Mờ mắt và đau đầu: dấu hiệu đột quỵ sớm thường bị bỏ qua
Dấu hiệu đột quỵ sớm là nhóm triệu chứng xuất hiện đột ngột như mờ mắt, mất thị lực, méo miệng, yếu tay chân, nói khó, chóng mặt hoặc đau đầu dữ dội, cho thấy sự thiếu máu cấp tính đến não và đòi hỏi người bệnh phải được chẩn đoán đột quỵ sớm để can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ tàn phế và tử vong. Mấu chốt ở đây: bất kỳ thay đổi thần kinh xảy ra “đột ngột” đều cần được coi là cấp cứu, không phải chuyện tuổi già. Ba câu chuyện gần đây cho thấy thói quen xem nhẹ mờ mắt và đau đầu vẫn rất phổ biến. Cụ ông 74 tuổi ở Hà Nội nghĩ mờ mắt là do tuổi tác, chờ hai ngày mới đi khám sức khỏe định kỳ và bất ngờ được chẩn đoán đột quỵ, phải can thiệp mạch gấp. Một người đàn ông 50 tuổi ở TP HCM bị mờ mắt trái, cho là biến chứng tiểu đường, đến bệnh viện mới phát hiện nhồi máu não. Tại Quảng Ninh, bệnh nhân 79 tuổi đi khám vì mờ mắt hai mắt kèm đau đầu, kết quả lại lộ ra hệ thống mạch máu não tổn thương nghiêm trọng, phải đặt stent động mạch cảnh. Những diễn biến này không phải cá biệt, mà là mặt trái của tâm lý “quen bệnh nền, quen đau mỏi”, khiến cửa sổ vàng phòng ngừa đột quỵ bị bỏ lỡ.
Mờ mắt: không chỉ là tiểu đường hay tuổi già, mà có thể là đột quỵ
Chúng ta đang đánh giá thấp mối liên hệ giữa mờ mắt và đột quỵ. Khi thị lực thay đổi từ từ, kèm đau, nhiều khả năng đó là bệnh lý mắt mạn tính; nhưng khi mất thị lực đột ngột, không đau, ở một hoặc hai mắt, phải nghĩ đến thiếu máu não hoặc đột quỵ thiếu máu cục bộ. Việc bê nguyên nhãn “thoái hóa tuổi già” hay “biến chứng tiểu đường” dán lên mọi biểu hiện ở mắt là một sai lầm nguy hiểm. Cụ ông 74 tuổi ở Cầu Giấy chủ quan vì tin rằng “suy giảm thị lực là chuyện thường gặp ở tuổi già” nên trì hoãn đi khám. Người đàn ông 50 tuổi có tiểu đường 10 năm cũng tự kết luận mờ mắt là biến chứng tiểu đường, dẫn tới nguy cơ bỏ lỡ thời gian vàng dùng thuốc tiêu sợi huyết. Theo các bác sĩ thần kinh, tổn thương thùy chẩm – vùng xử lý thị giác – có thể biểu hiện duy nhất bằng rối loạn nhìn như mờ mắt, mất một phần trường nhìn hoặc nhìn đôi. Nhìn từ góc độ phòng ngừa đột quỵ, bất cứ trường hợp mờ mắt xuất hiện trong vài giây đến vài phút, đặc biệt ở người tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ nguy cơ hoặc bệnh động mạch cảnh, đều phải được xem là tín hiệu báo động, không phải chuyện “để lúc nào rảnh khám cũng được”.
Rung nhĩ và hẹp động mạch cảnh: nguy cơ âm thầm phía sau những cơn đau đầu
Nếu mờ mắt là triệu chứng thường bị nhầm lẫn, thì rung nhĩ và hẹp động mạch cảnh lại là hai nguồn gốc âm thầm của huyết khối gây đột quỵ. Rung nhĩ nguy cơ không phải lúc nào cũng gây hồi hộp hay khó chịu rõ rệt, nhưng rối loạn nhịp này làm tăng khả năng hình thành cục máu đông trong tim, trôi lên não gây nhồi máu. Điều đáng lo là nhiều người chỉ biết mình có rung nhĩ khi đã trải qua một cơn đột quỵ. Hiện nay, dự phòng và điều trị đúng cách giúp kiểm soát rối loạn nhịp, hạn chế hình thành huyết khối và giảm nguy cơ đột quỵ cũng như biến cố tim mạch, trong đó có các phương pháp hiện đại như triệt đốt rung nhĩ, bít tiểu nhĩ trái và đặt stent mạch. Trường hợp bệnh nhân 79 tuổi ở Quảng Ninh là minh chứng sống động cho giá trị của việc đi khám sớm khi có mờ mắt và đau đầu. Siêu âm vùng cổ phát hiện hẹp động mạch cảnh phải, tắc hoàn toàn động mạch cảnh chung trái. Chụp mạch cho thấy đoạn gốc động mạch cảnh trong bên phải hẹp tới 90%, buộc bác sĩ phải nong và đặt stent để bảo vệ dòng máu lên não. Điểm đáng chú ý là trước đó, ông không hề có yếu liệt hay rối loạn thần kinh rõ ràng, chỉ mờ mắt và đau đầu. Nếu tiếp tục xem các triệu chứng này là “bình thường ở tuổi cao”, khả năng ông phải đối mặt với một cơn đột quỵ nặng là rất lớn.
Thực tế khắc nghiệt: đột quỵ không chỉ méo miệng, liệt tay chân
Xã hội vẫn đang phổ biến một hình ảnh rất hẹp về đột quỵ: méo miệng, liệt nửa người, nói không rõ. Hệ quả là khi đột quỵ xuất hiện dưới những “bộ mặt” khác – mờ mắt, mất một phần trường nhìn, đi không vững, nhìn đôi, đau đầu bất thường – người bệnh và gia đình thường không coi là cấp cứu. Các bác sĩ cảnh báo rằng mất thị lực đột ngột khu trú, xuất hiện tối đa ngay từ đầu là dấu hiệu thần kinh – mạch máu đặc biệt đáng báo động, nhưng lại thường bị bỏ qua. Ở người bị đột quỵ nhồi máu não, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời giúp giảm rõ rệt nguy cơ di chứng, cải thiện khả năng hồi phục. Trường hợp ông Trí ở TP HCM nhập viện trong giờ thứ 4 kể từ khi khởi phát triệu chứng, được dùng thuốc tiêu sợi huyết tái thông mạch máu và thuốc kháng đông, sau 5 ngày đã cải thiện thị lực, không yếu liệt tay chân và không còn thiếu hụt thần kinh, trở lại sinh hoạt bình thường. Đây là minh chứng rõ rằng chẩn đoán đột quỵ sớm không phải khuyến nghị mang tính giáo điều, mà là yếu tố quyết định giữa cuộc sống độc lập và cảnh lệ thuộc lâu dài vào người chăm sóc.
Phòng ngừa đột quỵ: kiểm soát bệnh nền, lắng nghe những thay đổi nhỏ
Đột quỵ không phải biến cố bất ngờ hoàn toàn, mà thường là kết quả của một hệ thống mạch máu và tim mạch bị tổn thương lâu ngày. Người mắc tiểu đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, béo phì, rung nhĩ nguy cơ hoặc từng bị đột quỵ cần kiểm soát tốt bệnh nền, dùng thuốc đúng chỉ định, tái khám định kỳ và kiểm tra theo hướng dẫn của bác sĩ. Các chuyên gia khuyến cáo người cao tuổi, đặc biệt nhóm có bệnh tim mạch, mạch máu não, hút thuốc hoặc đái tháo đường, phải chủ động kiểm soát yếu tố nguy cơ và khám sức khỏe định kỳ thay vì chờ đến khi có biến cố nặng. Về phía người dân, cách phòng ngừa đột quỵ thực tế nhất là thay đổi thái độ với những triệu chứng “nhỏ”: mờ mắt xuất hiện đột ngột hoặc mất một phần trường nhìn, đau đầu dữ dội bất thường, chóng mặt, mất thăng bằng, nhìn đôi. Khi thấy người xung quanh méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, không rõ, hoặc có các biểu hiện trên, cần đưa ngay đến cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ hoặc gọi cấp cứu 115, kể cả khi triệu chứng nhẹ hoặc tự cải thiện. Không một cơn mờ mắt nào ở người có bệnh nền tim mạch – chuyển hóa được phép xem là chuyện để ngày mai. Đó chính là ranh giới giữa phòng ngừa đột quỵ và phó mặc số phận.
