Quyền mới của hiệu trưởng: học trực tuyến để bảo vệ an toàn trước mưa lớn, ngập đường
Chính sách học trực tuyến mưa lớn tại TP.HCM là việc Sở Giáo dục và Đào tạo trao quyền cho hiệu trưởng được tự chủ tạm dừng dạy trực tiếp và chuyển sang học online khi thời tiết cực đoan như mưa lớn, ngập đường, triều cường đe dọa an toàn đi lại của học sinh, nhằm duy trì hoạt động giáo dục liên tục mà không buộc học sinh phải đến trường trong điều kiện rủi ro cao. Điểm quan trọng ở đây không phải là việc học trực tuyến có quen thuộc hay không, mà là câu hỏi: ai có quyền bấm nút chuyển đổi khi đường đến trường hóa thành sông? Câu trả lời giờ đã rõ ràng: hiệu trưởng quyết định. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, hiệu trưởng có thể chủ động linh hoạt tổ chức học trực tuyến, tuỳ theo tình hình thời tiết như mưa lớn, ngập sâu. Quy định dựa trên Thông tư 09 của Bộ Giáo dục, khẳng định người đứng đầu cơ sở giáo dục phổ thông được quyết định hình thức dạy học trực tuyến thay thế trong thời gian học sinh không thể đến trường vì lý do bất khả kháng. Chính sách này là câu trả lời trực diện cho thực tế nhiều tuyến đường ngập sâu, học sinh lội nước về nhà sau mỗi cơn mưa. Nó thừa nhận rằng an toàn giao thông mới là điều kiện tiên quyết, còn thời khoá biểu chỉ nên xoay theo sức khỏe và sự an toàn của người học.
Vì sao trao quyền cho hiệu trưởng là lựa chọn hợp lý – và cần thiết
Thay vì chờ các “lệnh nghỉ học toàn thành phố”, việc để hiệu trưởng quyết định là bước dịch chuyển đúng đắn. Mưa lớn, triều cường không bao giờ phân bổ đồng đều; có trường chỉ ngập cổng, có trường nằm giữa vùng nước sâu. Do đó, tùy điều kiện thời tiết của từng địa phương và thời khóa biểu, hiệu trưởng có quyền chủ động tổ chức hình thức học tập phù hợp. Từ góc nhìn quản lý, đây là cách chuyển từ điều hành cứng nhắc sang quản trị rủi ro theo thời gian thực. Hiệu trưởng là người nắm rõ các tuyến đường học sinh đi lại, điểm ngập, nhóm học sinh dễ bị ảnh hưởng và tình trạng cơ sở vật chất. Trước đó, Sở đã yêu cầu các trường phối hợp với cơ quan chức năng rà soát tuyến đường, khu vực học sinh thường xuyên di chuyển có nguy cơ mất an toàn, không để học sinh tự di chuyển qua khu vực nguy hiểm khi chưa bảo đảm điều kiện an toàn. Quyền được tăng lên, trách nhiệm cũng vậy. Khi hiệu trưởng có thể quyết định học trực tuyến mưa lớn, họ không còn có thể viện cớ “chưa có chỉ đạo chung” nếu để học sinh đi qua vùng ngập sâu, miệng cống, dòng chảy mạnh ngay trước cổng trường.
Kế hoạch ứng phó thiên tai: không chỉ là văn bản, mà phải thành kịch bản vận hành
Quyền quyết định học trực tuyến chỉ hữu ích nếu được đặt trong một kế hoạch tổng thể ứng phó thiên tai. Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM yêu cầu mỗi cơ sở giáo dục xây dựng một phương án tổng thể và phụ lục kịch bản theo loại hình rủi ro ưu tiên, từ bão, mưa lớn, ngập lụt, triều cường, đến sạt lở, nắng nóng, động đất. Đáng chú ý, Sở không chấp nhận các phương án “chung chung, hình thức”; kế hoạch phải bám sát loại hình thiên tai, điều kiện địa bàn, quy mô trường, số lượng người học, tổ chức bán trú, nội trú và mức độ an toàn công trình. Đặc biệt, các trường phải có phương án điều chỉnh thời khóa biểu, tạm dừng hoạt động trực tiếp, tổ chức học trực tuyến hoặc hình thức phù hợp khi được cấp có thẩm quyền cho phép và khi điều kiện điện, mạng, thiết bị, sức khỏe người học đáp ứng. Một câu trích dẫn đáng chú ý trong kế hoạch là: "100% trường có phương án bảo đảm học tập liên tục, bàn giao học sinh và tổ chức học thay thế khi điều kiện an toàn cho phép". Đây không phải lời khuyến nghị mềm, mà là mục tiêu bắt buộc: tất cả phải chuẩn bị để việc chuyển sang chính sách học online không làm đứt đoạn quá trình học tập, đặc biệt với học sinh yếu thế.
Làm thế nào để hiệu trưởng áp dụng quyền học trực tuyến mưa lớn một cách minh bạch và công bằng?
Quyền tự chủ luôn đi kèm nguy cơ áp dụng thiếu nhất quán. Nếu mỗi trường một kiểu, phụ huynh sẽ lúng túng, học sinh dễ bị so sánh, thiệt thòi. Để tránh tình trạng đó, cần biến quyền “hiệu trưởng quyết định” thành quy trình rõ ràng. Trước hết, trường và địa phương phải xác định rõ điều kiện thời tiết, mực nước và các tình huống buộc tạm dừng đưa đón, đồng thời duy trì thông tin giữa nhà trường, phụ huynh và học sinh để chủ động thực hiện. Đơn vị tổ chức xe đưa đón phải theo dõi lộ trình, điểm ngập, sạt lở, cây đổ, giao thông gián đoạn; chủ động điều chỉnh hoặc dừng chuyến khi không bảo đảm an toàn và thông báo kịp thời cho gia đình. Quan trọng hơn, không được yêu cầu người học, giáo viên di chuyển hoặc tham gia trực tuyến khi đang sơ tán, mất điện, mất mạng hoặc điều kiện gia đình không bảo đảm; phải có phương án hỗ trợ, học bù và không để người học yếu thế bị bỏ lại. Nếu hiệu trưởng chỉ nghĩ tới việc “đảm bảo chương trình” mà quên điều kiện thực tế ở nhà của học sinh, chính sách học trực tuyến mưa lớn sẽ biến thành gánh nặng, không phải giải pháp.
Từ quyền lực đến năng lực: chuẩn bị cho một thế hệ trường học biết sống chung với thiên tai
Nhìn rộng hơn, chính sách mới không chỉ là chuyện mưa ngập hôm nay mà là bước đi đầu tiên trong việc dạy và học biết sống chung với biến đổi khí hậu. Sở đặt mục tiêu đến hết năm học 2026-2027 sẽ hình thành danh mục số các điểm trường có nguy cơ cao và dữ liệu đầu mối ứng phó để phục vụ chỉ đạo, cảnh báo và ưu tiên nguồn lực. Kèm theo đó là một loạt chuẩn bắt buộc: 100% trường kiện toàn Ban/Tổ phụ trách phòng thủ dân sự, phòng, chống thiên tai và cứu nạn, cứu hộ; 100% trường cập nhật kế hoạch ứng phó theo từng loại hình rủi ro; 100% người học được hướng dẫn kỹ năng về nhận biết cảnh báo, trú tránh, thoát nạn; 100% cán bộ quản lý, nhân viên được giao nhiệm vụ ứng phó được tập huấn tại đơn vị; mỗi cơ sở giáo dục tổ chức ít nhất 1 cuộc diễn tập trước ngày 30/5/2027. Khi những mục tiêu này trở thành thực tế, quyền của hiệu trưởng sẽ không còn là “quyền trong giấy tờ” mà là năng lực thực sự: đọc tín hiệu thời tiết, kích hoạt kịch bản ngập đường trường học, chuyển sang học trực tuyến mưa lớn, bảo vệ an toàn mà vẫn giữ nhịp học tập. Và đó là lúc học sinh TP.HCM có thể yên tâm rằng việc đến trường – hay ở nhà học online – đều đặt an toàn lên trước, không phải đánh cược mỗi khi trời mưa.
