TOD là quy hoạch đô thị lấy nhà ga làm tâm
Phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) là cách tổ chức nhà ở, dịch vụ và không gian công cộng quanh các nhà ga, để người dân dễ tiếp cận tàu và giảm phụ thuộc vào xe cá nhân. Đây là hướng đi cần thiết nếu TP.HCM muốn biến đường sắt đô thị thành một phần của đời sống hằng ngày, thay vì chỉ xây tuyến tàu rồi để các khu dân cư quanh ga phát triển rời rạc.
Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM vừa phản hồi báo chí về tiến độ triển khai TOD và định hướng tổ chức thành phố đa cực, đa trung tâm. Thành phố đang trình xem xét chấp thuận 8 khu vực, cụm khu vực TOD gắn với 12 ga metro số 1, tuyến Bến Thành - Suối Tiên; đồng thời đã chấp thuận ranh giới 5 khu TOD dọc metro số 2, tổng diện tích khoảng 939,18 ha. Điểm đáng chú ý không chỉ là số khu, mà là nỗ lực nối quy hoạch giao thông với cách phân bố dân cư, việc làm và dịch vụ.
Trong quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050, đường sắt đô thị được xác định là xương sống vận tải hành khách và công cụ định hướng không gian. Theo đó, khu TOD TP.HCM được xác định trong phạm vi tối đa 1 km tính từ tâm quy ước của nhà ga hoặc đề-pô. Mốc này là phạm vi lập quy hoạch, không đồng nghĩa toàn bộ đất trong đó sẽ bị thu hồi.

Tám khu gắn với 12 ga: điều cần nhìn là kết nối quanh ga
Thông tin hiện có xác định quy mô đề xuất là 8 khu vực, cụm khu vực gắn với 12 nhà ga tuyến Bến Thành - Suối Tiên, nhưng chưa nêu danh sách cụ thể từng khu hay từng ga tương ứng. Vì vậy, không nên suy diễn thành tám khu độc lập, mỗi khu có một ranh giới đồng nhất hoặc một ga riêng. Cách gọi “khu, cụm khu vực” cho thấy quy hoạch có thể nhóm các phạm vi quanh nhiều nhà ga, còn bản đồ và hồ sơ chi tiết mới làm rõ hình dạng, chức năng và mối liên hệ giữa chúng.
Về nguyên tắc, ranh giới tối đa 1 km tạo khung để sắp xếp các chức năng quanh ga; trong đó, quy hoạch TOD cần trả lời câu hỏi người dân đi bộ, đi xe đạp từ khu ở đến ga có thuận tiện không, và các dịch vụ thiết yếu có nằm trong tầm tiếp cận hay không. Thành phố cũng quy định hệ số sử dụng đất gộp của một số khu đất hỗn hợp, thương mại - dịch vụ và khu ở có thể tăng tối đa 1,5 lần so với quy chuẩn quốc gia. Mật độ cao hơn chỉ có ý nghĩa khi đi cùng năng lực giao thông, trường học, công viên và hạ tầng kỹ thuật.
Với ga metro Bến Thành và các ga trên tuyến, giá trị của TOD sẽ được quyết định bởi chất lượng kết nối giữa nhà ga với các khu phố, chứ không phải chỉ bởi bán kính trên bản đồ. Thành phố dự kiến lập quy hoạch các khu TOD tuyến số 1 sau khi ranh giới được chấp thuận, phấn đấu trình phê duyệt trong năm 2027.
Bà Điểm cho thấy TOD đang được mở rộng ra ngoài tuyến số 1
Bức tranh TOD của thành phố không dừng ở các ga metro số 1. Một đối chiếu đáng chú ý là xã Bà Điểm, nơi quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 đang được công khai lấy ý kiến theo thông báo ngày 10/11/2026. Dự thảo đề xuất 11 ga trên hai tuyến: metro số 2 có đoạn dọc Quốc lộ 22 dài khoảng 1,8 km với 3 ga; metro số 9 được nghiên cứu dài khoảng 8,4 km với 8 ga, qua các trục Nguyễn Văn Bứa và Dương Công Khi.
Quy hoạch Bà Điểm còn đề xuất 3 trục phát triển đô thị theo mô hình TOD. Quanh ga và trạm, hồ sơ nghiên cứu các phạm vi 300 m, 600 m và tối đa 1.000 m để bố trí nhà ở, thương mại, dịch vụ và công trình công cộng. Dự thảo cũng ưu tiên mạng lưới đi bộ, xe đạp kết nối khu dân cư với nhà ga, công viên và trung tâm dịch vụ; khu dân cư hiện hữu được khuyến khích chỉnh trang, tái phát triển để bổ sung hạ tầng và tiện ích.
Sự khác biệt đáng lưu ý là kế hoạch quanh metro số 1 đang ở bước trình chấp thuận ranh giới, còn phương án Bà Điểm là quy hoạch địa phương đang lấy ý kiến. Tuyến metro số 9 được dự kiến triển khai giai đoạn 2035-2045 và có định hướng kéo dài về phía Tây Bắc sau năm 2045. Bà Điểm vì thế cho thấy TOD có thể trở thành khung tổ chức không gian cho cả những khu vực đang định hình mạng lưới giao thông tương lai.

Người dân cần theo dõi ranh giới, kết nối và quyền lợi
Khi các phương án tiếp tục được hoàn thiện, người dân nên tập trung vào ba vấn đề: bản đồ ranh giới và chức năng sử dụng đất quanh từng ga; phương án đường đi bộ, xe đạp và kết nối với xe buýt; cùng cách bổ sung trường học, công viên, bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật. Với các khu dân cư hiện hữu, cần xem dự thảo nói rõ chỉnh trang đến đâu, khu vực nào được giữ ổn định và dự án nào đã có cơ sở pháp lý.
Điều quan trọng nhất là phân biệt ranh giới TOD với ranh giới thu hồi đất: cơ quan chức năng nêu rõ đây là phạm vi tổ chức lập quy hoạch, không phải ranh thu hồi. Việc lấy ý kiến cộng đồng, cũng như bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nếu phát sinh, phải thực hiện theo quy định pháp luật và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân. Người dân nên đối chiếu thông tin trên hồ sơ công khai và gửi góp ý cụ thể về lối tiếp cận ga, tác động tới nhà ở, sinh kế và tiện ích khu phố.
Các mốc tiếp theo cũng cần được giám sát: khu vực TOD tổ hợp ga Thủ Thiêm dự kiến trình phê duyệt trong tháng 12/2026; năm khu TOD tuyến số 2 phấn đấu trình vào tháng 4/2027; còn các khu TOD tuyến số 1 hướng tới trình phê duyệt trong năm 2027. Quy hoạch chỉ đáng ủng hộ khi mật độ mới đi cùng giao thông thuận tiện, không gian công cộng và quy trình minh bạch. Tám khu TOD quanh 12 ga là cơ hội để làm điều đó, nhưng chất lượng bản đồ, kết nối và tham vấn mới quyết định người dân có thực sự được hưởng lợi.







