Nắng nóng kéo dài: Khi hệ thống điện trở thành tuyến đầu của khủng hoảng khí hậu
Nắng nóng kéo dài là tình trạng nhiệt độ cao duy trì nhiều ngày hoặc nhiều tuần, làm tăng mạnh nhu cầu làm mát, khiến sản lượng điện tăng đột biến, đặt hệ thống điện dưới áp lực lớn, đồng thời bộc lộ rõ các điểm yếu của hạ tầng khi phải ứng phó thời tiết cực đoan liên tiếp. Những ngày đầu tháng 4, đợt nắng nóng gay gắt ở Hà Tĩnh đã chứng minh nắng nóng Việt Nam không còn là chuyện mùa vụ mà là một dấu hiệu của rủi ro khí hậu mang tính cấu trúc: chỉ vài ngày nóng đã đủ để kéo nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh, sản lượng điện tăng và hệ thống điện áp lực ở mức báo động. Nếu coi đây chỉ là biến động ngắn hạn, ngành điện sẽ bỏ lỡ cơ hội chuẩn bị cho các chu kỳ nắng nóng – mưa bão ngày càng khó lường.
Hà Tĩnh: Một đợt nóng, một cú sốc phụ tải và lời cảnh báo
Đợt nắng nóng những ngày đầu tháng 4 ở Hà Tĩnh đã tạo ra một cú sốc phụ tải rõ rệt: nhu cầu sử dụng các thiết bị làm mát tăng mạnh, kéo theo sản lượng điện tiêu thụ tăng đột biến. Ngày 7/4, sản lượng điện toàn tỉnh đạt hơn 6,5 triệu kWh, tăng 44,4% so với bình quân đầu tháng và 13,5% so với cùng kỳ năm trước, công suất cực đại lên tới 376,2 MW, cao hơn 18,3% so với mức đỉnh của tháng 4 năm trước. Đây không chỉ là những con số ấn tượng, mà là bằng chứng cho thấy hệ thống điện áp lực mạnh ngay khi thời tiết chuyển sang trạng thái cực đoan. Đáng nói hơn, nắng nóng trùng dịp nghỉ lễ 30/4 – 1/5, khi nhu cầu sinh hoạt, vui chơi, giải trí tăng, khiến rủi ro quá tải càng lớn và nguy cơ gián đoạn điện sinh hoạt treo lơ lửng trên đầu hàng triệu hộ gia đình. Các khuyến cáo sử dụng điện tiết kiệm chỉ giải tỏa phần ngọn; câu chuyện gốc vẫn là hệ thống phải được thiết kế cho những kịch bản phụ tải cực đoan, không phải cho “mức bình quân đầu tháng”.
Từ nắng nóng đến mưa bão: Hạ tầng điện trong vòng vây thời tiết cực đoan
Nếu nắng nóng kéo hệ thống đến ngưỡng quá tải, thì mưa bão là phép thử về độ bền và khả năng bảo vệ hạ tầng truyền tải điện. Ngay từ đầu mùa mưa bão, ngành điện đã phải chủ động rà soát hiện trạng lưới, kiểm tra thiết bị, hệ thống thông tin liên lạc và cảnh báo, đồng thời xây dựng và hoàn thiện các phương án phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn, chuẩn bị lực lượng, vật tư, phương tiện và diễn tập xử lý tình huống. Việc 7 công ty thủy điện thuộc EVNGENCO2 tổ chức diễn tập liên tục trong tháng 7-8 với các kịch bản mưa lớn bất thường, mất liên lạc, hư hỏng thông tin, sạt lở chia cắt giao thông, mất điện lưới cho thấy áp lực từ thời tiết cực đoan đã trở thành nếp vận hành thường trực chứ không còn là ngoại lệ. Vấn đề là, chỉ kiểm tra và diễn tập thôi chưa đủ; hạ tầng truyền tải, đặc biệt ở các khu vực xung yếu, phải được nâng cấp và bảo vệ như tài sản chiến lược, bởi mỗi điểm yếu trên lưới điện trong bão lũ là một nguy cơ bùng phát khủng hoảng năng lượng cục bộ.
Bảo vệ lưới điện, bảo vệ cộng đồng trước thiên tai
Một hệ thống điện chịu đựng tốt nắng nóng và mưa bão không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là nền tảng an toàn cho cộng đồng. Khi mưa bão đến, nguy cơ sự cố trên lưới điện tăng mạnh; Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đã yêu cầu địa phương theo dõi chặt chẽ cảnh báo, chủ động rà soát, di dời, sơ tán người dân khỏi khu vực nguy cơ ngập sâu, lũ quét, sạt lở, đồng thời kiểm tra và triển khai biện pháp bảo đảm an toàn cho công trình, hồ chứa và vùng hạ du, đặc biệt là các hồ thủy điện và thủy lợi nhỏ, xung yếu. Những chỉ đạo này cho thấy bảo vệ hạ tầng truyền tải điện trước thiên tai gắn chặt với bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân. Song, bên cạnh trách nhiệm của ngành điện và chính quyền, người dân cũng cần chủ động áp dụng các biện pháp an toàn điện trong sinh hoạt, nâng cao ý thức phòng tránh để giảm thiểu rủi ro khi mưa bão làm gián đoạn lưới. Trong điều kiện khí hậu biến động, an toàn điện không còn là “khuyến cáo mùa mưa” mà phải trở thành thói quen thường ngày.
Từ quản lý phụ tải đến chiến lược thích ứng khí hậu
Cách ngành điện Hà Tĩnh tăng cường kiểm tra, giám sát vận hành, chủ động phương án xử lý sự cố và khuyến cáo người dân sử dụng điện tiết kiệm trong đợt nắng nóng là cần thiết, nhưng vẫn thiên về ứng phó tình huống hơn là chiến lược dài hạn. Khi nắng nóng và mưa bão đều có khả năng đẩy hệ thống đến giới hạn, ngành điện không thể chỉ “vượt qua mùa này” mà phải coi đây là căn cứ để thiết kế lại toàn bộ năng lực đáp ứng. Điều đó bao gồm: quy hoạch nguồn và lưới cho các kịch bản sản lượng điện tăng mạnh trong các đợt nóng, bảo đảm độ khả dụng tổ máy 24/24 trong bối cảnh thời tiết thất thường, và lồng ghép phòng, chống thiên tai vào mọi quyết định đầu tư, vận hành. Về phía người dân và doanh nghiệp, thay đổi thói quen dùng điện – từ điều chỉnh điều hòa, hạn chế thiết bị công suất lớn đến lên kế hoạch sản xuất hợp lý – không đơn thuần là tiết kiệm hóa đơn, mà là tham gia chủ động vào việc giảm áp lực cho một hệ thống điện đang đứng trước thách thức khí hậu ngày càng lớn.
