Visa H-1B và cú rẽ chính sách: từ cửa hút nhân tài thành rào cản
Visa H-1B là thị thực làm việc dành cho lao động nước ngoài có trình độ chuyên môn cao, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật và nghiên cứu, từng là một trong những công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp Mỹ thu hút sinh viên quốc tế, kỹ sư và nhà khoa học từ khắp thế giới, nay đối mặt với đề xuất tăng phí kỷ lục đe dọa làm thay đổi toàn bộ chiến lược tuyển dụng nhân sự quốc tế của họ. Đề xuất mới do Bộ An ninh Nội địa đưa ra không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là tín hiệu chính trị rất rõ ràng: Washington muốn giảm sự phụ thuộc vào lao động nước ngoài và buộc doanh nghiệp quay về ưu tiên nguồn lực trong nước. Vấn đề là, sau hàng thập kỷ gắn chặt với chuỗi cung ứng nhân tài toàn cầu, đặc biệt trong ngành công nghệ Mỹ, sự thay đổi đột ngột này có thể khiến nước Mỹ tự cắt đi một phần lợi thế cạnh tranh của chính mình.
Phí visa H-1B mới: gánh nặng khổng lồ và lập luận "thu hồi chi phí"
Điểm gây tranh cãi nhất của đề xuất là mức phí bổ sung khổng lồ cho mỗi hồ sơ H-1B thuộc hạn ngạch thường niên, áp dụng cả với người đang ở Mỹ muốn chuyển sang diện H-1B. Thay vì mô tả đây là biện pháp hạn chế nhập cư, cơ quan chức năng gọi đó là phí thu hồi chi phí để tài trợ cho xét duyệt hồ sơ, kiểm tra an ninh và chống gian lận vốn đang dùng ngân sách nhà nước. Một câu trích dẫn đáng chú ý từ đề xuất là lập luận: mức phí cao sẽ buộc doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng và đào tạo lao động trong nước thay vì phụ thuộc vào nhân lực nước ngoài. Về mặt chính trị, hướng đi này nhằm vượt qua trở ngại pháp lý khi một tòa án liên bang trước đó đã phán quyết khoản phí tạm thời là bất hợp pháp và chặn việc thu tiền, buộc chính quyền phải chọn con đường ban hành quy định chính thức.
Lao động Trung Quốc, Ấn Độ và cú sốc đối với tuyển dụng nhân sự quốc tế
Những người chịu tác động trực diện nhất từ phí visa H-1B mới là lao động Trung Quốc và Ấn Độ – hai nhóm chiếm tỷ lệ áp đảo trong số hồ sơ được chấp thuận. Công dân Ấn Độ hiện chiếm khoảng 70–71% số hồ sơ, trong khi người mang quốc tịch Trung Quốc đứng thứ hai với khoảng 12%, tương đương hàng chục nghìn chuyên gia mỗi năm. Đối với doanh nghiệp, việc phải thanh toán một khoản phí ban đầu ở mức rất cao, ngay cả khi hồ sơ chưa chắc được chấp thuận, khiến việc bảo lãnh lao động Trung Quốc Ấn Độ trở nên kém hấp dẫn hẳn. Điều này không chỉ chặn bớt dòng chuyên gia từ nước ngoài vào Mỹ, mà còn tác động tới một lượng lớn sinh viên quốc tế đang làm việc theo chương trình Đào tạo thực hành tùy chọn (OPT), vốn xem H-1B là bước tiếp theo tự nhiên trong lộ trình sự nghiệp. Bài toán tuyển dụng nhân sự quốc tế vì thế bị đảo chiều: từ “tìm người giỏi nhất toàn cầu” sang “tính xem ai xứng đáng với khoản phí khổng lồ”.
Ngành công nghệ Mỹ, AI và kỹ thuật cao: khó tuyển được người giỏi, dễ thua trong cuộc đua
Nếu nhìn vào nơi tập trung lao động H-1B, có thể thấy rõ ai sẽ đau đầu nhất: ngành công nghệ Mỹ, các doanh nghiệp AI, bán dẫn và kỹ thuật cao. Lao động Trung Quốc sở hữu H-1B tập trung đáng kể trong công nghệ, trí tuệ nhân tạo và bán dẫn, còn các kỹ sư Ấn Độ đã trở thành lực lượng trụ cột trong nhiều tập đoàn phần mềm, dịch vụ số. Những người ủng hộ phí mới cáo buộc doanh nghiệp lạm dụng H-1B để thay thế lao động Mỹ bằng nguồn nhân lực ngoại rẻ hơn. Nhưng các doanh nghiệp phản biện rằng chương trình này giúp giải quyết tình trạng thiếu lao động có trình độ và hỗ trợ tuyển dụng nhân tài mà thị trường nội địa không đủ cung ứng. Trong bối cảnh Trung Quốc tăng tốc thu hút nhân tài công nghệ trở về bằng ưu đãi tài chính, trợ cấp nhà ở, ưu đãi thuế và cơ hội cổ phần hấp dẫn, bất ổn visa tại Mỹ đang vô tình đẩy thêm chuyên gia giỏi vào tay đối thủ cạnh tranh.
Chiến lược tuyển dụng mới cho doanh nghiệp Mỹ: bớt toàn cầu hóa, thêm rủi ro dài hạn
Ngay cả khi đề xuất phí visa H-1B chưa có hiệu lực, nó đã gửi đi một tín hiệu mạnh: chi phí để đưa và giữ lao động trình độ cao tại Mỹ sẽ không còn dễ chịu. Điều này buộc doanh nghiệp phải viết lại chiến lược tuyển dụng nhân sự quốc tế. Một số sẽ giảm đáng kể số hồ sơ H-1B, chuyển sang thuê từ xa hoặc mở trung tâm R&D ở nước khác; số khác sẽ chấp nhận trả giá cao nhưng chỉ cho vị trí “siêu quan trọng”, thu hẹp cơ hội cho phần lớn ứng viên quốc tế. Về dài hạn, việc ưu tiên lao động trong nước mà không song song đầu tư bài bản vào đào tạo có thể làm ngành công nghệ Mỹ chậm lại trong cuộc đua nhân tài toàn cầu. Câu hỏi không phải là doanh nghiệp có gánh nổi phí visa H-1B mới hay không, mà là Mỹ có chấp nhận đánh đổi lợi thế thu hút nhân tài để đổi lấy một chính sách nhập cư khắt khe hơn.
