Pháp luật học đường phải gắn với tình huống đời thực
Pháp luật học đường là hoạt động giúp học sinh hiểu quy định liên quan đến đời sống và biết cách ứng xử, tự bảo vệ trước nguy cơ vi phạm hoặc bị tổn hại. Giá trị của giáo dục pháp luật không nằm ở số điều luật được đọc lên, mà ở việc học sinh có thể nhận ra một tình huống nguy hiểm và biết tìm ai để trợ giúp. Cách làm này thể hiện rõ tại chương trình ở Trường THPT Đạ M’ri, nơi cán bộ Công an xã Đạ Huoai 2 phân tích tình huống thực tế về giao thông, ma túy, bạo lực học đường, mua bán người và rủi ro trên mạng. Học sinh được hướng dẫn nhận diện hành vi vi phạm, ứng xử phù hợp, tự bảo vệ và tìm kiếm hỗ trợ khi gặp nguy hiểm. Đây là hướng đi thuyết phục hơn một buổi phổ biến chỉ yêu cầu ghi nhớ: tình huống buộc kiến thức pháp luật đi vào lựa chọn cụ thể của các em.
Hoạt động còn kết hợp công nghệ để tăng tương tác: học sinh quét mã QR làm bài trắc nghiệm trực tuyến gồm 20 câu hỏi tình huống. Hình thức này có ích khi giúp người học thử vận dụng kiến thức ngay tại chỗ, thay vì chỉ nghe rồi để bài học trôi qua.
An toàn trực tuyến bắt đầu từ những thao tác nhỏ
Trong các nội dung được triển khai, an toàn trực tuyến không dừng ở lời nhắc chung chung “cẩn thận khi lên mạng”. Tại buổi tuyên truyền ở Trường THCS Kim Đồng sáng 02/11/2026, Công an xã Bum Tở phối hợp với Đoàn Thanh niên xã và nhà trường hướng dẫn học sinh nhận diện tin giả, thông tin xấu độc, lừa đảo và dụ dỗ trên mạng xã hội. Chương trình diễn ra hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 09/11, tạo dịp gắn kiến thức pháp lý với những rủi ro học sinh có thể gặp hàng ngày. Thông điệp thực hành rất rõ: bảo vệ thông tin cá nhân, cân nhắc trước khi tiếp nhận hoặc chia sẻ nội dung, không làm theo yêu cầu đáng ngờ. Khi chưa tự giải quyết được, học sinh cần báo với cha mẹ, thầy cô hoặc người có trách nhiệm. Đây là những kỹ năng học sinh có thể áp dụng ngay, không đòi hỏi công cụ phức tạp.
Chương trình cũng khuyến khích các em lên tiếng khi bị đe dọa, bắt nạt hoặc gặp khó khăn trên mạng; đồng thời không cổ vũ hay phát tán nội dung làm tổn thương người khác. Cách tiếp cận ấy xem an toàn mạng là trách nhiệm của cả cộng đồng học sinh, chứ không chỉ là việc riêng của người bị hại.
Phối hợp nhiều lực lượng để phòng ngừa vi phạm
Nhà trường khó có thể bao quát mọi tình huống pháp lý nếu thiếu sự tham gia của lực lượng có chuyên môn. Các chương trình được nêu cho thấy công an, ngành kiểm sát, đoàn thể, chính quyền và nhà trường cùng góp sức phổ biến kiến thức, trao đổi với học sinh và phòng ngừa vi phạm. Tại một buổi tuyên truyền có 36 giáo viên và 551 học sinh tham dự, nội dung trải rộng từ an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy đến bạo lực học đường, mua bán người và xuất nhập cảnh trái phép. Cách phối hợp này đáng chú ý vì giúp nhìn bạo lực học đường vượt ra ngoài khái niệm “xích mích tuổi học trò”: tổn thương có thể đến từ lời miệt thị, cô lập hoặc hành vi trên mạng. Hỏi đáp và chia sẻ tình huống từ người thi hành pháp luật khiến ranh giới giữa ứng xử sai và hành vi cần ngăn chặn trở nên cụ thể hơn.
Ở Trường THPT số 2 Phan Bội Châu, báo cáo viên triển khai năm chuyên đề, gồm phòng chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, mua bán người, lừa đảo trực tuyến và kỹ năng thoát nạn. Dịp này, Cục Cảnh sát hình sự trao 10 suất học bổng và 350 phần quà cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Hỗ trợ thiết thực không thay thế bài học pháp luật, nhưng có thể giúp hoạt động gắn với sự quan tâm cụ thể đến học sinh.
Khác biệt lứa tuổi cần được tôn trọng
Các hoạt động ở THCS và THPT cho thấy điểm chung là dùng ví dụ gần gũi, nhưng nhấn mạnh những nội dung phù hợp với nhu cầu từng nhóm. Ở THCS Kim Đồng, chương trình đề cập quyền và bổn phận trẻ em, nhận diện nguy cơ trên mạng và phòng chống bạo lực học đường. Với học sinh THPT Đạ M’ri và THPT số 2 Phan Bội Châu, nội dung mở rộng sang ma túy, mua bán người, lừa đảo trực tuyến, giao thông và xử lý tình huống nguy hiểm. Điều đáng giữ lại không phải là một khuôn mẫu dùng cho mọi cấp, mà là cách chọn tình huống đúng độ tuổi và tạo cơ hội để học sinh hỏi, phản hồi, thực hành. Tài liệu được cung cấp không nêu hoạt động tại trung tâm giáo dục thường xuyên, vì vậy không đủ căn cứ để so sánh với THCS hay THPT. Kết luận hợp lý là giáo dục pháp luật hiệu quả cần vừa sát thực tế, vừa có người lớn đáng tin cậy để học sinh tìm đến.
