TOD không chỉ là quy hoạch quanh nhà ga
Mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) là cách tổ chức không gian sống, việc làm và dịch vụ quanh các điểm trung chuyển, để người dân thuận tiện tiếp cận giao thông công cộng và thành phố sử dụng đất hiệu quả hơn. TP.HCM đang thúc đẩy mô hình TOD bằng cách kết hợp hoàn thiện cơ chế với đổi mới tư duy quy hoạch theo hướng tích hợp. Đây là hướng đi cần thiết sau nhiều năm đô thị mở rộng trong khi quy hoạch giao thông và sử dụng đất chưa gắn chặt, kéo theo phát triển phân tán, phương tiện cá nhân tăng và hạ tầng chịu áp lực. Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 mở thêm hành lang pháp lý và thẩm quyền cho thành phố chủ động quy hoạch không gian gắn với giao thông công cộng. Nhưng luật và bản đồ ranh giới chỉ tạo điều kiện; kết quả phải được đo bằng khả năng đi lại và chất lượng sống.

Tám khu vực quanh 12 ga: bước tiến, chưa phải đích đến
Ngày 13/11, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM thông tin tiến độ triển khai các khu vực TOD trên địa bàn. Thành phố đang trình xem xét chấp thuận ranh giới 8 khu vực, cụm khu vực gắn với 12 nhà ga metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên. Đây là bước quan trọng để chuyển định hướng thành quy hoạch cụ thể, nhưng không nên nhầm ranh lập quy hoạch với phạm vi thu hồi đất: giới hạn nghiên cứu tối đa 1 km tính từ tâm ga hoặc depot, còn ranh giới phục vụ lập quy hoạch. Song song, năm khu vực dọc metro số 2 đã được phê duyệt ranh lập quy hoạch, tổng diện tích gần 940 ha. Đặt hai tuyến cạnh nhau cho thấy TOD không thể là một dự án đơn lẻ quanh ga; thành phố cần cách làm nhất quán để kết nối các khu vực thành mạng lưới, đồng thời bảo đảm người dân hiểu quy hoạch tác động ra sao đến nơi ở và sinh kế.
Cơ chế mới cho phép điều chỉnh hệ số sử dụng đất gộp đối với một số ô chức năng trong phạm vi TOD, tối đa 1,5 lần so với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, tùy điều kiện và quy hoạch được duyệt. Đây là công cụ đáng kể để tổ chức phát triển mật độ cao hơn, nhưng cần đi cùng hạ tầng và lợi ích cộng đồng, thay vì biến khu vực quanh ga thành cuộc chạy đua tăng diện tích xây dựng.

Bà Điểm cho thấy TOD có thể vượt khỏi vòng tròn nhà ga
Dự thảo quy hoạch phân khu tại xã Bà Điểm đề xuất 3 trục phát triển TOD, với các phạm vi nghiên cứu 300 m, 600 m và 1.000 m quanh nhà ga để bố trí nhà ở, thương mại, dịch vụ và công trình công cộng. Cách tiếp cận này cho thấy quy hoạch đô thị gắn với metro có thể định hình cả hành lang phát triển, chứ không chỉ tập trung vào một khu đất sát ga. Dự thảo còn nghiên cứu metro số 2 dọc Quốc lộ 22 với 3 ga, metro số 9 qua các trục Nguyễn Văn Bứa và Dương Công Khi với 8 ga, cùng phương án tàu điện nhẹ và xe buýt nhanh. Đó là tín hiệu tích cực về tích hợp phương thức giao thông; song các tuyến và công trình mới chỉ là đề xuất, cần được phối hợp chặt chẽ trong các bước quy hoạch và đầu tư tiếp theo.
Quy mô tiềm năng cũng đòi hỏi kỷ luật thực hiện: quỹ đất có khả năng phát triển TOD của thành phố đến năm 2030 được ước tính khoảng 21.000 ha. Con số này không tự bảo đảm giảm ùn tắc. Nếu xe buýt, lối đi bộ, kết nối liên tuyến và dịch vụ công cộng không theo kịp mật độ phát triển, TOD có nguy cơ chỉ làm tăng tập trung xây dựng mà không giảm lệ thuộc vào phương tiện cá nhân.
Thước đo phải là khả năng sống, không phải diện tích quy hoạch
Tiến độ tiếp theo đã được đặt ra: quy hoạch khu vực tổ hợp ga Thủ Thiêm dự kiến được thẩm định, phê duyệt từ tháng 12/2026 đến tháng 1/2027; quy hoạch dọc metro số 1 hướng tới các quý I và II/2027, còn năm khu vực dọc metro số 2 dự kiến có mốc tháng 4/2027. Thời hạn giúp tạo sức ép triển khai, nhưng chất lượng quyết định cách thành phố phân bổ lợi ích và xử lý tác động lên cộng đồng. Thành phố cho biết có thể xem xét giữ lại khu dân cư hiện hữu nếu phù hợp để chỉnh trang, đồng thời yêu cầu khai thác đất gắn với chia sẻ lợi ích cho cư dân trong ranh quy hoạch. Công khai thông tin cũng giúp doanh nghiệp chuẩn bị quyết định đầu tư và người dân nắm được chính sách liên quan đến nơi ở, làm ăn, sinh sống.
TP.HCM đang đi đúng hướng khi đặt cơ chế và quy hoạch quanh metro vào cùng một chương trình. Tuy nhiên, thành công của khu TOD TP.HCM không nên được đánh giá bằng số ranh giới được thông qua hay mật độ xây dựng được nâng lên. Điều quyết định là mạng lưới giao thông có kết nối thuận tiện hay không, cư dân hiện hữu có được bảo vệ và hưởng lợi hay không, và quy hoạch đô thị có chuyển từ mở rộng không gian xây dựng sang tổ chức không gian sống hay không.






