Từ điểm ghé thành cửa ngõ du lịch
Du lịch tàu biển là loại hình đưa du khách đến một điểm ven biển bằng tàu du lịch, nơi họ có thể tham quan, sử dụng dịch vụ và trải nghiệm văn hóa trên bờ trong thời gian tàu neo đậu. Với Khánh Hòa, thách thức không nằm ở việc thiếu tài nguyên mà ở chỗ biến thời gian ghé cảng thành kỳ nghỉ có giá trị hơn. Tỉnh có cảng nước sâu, sân bay quốc tế và cảnh quan vịnh biển, nhưng tàu biển Khánh Hòa vẫn thường chỉ là điểm dừng phụ trong hải trình quốc tế. Sáng 30-10, UBND tỉnh phối hợp với Cục Du lịch quốc gia Việt Nam tổ chức hội thảo quốc tế tại Nha Trang, quy tụ cơ quan quản lý, chuyên gia, hãng tàu và doanh nghiệp để tìm cách kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu và khiến khách muốn quay lại. Đây là hướng đi đúng: đo thành công không chỉ bằng số tàu cập bến, mà bằng giá trị còn lại trên bờ.
Tín hiệu phục hồi đã rõ. Trong chín tháng năm 2026, Khánh Hòa đón gần 70.000 lượt khách tàu biển, vượt tổng lượng khách của cả năm 2025; tỉnh cũng đón 10 chuyến tàu neo qua đêm sau giai đoạn chưa có chuyến nào lưu lại qua đêm. Con số này tạo cơ hội, nhưng chưa bảo đảm nguồn thu tương xứng. Nếu phần lớn khách chỉ xuống tàu vài giờ rồi trở về, lượng người đông vẫn có thể để lại trải nghiệm nông và chi tiêu hạn chế. Mục tiêu cần chuyển từ tăng lượt ghé sang tăng thời gian và chất lượng trải nghiệm.
Chi tiêu nằm trên bờ, không chỉ ở bến cảng
Mỗi chuyến tàu có thể tạo việc cho đơn vị vận chuyển, hướng dẫn viên, doanh nghiệp lữ hành, nhà hàng, điểm tham quan và người bán đặc sản. Đó là cơ hội để người dân tham gia chuỗi dịch vụ thay vì chỉ nhìn dòng khách đi qua. Nhưng muốn chi tiêu lan tỏa, sản phẩm phải vừa hấp dẫn vừa khớp với quỹ thời gian của khách. Các tour di sản và văn hóa Chăm, làng nghề, ẩm thực địa phương, trải nghiệm biển đảo hay mua sắm đặc sản có thể giúp du khách tàu biển khám phá nhiều hơn. Khánh Hòa cũng có thể xây dựng những điểm mua sắm gắn với sản phẩm đặc trưng như trầm hương, yến sào và ngọc trai.
Điều cần tránh là đóng gói một chuyến tham quan đại trà rồi xem đó là sản phẩm hoàn chỉnh. Khách tàu cần lịch trình rõ ràng, di chuyển thuận tiện, nội dung có bản sắc và chất lượng phục vụ đồng đều. Tháp Bà Pô Nagar, làng nghề Trường Sơn và không gian văn hóa Chăm có thể tạo khác biệt nếu được kết nối thành trải nghiệm có chiều sâu, thay vì những điểm dừng rời rạc. Khi hành trình trên bờ được thiết kế tốt, lợi ích mới lan từ cảng biển Nha Trang và các đầu mối đón khách đến doanh nghiệp nhỏ, nghệ nhân và cộng đồng địa phương.
Hai nút thắt: quãng đường và con người
Khoảng cách là trở ngại không thể giải quyết bằng quảng bá. Cảng quốc tế Cam Ranh có thể đón tàu lớn, nhưng cách trung tâm Nha Trang khoảng 45–50 km; hành trình có thể mất 1–1,5 giờ. Với khách thường rời tàu lúc 8 giờ và phải trở lại trước 16 giờ, thời gian ngồi xe lấy mất một phần đáng kể của ngày tham quan. Khách tàu biển thường đi theo đoàn đông, cần xe khách từ 29 đến 45 chỗ, nên năng lực điều phối và kết nối giao thông càng quan trọng. Nếu khâu đón trả và vận chuyển không trơn tru, cả tour hấp dẫn cũng khó thuyết phục hãng tàu đưa khách trở lại.
Nút thắt thứ hai là nhân lực. Doanh nghiệp cho biết đội ngũ có chuyên môn và tay nghề cao chưa đáp ứng nhu cầu; hướng dẫn viên tiếng Anh không thiếu như người thuyết minh giỏi, có nghiệp vụ chuyên nghiệp, với số người được nêu là không quá 40 trên toàn tỉnh. Khánh Hòa cần xem đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng phục vụ đoàn lớn và kiến thức văn hóa địa phương là hạ tầng thiết yếu, ngang hàng với bến bãi và phương tiện. Khách nhớ cách họ được đón tiếp không kém cảnh đẹp; một trải nghiệm thiếu chuyên nghiệp có thể làm suy yếu nỗ lực kéo dài thời gian lưu trú.
Ưu tiên thực thi thay vì chỉ đặt mục tiêu
Trong giai đoạn 2026–2030, tỉnh cần ưu tiên nâng năng lực phục vụ khách, hoàn thiện kết nối giao thông, phát triển sản phẩm chuyên biệt và mở rộng quan hệ với hãng tàu quốc tế. Đây là danh sách đúng, nhưng hiệu quả sẽ tùy vào việc phối hợp giữa cảng, đơn vị vận tải, lữ hành và điểm tham quan: lịch tàu phải được nối với phương án xe, tour và dịch vụ trên bờ. Cộng đồng doanh nghiệp cũng cần chủ động tạo sản phẩm chất lượng, mang bản sắc riêng thay vì chờ một chương trình quảng bá chung. Sau năm 2030, Khánh Hòa có thể hướng tới vai trò trung tâm du lịch tàu biển cạnh tranh trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, nhưng mục tiêu đó chỉ đáng tin khi các điểm nghẽn hiện tại được xử lý.
Khánh Hòa đã có lợi thế tự nhiên và tín hiệu tăng trưởng để cạnh tranh mạnh hơn. Tuy vậy, cảng nước sâu hay vịnh đẹp không tự giữ chân du khách. Tỉnh phải rút ngắn cảm nhận về quãng đường, nâng chất lượng nhân lực và đưa văn hóa địa phương vào những trải nghiệm thuận tiện, đáng nhớ. Khi khách có thêm lý do ở lại, chi tiêu mới đi đến nhiều dịch vụ và sinh kế trên bờ. Đích đến nên là một nơi khách muốn khám phá, chứ không chỉ là tọa độ tàu ghé qua.
