Cơ chế 30-30: bước ngoặt biểu tượng trong quan hệ kinh tế Mỹ Trung
Cơ chế 30-30 trong khung giảm thuế Mỹ Trung là một thỏa thuận thương mại song phương, theo đó mỗi bên sẽ xem xét áp dụng mức thuế ưu đãi cho danh mục hàng hóa trị giá 30 tỷ USD ở chiều xuất khẩu sang đối tác, tập trung vào các mặt hàng được coi là không nhạy cảm và nhằm góp phần ổn định quan hệ kinh tế sau giai đoạn căng thẳng kéo dài. Thỏa thuận này không phải là cú bẻ lái hoàn toàn, mà là bước đi mang tính biểu tượng cho thấy Washington và Bắc Kinh chấp nhận "giảm nhiệt" đối đầu thương mại để giữ lại phần lõi của hợp tác. Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ và Bộ Thương mại Trung Quốc công bố cơ chế mới ngày 27/9, sau chuyến thăm cấp nhà nước của Chủ tịch Tập Cận Bình và cuộc tiếp đón tại Nhà Trắng ngày 24/9. Việc chọn những mặt hàng "không nhạy cảm" cho thấy hai bên vẫn thận trọng, nhưng sẵn sàng thử nghiệm một khuôn khổ hợp tác linh hoạt hơn.
Khung giảm thuế và nỗ lực tái định hình quan hệ kinh tế Mỹ Trung
Điểm đáng chú ý của cơ chế 30-30 là nó được thiết kế như một công cụ quản lý rủi ro chính trị trong thương mại, chứ không chỉ là danh sách hàng hóa được giảm thuế. Một hội đồng thương mại chung sẽ xem xét ưu đãi thuế với các mặt hàng không nhạy cảm, trong đó Trung Quốc đề xuất tới 1.619 mặt hàng của Mỹ, bao gồm nông sản, sản phẩm liên quan đến chăn nuôi, các sản phẩm từ than và thiết bị y tế. Theo văn bản nguồn, "Trung Quốc và Hoa Kỳ nhất trí xây dựng quan hệ Mỹ Trung mang tính chiến lược, mang tính xây dựng và ổn định, dựa trên tôn trọng, công bằng và có đi có lại". Việc gắn giảm thuế với mục tiêu xây dựng quan hệ ổn định cho thấy cả hai bên hiểu rằng nếu không có hàng hóa nhập khẩu giá cạnh tranh và một khuôn khổ thương mại có thể dự đoán, mọi toan tính địa chính trị sẽ sớm bị chi phí kinh tế kéo trở lại mặt đất.
Đình chiến thuế quan được gia hạn: thời gian kiểm chứng hay trì hoãn xung đột?
Thỏa thuận giảm thuế Mỹ Trung không diễn ra trong chân không mà gắn với quyết định gia hạn thêm hai tháng lệnh đình chiến thuế quan, đến ngày 10/1/2027. Đây là phần mở rộng của các kết quả tham vấn kinh tế và thương mại tại Kuala Lumpur cuối tháng 10/2025, sau đó được hai nhà lãnh đạo chốt lại tại Busan (Hàn Quốc) ngày 30/10. Nhà Trắng nói rõ hai bên tiếp tục xử lý lo ngại của Mỹ về thiếu hụt đất hiếm và khoáng sản thiết yếu, trong khi Washington chỉ chấp nhận gia hạn ngắn vì cho rằng Trung Quốc chưa hoàn thành đầy đủ các cam kết trong lĩnh vực này. Nói cách khác, thời gian đình chiến bổ sung là khoảng nghỉ để kiểm chứng thiện chí, đồng thời là "đòn bẩy" gây sức ép trước các cuộc gặp tiếp theo tại APEC ở Thâm Quyến và G20 ở Miami vào tháng 11 và tháng 12.
Cán cân thương mại, danh mục ưu đãi và giới hạn của thỏa thuận
Đằng sau ngôn ngữ "tôn trọng, công bằng và có đi có lại" là bài toán rất thực về cán cân thương mại. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nhấn mạnh Washington sẽ tiếp tục thúc đẩy thương mại cân bằng và theo dõi việc Bắc Kinh mua nông sản, năng lượng cũng như mở cửa thị trường. Ông cũng cho biết thâm hụt thương mại Mỹ với Trung Quốc đã giảm khoảng 40%, xuống còn 140 tỷ USD kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng – một con số được dùng như bằng chứng chính trị rằng đường lối cứng rắn nhưng có nhượng bộ kiểm soát được thiệt hại. Tuy nhiên, danh mục hàng Trung Quốc được Mỹ xem xét ưu đãi chỉ gồm 77 mặt hàng, chủ yếu là đồ dùng cho trẻ em, sản phẩm chăm sóc cá nhân và dụng cụ thể thao. Sự chênh lệch về số lượng mặt hàng ưu đãi cho thấy Mỹ vẫn giữ quyền "lọc" rất chặt, không mở rộng ưu đãi sang những lĩnh vực có giá trị chiến lược hoặc công nghệ cao.
Ý nghĩa chính trị của khung giảm thuế: ổn định hay tạm ngừng cuộc đấu dài hơi?
Bộ Thương mại Trung Quốc tin rằng cơ chế mới sẽ góp phần duy trì ổn định quan hệ kinh tế Mỹ Trung và tạo thuận lợi cho một số mặt hàng của nước này xuất khẩu sang Mỹ. Nhưng nếu nhìn toàn cảnh, khung giảm thuế Mỹ Trung giống một thỏa thuận "hàng rào an toàn" hơn là sự hòa giải sâu. Việc thiết lập Hội đồng Thương mại, mở đối thoại về trí tuệ nhân tạo và kênh liên lạc về sự cố AI nằm trong tám mục tiêu chung mà hai bên đạt được trong chuyến thăm, cho thấy cả Washington lẫn Bắc Kinh muốn đặt ra quy tắc tối thiểu để cạnh tranh không trượt sang đối đầu mất kiểm soát. Dù vậy, bất đồng về đất hiếm chưa được giải quyết, và Mỹ công khai cho rằng Trung Quốc mới thực hiện được khoảng hai phần ba cam kết trong lĩnh vực này. Vì thế, thỏa thuận thương mại song phương này nên được nhìn như sự tạm ngừng có điều kiện trong một cuộc đấu dài hơi, hơn là bước khởi đầu cho thời kỳ hợp tác mới.
