Thạch Bích – Núi Chúa: Siêu đô thị nghỉ dưỡng Việt Nam bước ra từ quy hoạch
Siêu đô thị nghỉ dưỡng sinh thái Thạch Bích – Núi Chúa là một quần thể du lịch sinh thái quy mô lớn khoảng 1.900ha, trải dài từ vùng bình nguyên dọc hai bờ sông đến chân núi, thân núi và đỉnh Núi Chúa cao hơn 1.300m, được định hướng vừa phát triển nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, vừa bảo tồn hệ sinh thái và văn hóa bản địa. Điểm đáng nói nhất không phải ở chiếc mác “siêu đô thị nghỉ dưỡng Việt Nam”, mà ở việc địa phương quyết tâm biến tiềm năng cảnh quan liên hoàn sông – núi thành một cấu trúc phát triển có tính toán, thay vì để du lịch tự phát nuốt dần tài nguyên. Sáng 26/8, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Công Hoàng chủ trì cuộc họp cho ý kiến đối với hồ sơ quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 cho quần thể này. Quy hoạch chia không gian theo bốn vùng địa hình: khoảng 18ha đỉnh Núi Chúa, 195ha thân núi, 1.043ha chân núi và 644ha bình nguyên hai bờ sông Trà Bồng. Việc thiết kế từ sông lên núi cho thấy tư duy tổ hợp du lịch núi biển mở rộng vào vùng trung du – miền núi, tạo một trục trải nghiệm dài ngày thay vì chỉ dừng ở vài điểm check-in ngắn ngủi. Quy hoạch không giấu tham vọng. Quần thể đô thị nghỉ dưỡng này dự kiến đón khoảng 1,5 triệu lượt khách vào năm 2030; tăng lên 2,5 triệu lượt khách/năm trong giai đoạn 2031-2035 và khoảng 4,5 triệu lượt khách/năm vào năm 2050. Nếu những con số này trở thành hiện thực, Thạch Bích – Núi Chúa sẽ trở thành một cực du lịch sinh thái quy mô lớn, cạnh tranh trực diện với các điểm đến đã thành thương hiệu.
Từ khoáng nóng tới làng sinh thái: Tại sao dự án được kỳ vọng thành cực tăng trưởng mới?
Lý do Thạch Bích – Núi Chúa được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng mới nằm ở cấu trúc sản phẩm và cách tiếp cận phát triển du lịch 2030: vừa đa dạng hóa trải nghiệm, vừa giữ trọng tâm là du lịch sinh thái quy mô lớn. Khu vực này sở hữu chuỗi tài nguyên tự nhiên hiếm có: khoáng nóng Thạch Bích, đỉnh Núi Chúa cao hơn 1.300m, thung lũng, chân núi, sông Trà Bồng, suối Trà Bói, tạo nên một dải cảnh quan liên hoàn từ sông lên núi. Khoáng nóng Thạch Bích được xác định là tài nguyên đặc trưng để phát triển sản phẩm tắm khoáng, trị liệu, spa, thiền, yoga và nghỉ dưỡng dài ngày. Song song, quy hoạch định hướng gắn du lịch với văn hóa và sinh kế cộng đồng: người Cor, sản phẩm quế, dược liệu, ẩm thực và nghề truyền thống được đưa vào chuỗi giá trị để hình thành làng sinh thái, điểm du lịch cộng đồng, sản phẩm trải nghiệm đặc trưng. Ở góc độ kinh tế địa phương, cách làm này quan trọng hơn bất kỳ công trình biểu tượng nào. Khi làng bản được thiết kế để tham gia chuỗi dịch vụ, người dân không chỉ bán đất, mà có thể bán sản phẩm, dịch vụ, tri thức văn hóa – nghĩa là họ có chỗ đứng lâu dài trong siêu đô thị nghỉ dưỡng Việt Nam, thay vì đứng ngoài nhìn dòng khách ra vào khu du lịch khép kín.
Núi Cô Tiên: Mô hình tổ hợp du lịch núi biển thế hệ mới đang được thử nghiệm
Nếu Thạch Bích – Núi Chúa là bài thử cho du lịch sinh thái quy mô lớn trong địa hình sông – núi, thì núi Cô Tiên ở phía bắc Nha Trang lại là phép thử rõ ràng cho mô hình tổ hợp du lịch núi biển thế hệ mới. Dãy núi khoảng 400m với ba đỉnh nằm liền kề, hướng thẳng ra biển, phía dưới là dải đô thị chạy theo bờ vịnh – một cấu hình hiếm, nơi du khách có thể đứng từ đỉnh nhìn được cả phố lẫn biển. Theo quyết định phê duyệt Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 khu vực núi Cô Tiên, tổng diện tích nghiên cứu đạt 1.309,3ha, trong đó khoảng 551,5ha là ranh giới trực tiếp lập quy hoạch và 757,8ha còn lại là đất đồi núi, đất lâm nghiệp để khớp nối và phủ kín quy hoạch. Khoảng 208,3ha được dành cho đất du lịch và thời hạn quy hoạch chia thành giai đoạn ngắn hạn đến năm 2030, dài hạn đến 2040. Định hướng phát triển ở đây gợi liên tưởng tới các tổ hợp như SunWorld hay VinWonder/Vinpearl: khu dịch vụ, du lịch sinh thái núi, công viên chuyên đề, công viên công cộng trải nghiệm, không gian leo núi ngắm cảnh biển và các điểm ngắm cảnh công cộng đi kèm tiện ích. Hiện nay, hoạt động trên núi Cô Tiên vẫn chủ yếu tự phát từ người dân và du khách, nhưng quy hoạch đã đặt nền cho một bước chuyển căn bản: từ trekking tự phát sang một hệ thống dịch vụ bài bản gắn với bảo tồn cảnh quan núi – biển, đa dạng sinh học và hạn chế tác động tới địa hình tự nhiên.
Quy hoạch không chỉ là bản vẽ: Tác động kinh tế và bài toán bảo tồn
Cả Thạch Bích – Núi Chúa lẫn núi Cô Tiên đều cho thấy một xu hướng rõ ràng: phát triển du lịch sinh thái quy mô lớn không còn là chuyện xây thêm vài khu resort, mà là đặt lại quan hệ giữa du lịch, kinh tế và bảo tồn. Đồ án Thạch Bích – Núi Chúa được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong quản lý nhà nước, thu hút đầu tư, định hướng phát triển du lịch, đồng thời cụ thể hóa quy hoạch tỉnh và quy hoạch địa phương. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu các đơn vị tư vấn hoàn thiện hồ sơ theo hướng linh hoạt, thuận lợi cho quản lý và triển khai, hạn chế tối đa việc phải điều chỉnh trong quá trình thực hiện. Sở Xây dựng được giao chủ trì phối hợp với đơn vị tư vấn để trình cấp có thẩm quyền, đồng thời rà soát dự báo sát dân số, lượng khách, quy mô phát triển và cơ cấu sử dụng đất theo từng giai đoạn. Yêu cầu xuyên suốt là tôn trọng địa hình, địa chất, cảnh quan tự nhiên, giá trị văn hóa hiện hữu; rà soát kỹ rừng tự nhiên, rừng phòng hộ, hạn chế tối đa tác động đến địa hình, mặt nước và hệ sinh thái. Nguyên tắc tương tự cũng được đặt ra với núi Cô Tiên, khi phát triển phải gắn với bảo tồn cảnh quan núi rừng và đa dạng sinh học. Nếu những nguyên tắc này được thực thi nghiêm túc, các siêu đô thị nghỉ dưỡng Việt Nam có cơ hội tránh vết xe đổ “bê tông hóa” nhiều vùng du lịch, thay vào đó là mô hình tổ hợp du lịch núi biển cân bằng hơn giữa tăng trưởng và giữ gìn tài nguyên.
Kết luận: Du lịch sinh thái thế hệ mới sẽ thắng hay thua ở năng lực thực thi?
Nhìn từ Thạch Bích – Núi Chúa và núi Cô Tiên, có thể thấy Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái định nghĩa du lịch sinh thái: không chỉ là vài tuyến trekking hay homestay tự phát, mà là siêu đô thị nghỉ dưỡng sinh thái với quy mô từ trăm đến nghìn hecta, có dự báo lượng khách tới 4,5 triệu lượt/năm. Tổ hợp du lịch núi biển, du lịch núi – sông, gắn với khoáng nóng, spa, trị liệu và làng sinh thái nếu được triển khai bài bản, sẽ tạo ra chuỗi giá trị kinh tế dài hơn nhiều so với mô hình du lịch ngắn hạn. Nhưng mọi kỳ vọng sẽ bị thử thách ở năng lực thực thi: từ việc bảo vệ rừng phòng hộ, kiểm soát xây dựng trên sườn núi, đến cơ chế để cộng đồng bản địa tham gia và hưởng lợi thật sự. Quy hoạch đã đặt ra nguyên tắc, nhưng chỉ khi người dân nhìn thấy lợi ích của mình trong mỗi lượt khách, và du khách thực sự cảm nhận được một hệ sinh thái còn sống – rừng, sông, núi, văn hóa – thì các siêu đô thị nghỉ dưỡng sinh thái mới có thể trở thành hình mẫu thay vì thêm một chuỗi công trình san phẳng tự nhiên để đón người.
