Từ xã ven biển đến phường Long Hải: một bước chuyển tư duy đô thị
Long Hải thành phường là quá trình chuyển đổi một địa bàn ven biển có lịch sử làng chài lâu đời, đang đô thị hóa nhanh, thành một đô thị ven biển hiện đại với định hướng du lịch sinh thái, kinh tế biển và dịch vụ chất lượng cao, gắn quản trị đô thị chuyên nghiệp với mục tiêu nâng cao chất lượng sống cư dân và bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương.
Điểm mấu chốt của việc Long Hải lên phường không nằm ở chuyện đổi tên hành chính, mà ở thay đổi tư duy: từ quản lý nông thôn sang quản trị đô thị, từ xử lý sự vụ sang chủ động kiểm soát phát triển theo quy hoạch dài hạn. Đô thị hóa đã diễn ra nhanh với dân cư, thương mại, dịch vụ, du lịch và phát triển kinh tế biển, khiến mô hình quản lý cấp xã trở nên quá tải trước các bài toán quy hoạch, đất đai, xây dựng, giao thông, môi trường và an sinh xã hội. Nếu vẫn giữ khung quản lý cũ, Long Hải khó phát huy hết vai trò cửa ngõ kinh tế biển phía đông TP.HCM.
Vị trí chiến lược trong hành lang kinh tế ven biển phía đông
Điều làm Long Hải khác nhiều xã ven biển khác là vị trí trong hành lang kinh tế ven biển phía đông TP.HCM. Địa bàn này vừa là cửa ngõ giao thương của vùng kinh tế trọng điểm phía nam, vừa là mắt xích kết nối không gian phát triển kinh tế biển, du lịch và dịch vụ của khu vực phía đông thành phố. Khi cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, đường ven biển và các tuyến kết nối mới hình thành, Long Hải không thể tiếp tục vận hành như một vùng nông thôn tự phát; nó buộc phải trở thành đô thị được quy hoạch bài bản để đón luồng đầu tư và dòng khách tương ứng.
Hiện Long Hải có diện tích gần 28km², dân số 122.107 người, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đạt 79%. Những con số này cho thấy cấu trúc kinh tế-xã hội đã nghiêng mạnh về thương mại, dịch vụ, du lịch sinh thái ven biển và phát triển kinh tế biển, không còn phù hợp với cách nhìn "xã nông nghiệp" nữa. Đặt trong quy hoạch TP.HCM, Long Hải được định vị là hạt nhân của hành lang kinh tế ven biển phía đông, là đô thị vệ tinh giúp giảm áp lực dân cư cho khu vực trung tâm. Vai trò đó đòi hỏi một cấp độ quản trị đô thị tương xứng với cơ hội và thách thức mới.
Định hướng đô thị ven biển hiện đại, xanh và giàu bản sắc
Nếu nhiều nơi coi đô thị hóa đồng nghĩa với bê tông hóa, Long Hải lại chọn một hướng khó nhưng đáng giá: trở thành đô thị ven biển hiện đại, xanh và giàu bản sắc. Hệ thống chính trị địa phương xác định trục phát triển là xanh - thông minh - bản sắc, lấy kinh tế biển và du lịch nghỉ dưỡng làm động lực tăng trưởng mũi nhọn, còn di sản văn hóa phi vật thể như lễ hội Dinh Cô làm nền tảng nhận diện. Định hướng đô thị du lịch sinh thái ven biển không chỉ là khẩu hiệu; nó đã được cụ thể hóa bằng việc phân định ba không gian rõ ràng: dải ven biển bảo vệ cảnh quan và sinh thái, khu dân cư hiện hữu được chỉnh trang, nâng chất lượng sống, và khu phát triển mới dành cho du lịch, thương mại, dịch vụ.
Đây là lựa chọn mang tính phản biện đối với mô hình phát triển thông thường: thay vì ưu tiên tối đa hóa diện tích xây dựng, Long Hải đặt trọng tâm vào bảo vệ cảnh quan biển yên bình, thích hợp cho nghỉ dưỡng gia đình, đồng thời tạo không gian trải nghiệm gắn với thiên nhiên. Trong quy hoạch tổng thể, Long Hải được định vị là trung tâm dịch vụ cấp vùng cho du lịch nghỉ dưỡng, giải trí, chăm sóc sức khỏe chất lượng cao, đồng thời là trung tâm hậu cần nghề cá hiện đại, phát triển kinh tế biển theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Mục tiêu đến năm 2030, Long Hải phấn đấu trở thành đô thị du lịch đạt chuẩn loại III, là hạt nhân trong hành lang kinh tế ven biển phía đông.
Cơ hội kinh tế biển và du lịch sinh thái ven biển cho người dân
Điểm đáng chú ý nhất trong quá trình Long Hải thành phường là cách địa phương đặt người dân vào vị trí chủ thể phát triển, thay vì xem họ như đối tượng bị điều chỉnh. Biển Long Hải yên bình, thích hợp với du lịch nghỉ dưỡng, du lịch gia đình và các hoạt động trải nghiệm gần gũi thiên nhiên; từ lợi thế đó, địa phương định hướng phát triển các sản phẩm kết hợp biển, sinh thái, nghỉ dưỡng, ẩm thực và văn hóa. Thu nhập bình quân đầu người giai đoạn 2023-2025 đạt 89,9 triệu đồng/năm, cao hơn mức bình quân chung của thành phố, riêng năm 2025 là 96,8 triệu/người/năm – một minh chứng rằng kinh tế dịch vụ và biển đã tạo thêm giá trị cho cư dân.
Quan trọng hơn, các chuỗi dịch vụ du lịch sinh thái ven biển được thiết kế để người dân có thể tham gia trực tiếp: lưu trú, ăn uống, vận chuyển, kinh doanh thủy hải sản, sản phẩm đặc trưng và trải nghiệm nghề biển. Nếu kết nối tốt du lịch biển, nghỉ dưỡng, văn hóa, ẩm thực và hải sản, Long Hải có thể kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của du khách và mở rộng thị trường cho sản phẩm địa phương. Một doanh nghiệp du lịch tại Long Hải đã nhận định, chuyển đổi mô hình quản lý từ nông thôn sang đô thị sẽ giúp tiềm năng du lịch được phát huy hết lợi thế. Về bản chất, đây là bước mở rộng dư địa cho phát triển kinh tế biển, du lịch sinh thái và dịch vụ cao cấp – nếu chính quyền giữ được kỷ luật quy hoạch và bảo vệ môi trường.
Điều kiện để Long Hải không đánh mất mình khi lên phường
Cơ hội lớn luôn đi kèm nguy cơ trượt khỏi mục tiêu ban đầu. Với Long Hải, nguy cơ đó là bị cuốn vào vòng xoáy bất động sản ven biển ngắn hạn, đánh đổi sinh thái và văn hóa lấy xây dựng dày đặc. Chính quyền địa phương đã nhìn thấy những điểm nghẽn: quy hoạch cũ không còn phù hợp với quy hoạch TP.HCM và định hướng phát triển không gian biển; quỹ đất chồng lấn giữa dân cư, du lịch và hành lang bảo vệ bờ biển; một số dự án còn vướng pháp lý; hạ tầng giao thông, thoát nước và môi trường chưa đồng bộ. Nếu không xử lý dứt điểm, việc Long Hải lên phường sẽ tạo thêm áp lực đô thị mà không mang lại chất lượng sống tốt hơn.
Theo định hướng, Long Hải sẽ ưu tiên những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, an toàn và sinh kế người dân như thoát nước, chống ngập, nâng cấp giao thông, thu gom và xử lý nước thải, rác thải. Đồng thời, địa phương tập trung phát triển các sản phẩm du lịch chất lượng cao, tổ hợp nghỉ dưỡng dọc bờ biển, hoàn thiện hạ tầng chợ đêm và phố đi bộ bờ kè biển để phát triển kinh tế đêm. Nếu đến năm 2030, Long Hải trở thành một đô thị biển hiện đại nhưng người ta vẫn nhận ra ngay "nét riêng Long Hải" như các lãnh đạo địa phương kỳ vọng, thì việc lên phường sẽ được chứng minh là bước ngoặt sáng suốt: không chỉ nâng tầm quản trị, mà còn giữ được linh hồn làng chài trong hình hài đô thị mới.
