Ba nhà ga mở đường cho hướng quy hoạch mới
Đô thị TOD Trường Thọ là định hướng phát triển khu đô thị mới quanh giao thông công cộng, trong đó khoảng 63ha đất cảng sau di dời được nghiên cứu tổ chức thành không gian hỗn hợp, sáng tạo và gắn với Metro số 1. Đây là bước chuyển đáng chú ý: thay vì để quỹ đất cảng tiếp tục tồn tại như một khu chức năng biệt lập, thành phố đang xem xét kết nối nó với mạng lưới đi lại và đời sống đô thị.
Tại họp báo kinh tế - xã hội chiều 12/11, UBND phường Thủ Đức cho biết địa phương đã rà soát, góp ý Quy hoạch tổng thể TP.HCM và việc xác lập ranh giới TOD quanh các ga Phước Long, Bình Thái, Thủ Đức; phường đang phối hợp với Sở Quy hoạch - Kiến trúc nghiên cứu phương án về sử dụng đất, kiến trúc và hạ tầng. Việc ba ga cùng nằm trong bán kính dưới 1km quanh khu vực cảng tạo lợi thế kết nối hiếm có, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu quy hoạch biến khoảng cách gần thành hành trình đi bộ, xe đạp và trung chuyển thuận tiện.
Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên đã khai thác từ cuối năm 2024, nên việc nghiên cứu lúc này có cơ sở vận hành thực tế chứ không chỉ dựa trên một tuyến đường sắt tương lai. Cụm ga metro Trường Thọ vì thế có thể trở thành khung định hình mật độ, dịch vụ và không gian công cộng quanh khu đất.
Quỹ đất cảng chỉ có giá trị nếu phục vụ cả cộng đồng
Lợi thế của cảng Trường Thọ không nằm riêng ở diện tích đất lớn, mà ở cơ hội tái tổ chức một khu vực ven sông vốn gắn với kho bãi thành nơi kết hợp nhà ở, việc làm, tiện ích và không gian công cộng. Định hướng hiện nay đề cập công viên, hành lang xanh ven sông, công trình giáo dục, văn hóa, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, cùng thương mại, dịch vụ, văn phòng và nhà ở với tỷ lệ phù hợp. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc lấp đầy quỹ đất bằng các dự án nhà ở hoặc thương mại đơn thuần.
Điều quyết định chất lượng đô thị TOD Trường Thọ sẽ không phải số lượng công trình, mà là cách các chức năng bổ trợ nhau và kết nối với nhà ga. Đường đi bộ liên tục, lối xe đạp an toàn, công viên dễ tiếp cận và các tiện ích thiết yếu mới giúp người dân hưởng lợi từ metro trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu những hạng mục ấy chỉ xuất hiện trên bản vẽ, lợi thế ba ga sẽ bị thu hẹp thành giá trị vị trí cho các dự án.
Cụm ICD Trường Thọ gồm các cảng và đơn vị như Transimex, Phúc Long, Trường Thọ, ICD Tây Nam - Tanamexco và Cảng Kho vận miền Nam được dự kiến tiếp tục hoạt động đến năm 2030; sau đó chuyển về ICD Long Bình theo quy hoạch. Lộ trình này cần bảo đảm nơi tiếp nhận thay thế đủ năng lực trước khi di dời, để tái thiết đô thị không làm đứt quãng vận tải và chuỗi cung ứng.
Đồng thuận cần đi cùng quy hoạch bảo vệ quyền lợi dân cư
Đa số người dân Khu phố 46 sống quanh cụm cảng bày tỏ đồng thuận với định hướng khu đô thị hiện đại, kỳ vọng kinh tế phát triển và diện mạo khu vực được cải thiện. Sự ủng hộ ấy là vốn xã hội quan trọng, nhưng không nên được hiểu như một sự chấp thuận vô điều kiện. Người dân cần nhìn thấy kế hoạch cụ thể về giao thông, môi trường, tiện ích và cách bảo đảm quyền lợi khi không gian sống thay đổi.
Một việc ít nổi bật nhưng tác động trực tiếp là rà soát, cập nhật quy hoạch hẻm. Quy hoạch này liên quan đến cấp phép xây dựng, cấp giấy chứng nhận và quyền lợi của người dân; địa phương đã đề xuất bố trí kinh phí để rà soát, điều chỉnh, bổ sung. Nếu khu vực được tái thiết mà các vướng mắc ở hẻm và hồ sơ nhà đất chưa được xử lý, người dân hiện hữu có thể gánh phần bất tiện trước khi nhận được lợi ích của dự án.
Bước tiếp theo là cụ thể hóa định hướng trong quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết và phương án sử dụng đất sau khi cấp có thẩm quyền phê duyệt. Thành phố cần làm rõ trình tự di dời, phân bổ không gian công cộng và cơ chế tham gia của cộng đồng. Khi đó, sự đồng thuận mới có thể chuyển thành niềm tin lâu dài.
Thước đo thành công là một đô thị đáng sống, không chỉ thuận tiện
Cảng Trường Thọ đang đứng trước một cơ hội quy hoạch hiếm: kết hợp quỹ đất khoảng 63ha với ba ga Metro số 1 trong cự ly ngắn, đồng thời chuyển dần hoạt động logistics sang ICD Long Bình theo lộ trình. Nhưng cơ hội ấy chưa đồng nghĩa với một đô thị thành hình; phương án hiện vẫn cần được nghiên cứu, cụ thể hóa và phê duyệt.
Thành công không nên chỉ được đo bằng tốc độ xây dựng hay mức độ khai thác đất. Một khu TOD đúng nghĩa phải giúp người dân tiếp cận nhà ga thuận tiện, giữ được không gian xanh và dịch vụ công cộng, đồng thời hạn chế xáo trộn bất công với cộng đồng hiện hữu. Nếu quy hoạch đặt những mục tiêu đó lên trước, đô thị TOD Trường Thọ có thể trở thành một khu đô thị gắn với giao thông công cộng đúng nghĩa; nếu không, ba nhà ga chỉ là lợi thế trên giấy.






