Thận đang “chết dần” nhưng hơn 90% người bệnh không hề hay biết
Sưng mí mắt buổi sáng kéo dài, nước tiểu bất thường, tăng huyết áp ở người trẻ và phù chân về chiều là những dấu hiệu suy thận sớm thường bị bỏ qua, khiến đa số bệnh nhân chỉ phát hiện bệnh khi chức năng thận đã suy giảm nặng. Đó không phải chuyện hiếm, mà là thực tế đáng báo động. Bệnh thận mạn tính đang trở thành gánh nặng toàn cầu với khoảng 850 triệu người mắc, hơn 10% dân số thế giới và lấy đi sinh mạng trên 1,5 triệu người mỗi năm. Tại Việt Nam, hơn 90% người mắc bệnh thận mạn không nhận ra mình bệnh ở giai đoạn đầu. Cá nhân tôi cho rằng sự chủ quan trước những triệu chứng suy thận âm thầm — nhất là ở người trẻ — đang đẩy chúng ta đến sát ranh giới lọc máu mà không hay.
Sưng mí mắt buổi sáng: dấu hiệu nhỏ, hậu quả lớn nếu kéo dài 2 tuần
Sưng mí mắt buổi sáng thường bị xem là do ngủ thiếu, khóc nhiều hay dùng mỹ phẩm. Nhưng nếu tình trạng sưng mí mắt vào buổi sáng kéo dài liên tục hai tuần, đó là dấu hiệu cảnh báo suy giảm chức năng thận có thể tiến triển thành bệnh mạn tính phải lọc máu. Hiện tượng phù nề xuất phát từ tích tụ dịch trong cơ thể, thường liên quan rối loạn chuyển hóa hoặc suy giảm chức năng thận. Quan điểm của tôi là: đã có phù mi mắt buổi sáng, kèm cảm giác nặng mặt, thêm cổ chân chướng phù về tối liên tục 1–2 tuần, thì không còn là chuyện “chờ xem”. Bạn cần đi khám ngay, bởi khi thận lên tiếng bằng phù, tổn thương thường đã âm thầm diễn ra nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
5 dấu hiệu suy thận sớm người trẻ hay bỏ qua
Điều nguy hiểm là bệnh thận mạn giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng rõ ràng vì thận bù trừ rất tốt. Tuy vậy, vẫn có những dấu hiệu suy thận sớm mà người trẻ, đặc biệt 20–30 tuổi, cần nghiêm túc để ý: 1. Phù mặt, mi mắt vào buổi sáng, sau đó phù chân về sau trong ngày. 2. Mệt mỏi, da xanh xao gợi ý thiếu máu do thận suy. 3. Thay đổi tiểu tiện: nước tiểu nhiều bọt, lâu tan, tiểu đêm nhiều lần hoặc tiểu ít đi rõ rệt. 4. Tăng huyết áp khi còn trẻ, đặc biệt dưới 30 tuổi. 5. Tiền sử gia đình bệnh thận di truyền, dị tật bẩm sinh, đái tháo đường sớm. Thêm vào đó, các “sát thủ thầm lặng” như ăn mặn, lạm dụng nước ngọt, trà sữa, thức uống có đường, lười vận động, thức khuya, ít uống nước, tự ý dùng thuốc, hút thuốc lá, dùng rượu bia và không khám sức khỏe định kỳ đang tấn công trực tiếp vào thận người trẻ. Thành thật mà nói, nếu vẫn giữ những thói quen này mà mong không bị suy thận là một kỳ vọng quá lạc quan.
Kiểm tra thận tại nhà với 1 chai nhựa: hữu ích nhưng không thay thế bác sĩ
Thay vì chờ đến lúc mệt lả, phù khắp người mới đi khám, bạn có thể chủ động kiểm tra thận tại nhà. TS.BS Parwez Alam, chuyên khoa Tiết niệu tại Delhi, chia sẻ một cách kiểm tra thận tại nhà bằng quan sát lượng nước tiểu với 1 chai nhựa. Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ, lượng nước tiểu bình thường khoảng 0,5–1 ml/kg/giờ; người nặng 50kg sẽ bài tiết khoảng 25–50 ml mỗi giờ. Cách làm: chuẩn bị chai nhựa 1 lít có vạch, gom toàn bộ nước tiểu trong 10 giờ liên tục (ví dụ 8h–18h). Nếu bạn nặng 50kg mà trong 10 giờ thu được 250–500 ml nước tiểu (khoảng nửa chai 1 lít), chức năng thận còn tương đối an toàn. Ngược lại, dưới mức 0,5 ml/kg/giờ là thiểu niệu, cảnh báo tổn thương thận. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ nên coi là bước sàng lọc ban đầu, không thể thay thế kiểm tra bởi bác sĩ và có thể sai số tùy cách thực hiện.
Nhận diện sớm để tránh bệnh thận mạn tính và lọc máu suốt đời
Các bác sĩ cảnh báo bệnh thận mạn tính thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu; nếu không được phát hiện và quản lý đúng, bệnh có thể tiến triển thành suy thận giai đoạn cuối, buộc phải lọc máu để duy trì sự sống. Ở Đài Loan, nơi có tỷ lệ phải chạy thận nhân tạo cao nhất, chỉ khoảng 3,5% trong gần 2 triệu bệnh nhân thận tự nhận biết được tình trạng bệnh của mình. Điều đó cho thấy: chờ đợi triệu chứng rầm rộ rồi mới đi khám gần như là chiến lược tự thua. Người dân không nên chủ quan với sức khỏe của chính mình. Ý kiến của tôi rất đơn giản: nếu bạn đang có một hoặc nhiều triệu chứng suy thận kể trên, hãy coi đây là lời cảnh báo cuối cùng trước khi bước vào hành trình bệnh thận mạn tính. Hãy đi khám sớm, kiểm soát huyết áp, đường huyết, ăn giảm muối, giữ cân nặng hợp lý và vận động đều để bảo vệ lá thận ngay từ hôm nay.
