H-1B là gì và vì sao mức phí mới gây chấn động?
Visa H-1B là loại thị thực không định cư của Mỹ dành cho công nhân kỹ năng cao trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán, đóng vai trò cầu nối then chốt giữa hệ thống giáo dục, thị trường lao động chất lượng cao và chuỗi thu hút nhân tài toàn cầu. Khi chính quyền Mỹ đề xuất mức phí hồ sơ mới cho chương trình này, câu hỏi lớn không còn là “thu được bao nhiêu”, mà là “Mỹ sẽ mất gì”. Bộ An ninh nội địa Mỹ công bố dự thảo tăng phí visa H-1B lên mức mới nhằm tạo nguồn thu cho hệ thống di trú hợp pháp. Đồng thời, đây là một bước leo thang trong chiến dịch siết chặt chính sách visa Mỹ dưới khẩu hiệu “America First”, vốn đang chuyển trọng tâm từ chỉ ngăn nhập cư trái phép sang cả các con đường nhập cư hợp pháp.
Phí visa H-1B “cao ngất ngưởng” và cú sốc chi phí nhân sự
Đề xuất tăng mạnh phí visa H-1B biến một công cụ tuyển dụng quốc tế linh hoạt thành một đặc quyền đắt đỏ chỉ phù hợp với các tập đoàn lớn. Hiệp hội Luật sư di trú Mỹ gọi mức phí mới này là “cao ngất ngưởng” và cảnh báo nhiều nhà tuyển dụng sẽ không còn đủ khả năng sử dụng chương trình để lấp đầy các vị trí thiết yếu. Nói cách khác, chi phí nhân sự tăng vọt sẽ buộc các doanh nghiệp phải cắt giảm nhu cầu hoặc chuyển hướng hoạt động ra ngoài nước Mỹ.
Theo một phân tích được trích dẫn, hệ thống thu hút nhân tài của Mỹ vận hành như một chuỗi: từ visa sinh viên, chương trình làm việc sau tốt nghiệp, đến H-1B và cuối cùng là quyền thường trú. Khi siết chặt cùng lúc nhiều mắt xích, Washington không chỉ tăng chi phí giấy tờ mà còn làm đứt gãy lộ trình sự nghiệp của hàng loạt công nhân kỹ năng cao, khiến họ cân nhắc các thị trường khác thân thiện hơn với người lao động quốc tế.
Thu hồi 200.000 visa: tín hiệu rủi ro cho cả người lao động lẫn doanh nghiệp
Song song với H-1B, kế hoạch thu hồi thị thực B1 và B2 trong giai đoạn 2016–2026 đối với những người có hồ sơ xin tị nạn là một cú sốc lòng tin. Số người bị ảnh hưởng có thể lên tới 200.000, khiến bất kỳ ai từng sử dụng hệ thống visa Mỹ phải tự hỏi: liệu quy tắc cuộc chơi sẽ thay đổi thêm lần nữa khi họ đã vào cuộc. Đây là đợt thu hồi thị thực hàng loạt lớn nhất từng được nêu ra, và nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với thách thức pháp lý.
Giới chuyên gia chỉ ra rằng luật Mỹ cho phép người đang có mặt tại Mỹ xin tị nạn, bất kể họ nhập cảnh bằng cách nào, miễn đáp ứng điều kiện luật định. Việc rút lại visa công tác và du lịch chỉ vì họ nộp hồ sơ tị nạn có nguy cơ biến một quyền được luật định thành cái cớ để trừng phạt. Đối với các doanh nghiệp công nghệ vốn thường xuyên mời đối tác, chuyên gia, khách hàng quốc tế sang làm việc ngắn hạn, nguy cơ visa bị thu hồi hàng loạt là một tín hiệu rủi ro: chi phí pháp lý, chi phí gián đoạn dự án và chi phí uy tín đều tăng.
Cú đảo chiều trong cuộc đua nhân lực công nghệ toàn cầu
Các doanh nghiệp Mỹ đã lên tiếng lo ngại rằng mức phí visa H-1B mới sẽ làm tăng chi phí, gây gián đoạn hoạt động và đẩy nhanh nguy cơ “chảy máu chất xám”, trong khi các nước khác coi đây là cơ hội thu hút nhân tài. Khi tuyển dụng quốc tế trở nên đắt đỏ và rủi ro, nhiều công ty sẽ buộc phải xây dựng trung tâm nghiên cứu – phát triển ở những quốc gia chào đón công nhân kỹ năng cao hơn, hoặc chuyển sang mô hình làm việc từ xa xuyên biên giới, qua đó giảm vai trò của Mỹ như trung tâm việc làm.
Viện Brookings mô tả hệ thống thu hút nhân tài của Mỹ như một chuỗi liên kết, trong đó H-1B là mắt xích then chốt kéo sinh viên quốc tế ở lại đóng góp lâu dài. Khi chuỗi này bị siết, các trường đại học mất sinh viên, doanh nghiệp thiếu nhân lực, và lợi thế đổi mới của Mỹ suy giảm trước các đối thủ. Một câu nói đáng trích là: “Trong 18 tháng qua, Bộ Ngoại giao Mỹ đã thu hồi khoảng 175.000 visa liên quan đến tội phạm, đe dọa an ninh hoặc ‘du lịch sinh nở’”, cho thấy xu hướng siết visa đã trở thành chiến lược dài hạn chứ không phải biện pháp tạm thời.
Kết luận: siết visa để bảo vệ việc làm hay trói tay tương lai?
Nhìn trên bề mặt, chính sách visa Mỹ hiện nay được quảng bá là nhằm bảo vệ biên giới, chống lạm dụng hệ thống và ưu tiên lao động bản địa. Nhưng khi mức phí visa H-1B bị đẩy lên mức “khó chạm tới” và hàng trăm nghìn visa có nguy cơ bị thu hồi, cái giá mà nền kinh tế phải trả có thể lớn hơn nhiều: giảm sức hút đối với nhân lực công nghệ, gián đoạn chuỗi đổi mới, và làm suy yếu vị thế của Mỹ trong tuyển dụng quốc tế.
Theo logic “America First”, đây là chiến lược nhất quán: trong chiến dịch tranh cử, ưu tiên là ngăn nhập cư trái phép, bảo vệ biên giới và đẩy mạnh trục xuất. Tuy nhiên, khi chiến dịch này mở rộng sang cả “nhập cư hợp pháp”, Mỹ đứng trước nguy cơ tự trói tay trong cuộc cạnh tranh nhân tài – lĩnh vực mà lợi thế lớn nhất của nước này từng là khả năng thu hút và giữ chân những bộ óc xuất sắc từ khắp thế giới. Nếu xu hướng siết visa H-1B và thu hồi visa hàng loạt tiếp tục, câu hỏi không còn là liệu sẽ có khủng hoảng nhân lực công nghệ hay không, mà là khủng hoảng ấy sẽ sâu đến mức nào.
