H-1B là gì và vì sao mức phí mới gây chấn động?
Thị thực H-1B là loại visa lao động tạm thời cho phép doanh nghiệp Mỹ tuyển dụng lao động nước ngoài có trình độ cao trong những lĩnh vực chuyên môn, với số lượng visa giới hạn hằng năm và thời hạn lưu trú vài năm, đóng vai trò là một trong những kênh quan trọng nhất để thu hút nhân lực chất lượng cao toàn cầu vào thị trường lao động Mỹ.
Đề xuất mới của chính quyền Donald Trump nhằm quy định một mức phí cực kỳ cao cho hồ sơ cấp mới visa H-1B đã biến một loại thủ tục vốn dĩ chỉ ở mức chi phí trung bình thành gánh nặng tài chính khổng lồ cho doanh nghiệp. Trước đó, phí xin loại visa này thường chỉ dao động ở mức thấp hơn rất nhiều. Khi Nhà Trắng cố gắng luật hóa mức phí chưa từng có, thông điệp chính trị rất rõ: Họ muốn làm giảm mạnh nhu cầu sử dụng lao động nước ngoài Mỹ, nhất là trong các ngành công nghệ tuyển dụng nhiều nhân sự H-1B.
Từ biện pháp tạm thời đến nỗ lực hợp thức hóa dài hạn
Chính quyền Trump từng áp dụng tạm thời mức phí rất cao đối với visa H-1B vào tháng 9, nhưng chính sách này đã bị một thẩm phán liên bang tuyên là bất hợp pháp và yêu cầu dừng thu khoản tiền đó. Mặc dù vậy, Nhà Trắng không lùi bước. Những gì đang diễn ra cho thấy đây không phải một biện pháp thử nghiệm, mà là chiến lược lâu dài trong chính sách nhập cư Mỹ.
Một dự thảo quy định mới đã được công bố trên công báo liên bang ngày 24/8, với mục tiêu chính thức hóa mức phí cực cao cho các hồ sơ H-1B cấp mới. Bộ An ninh nội địa Mỹ sẽ lấy ý kiến công chúng trong 30 ngày và dự kiến hoàn tất quy định vào cuối năm. Trong khi đó, một tòa phúc thẩm ở Boston đang xem xét lại phán quyết bất lợi trước đó, và một tòa án khác xử vụ kiện của nhóm doanh nghiệp lớn phản đối mức phí này. Nói cách khác, cuộc đối đầu giữa hành pháp và giới kinh doanh quanh visa H-1B đang bước vào giai đoạn căng thẳng nhất.
Lập luận của Nhà Trắng: Bảo vệ lao động Mỹ hay dựng rào cản?
Nhà Trắng lý giải rằng chương trình H-1B bị nhiều doanh nghiệp lạm dụng để thay thế người lao động Mỹ bằng lao động nước ngoài giá rẻ hơn. Theo cách nhìn này, nâng phí visa H-1B là một công cụ kinh tế nhằm làm mất đi lợi thế chi phí của các doanh nghiệp phụ thuộc vào nhân sự nước ngoài. Chính quyền Trump cũng viện dẫn quyền hạn của Tổng thống theo luật nhập cư để hạn chế sự nhập cảnh của những người bị coi là gây bất lợi cho lợi ích nước Mỹ, đồng thời khẳng định khoản phí này không phải thuế theo nghĩa truyền thống và tòa án có rất ít thẩm quyền can thiệp.
Nhưng chính luận điểm “lao động nước ngoài rẻ hơn” lại chứa nhiều điểm yếu. Các công ty công nghệ và các tập đoàn lớn lâu nay dùng H-1B chủ yếu cho vị trí kỹ năng cao, lương cao, nơi thị trường nội địa thiếu nhân lực phù hợp. Visa H-1B cho phép doanh nghiệp tuyển lao động nước ngoài có chuyên môn, đặc biệt trong công nghệ, giáo dục và nghiên cứu. Nếu mục tiêu là ngăn lạm dụng, cách tiếp cận hợp lý là siết chặt chất lượng hồ sơ, yêu cầu mức lương cao hơn và ưu tiên trình độ cao — điều mà chính quyền Trump cũng đang thúc đẩy — hơn là dựng một rào cản tài chính cực lớn.
Gánh nặng chi phí và nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh
Trước khi có sắc lệnh mới, phí xin visa H-1B thường chỉ nằm trong khoảng vài nghìn USD, một con số có thể chấp nhận được đối với cả tập đoàn lớn và doanh nghiệp vừa. Khi chính quyền Trump đẩy phí lên mức rất cao, chi phí tuyển dụng mỗi lao động nước ngoài có tay nghề sẽ tăng đột biến. Điều này đặc biệt nhạy cảm với các ngành dựa vào công nghệ tuyển dụng nhân sự H-1B, nơi cạnh tranh nhân tài diễn ra toàn cầu.
Số liệu cho thấy tác động đã xuất hiện: trong một năm, các doanh nghiệp đăng ký khoảng 344.000 hồ sơ H-1B, giảm hơn 25% so với năm trước và thấp hơn rất nhiều so với 794.000 hồ sơ cách đó hai năm. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Các doanh nghiệp đã nộp phí cao cho 85 hồ sơ H-1B, nhưng tổng số hồ sơ đăng ký đã giảm mạnh". Đây không phải sự điều chỉnh nhẹ, mà là tín hiệu rằng chi phí mới đang làm nguội nhu cầu tuyển dụng lao động nước ngoài Mỹ có tay nghề cao.
Hệ quả dài hạn cho lao động nước ngoài và chính sách nhập cư Mỹ
Với lao động nước ngoài Mỹ, đặc biệt là những người có ý định tìm cơ hội thông qua visa H-1B, tín hiệu rất rõ: cánh cửa không hẳn đóng, nhưng giá phải trả cho doanh nghiệp đã tăng lên đến mức chỉ những công ty lớn nhất, nhiều tiền nhất mới đủ sức duy trì chiến lược tuyển nhân tài toàn cầu. Trong khi đó, dự thảo quy định nêu rõ mức phí mới không áp dụng đối với những người đang ở Mỹ theo diện du học khi chuyển sang H-1B hoặc các trường hợp gia hạn visa hiện có. Điều này vô tình phân tầng dòng nhân lực: ai đã ở sẵn trong hệ thống sẽ được ưu tiên hơn.
Về mặt chính sách nhập cư Mỹ, cách tiếp cận dựa trên rào cản tài chính có nguy cơ biến visa H-1B thành công cụ chính trị hơn là một cơ chế linh hoạt đáp ứng nhu cầu nhân lực thực tế. Doanh nghiệp khẳng định H-1B là thiết yếu để bù đắp thiếu hụt lao động Mỹ có trình độ và thu hút nhân tài hàng đầu. Khi phí visa H-1B tăng vọt mà không đi kèm cải cách toàn diện, Mỹ có thể mất dần lợi thế trong cuộc cạnh tranh nhân lực toàn cầu, nhường cơ hội cho những quốc gia sẵn sàng mở rộng cửa hơn với người tài.
