lĩnh vực cùng quan tâm. Việt Nam cũng xác định kinh tế số là một động lực tăng trưởng và đặt mục tiêu lĩnh vực này đóng góp ít nhất 30% GDP vào năm 2030, 50% vào năm 2045. Bốn hướng hợp tác được nêu ra vì thế nên được xem như một chương trình hành động: tạo liên kết đủ gần để doanh nghiệp và người dùng cảm nhận được, đồng thời đặt nền tảng cho thị trường số rộng hơn.
Bốn hướng hợp tác: nền móng và ứng dụng
Đề xuất của Việt Nam bao quát bốn mảng có thể hỗ trợ lẫn nhau. Thứ nhất, kết nối hệ thống thanh toán bán lẻ bằng mã QR để giao dịch xuyên biên giới thuận lợi hơn, đi kèm yêu cầu bảo đảm an toàn và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Thứ hai, phát triển hạ tầng số và trung tâm dữ liệu bền vững, từ điện toán đám mây, năng lực tính toán phục vụ trí tuệ nhân tạo đến cáp quang biển quốc tế và mạng băng rộng.
Thứ ba, chia sẻ kinh nghiệm quản trị trí tuệ nhân tạo, hoàn thiện khung pháp lý và khuyến khích doanh nghiệp cùng nghiên cứu, phát triển, thương mại hóa ứng dụng mới. Thứ tư, đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng năng suất, đồng thời kết nối cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ. Đây là cách tiếp cận hợp lý: đường truyền và trung tâm dữ liệu tạo nền, còn thanh toán, ứng dụng AI và năng lực nhân lực biến nền tảng ấy thành hoạt động kinh tế. Nếu thiếu một trong hai lớp, hợp tác khó vượt khỏi phạm vi dự án thí điểm.
Quy mô thị trường tạo lực kéo cho kết nối
Liên thông thanh toán là điểm hợp tác dễ thấy nhất đối với người dân và doanh nghiệp nhỏ: khách du lịch có thể trả tiền thuận tiện hơn, còn đơn vị bán hàng có thêm cơ hội phục vụ khách hàng ở nước láng giềng. Nhu cầu này không chỉ là dự đoán. Trong 8 tháng năm 2026, Việt Nam ghi nhận 311 triệu giao dịch QR, với tổng giá trị 274,2 nghìn tỷ đồng; riêng bốn sàn thương mại điện tử lớn đạt doanh số 441,97 nghìn tỷ đồng trong 9 tháng đầu năm, tăng 44,47% so với cùng kỳ. Những số liệu ấy cho thấy các dịch vụ số đã có quy mô đáng kể, nên khả năng kết nối xuyên biên giới có thể đem lại ích lợi thiết thực.
Hai bên cũng có thế mạnh bổ sung: Malaysia có kinh nghiệm về hạ tầng, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và thanh toán số; Việt Nam có thị trường thương mại điện tử tăng trưởng nhanh và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động. Công nghệ thông tin, truyền thông cùng thương mại điện tử đóng góp 23,5% GDP Malaysia năm 2025. Tuy nhiên, mở rộng kết nối không thể chỉ đếm giao dịch. An toàn dữ liệu, khả năng tiếp cận dịch vụ và sự tham gia của doanh nghiệp vừa và nhỏ phải được tính ngay từ thiết kế, nếu không lợi ích số sẽ tập trung vào những đơn vị vốn đã có lợi thế.
Đích đến là thị trường số ASEAN có thể vận hành cùng nhau
Đối thoại cũng đặt hợp tác song phương trong bức tranh khu vực: các đại biểu trao đổi về Hiệp định khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) và Kế hoạch Tổng thể Số ASEAN 2030, với trọng tâm tăng kết nối, phát triển thương mại số và hướng tới thị trường số chung. Đây là bước đi cần thiết, bởi những dịch vụ xuyên biên giới chỉ thuận lợi khi quy định, tiêu chuẩn và hạ tầng có thể phối hợp. Một kết nối QR hiệu quả giữa hai nước có thể là kinh nghiệm hữu ích cho các liên kết rộng hơn, nhưng cần đi cùng nguyên tắc bảo vệ dữ liệu và độ tin cậy của giao dịch.
Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện chính sách và pháp luật về công nghệ số nhằm hỗ trợ đổi mới sáng tạo và phát triển ngành công nghệ mới. Bước tiếp theo nên là chuyển những đề xuất thành chương trình có đầu mối, lộ trình và mục tiêu đo được—từ thử nghiệm thanh toán đến hợp tác đào tạo và xây dựng hạ tầng tiết kiệm năng lượng. Bốn hướng hợp tác không bảo đảm thành công chỉ vì đã được nêu ra; giá trị của chúng sẽ được chứng minh bằng dịch vụ dễ dùng hơn, doanh nghiệp tham gia nhiều hơn và khả năng kết nối tương thích trong khu vực. Đó mới là con đường đáng tin cậy để cùng xây dựng kinh tế số ASEAN hội nhập và phát triển bền vững.
