An toàn bữa ăn bắt đầu từ khả năng truy xuất
An toàn bữa ăn học đường là hệ thống kiểm soát từ nguồn gốc, vận chuyển, bảo quản đến chế biến thực phẩm, đồng thời quy định rõ cách xử lý khi phát hiện dấu hiệu rủi ro. Đây không thể chỉ là bước kiểm tra hình thức lúc thực phẩm được giao: trường học cần đủ thông tin và quyền hành động để ngăn món ăn đáng ngờ đi vào bếp.
Ngành giáo dục TP.HCM yêu cầu các trường kiểm soát chặt nguồn gốc, khâu chế biến, bảo quản và vận chuyển thực phẩm phục vụ học sinh bán trú, đồng thời đòi hỏi nhà cung cấp suất ăn có hồ sơ đầy đủ chứng minh xuất xứ. Khi nhận hàng, trường phải đối chiếu giấy tờ với sản phẩm thực tế, ghi nhận thông tin và lưu mẫu theo quy định.
Yêu cầu này xuất hiện trong bối cảnh điều tra ban đầu xác định từ tháng 1-2026, một đường dây đã đưa hơn 10.000 tấn thịt lợn có sử dụng Salbutamol ra thị trường TP.HCM và một số tỉnh, thành phía Nam. Con số ấy cho thấy rủi ro không dừng ở khâu sản xuất: nếu hồ sơ nguồn hàng không được kiểm tra và đối chiếu thực chất, thực phẩm không an toàn vẫn có thể lọt vào bữa ăn bán trú.
Có dấu hiệu bất thường, trường phải dừng và báo ngay
Quy trình kiểm soát chỉ có ý nghĩa nếu nhà trường được yêu cầu hành động ngay khi xuất hiện nghi vấn. Hướng dẫn tại TP.HCM nêu rõ: nếu phát hiện hoặc nhận tin về thực phẩm nghi chứa chất cấm hay sản phẩm động vật không rõ nguồn gốc, trường phải tạm ngừng sử dụng, giữ nguyên hiện trạng, lưu mẫu và báo cáo chính quyền địa phương, công an cùng ngành giáo dục để phối hợp kiểm tra, xử lý.
Cách xử lý đó đặt phòng ngừa lên trước việc cố duy trì thực đơn bằng mọi giá. Trường cũng cần nâng cao nhận thức của cán bộ, giáo viên, học sinh và phụ huynh về tác hại của chất cấm trong chăn nuôi; người phụ trách phải kiểm tra danh sách cơ sở cung cấp và chế biến có chứng nhận an toàn thực phẩm còn hiệu lực.
Với phụ huynh, điều quan trọng là nhà trường thông tin rõ nguồn hàng, tiếp nhận phản ánh và cho biết đã làm gì sau khi có nghi vấn. Kiểm soát thực phẩm vì thế không chỉ là trách nhiệm của bếp ăn, mà cần thành một chuỗi có thể truy lại và có người chịu trách nhiệm ở từng khâu.
Hà Nội tăng giám sát, phụ huynh cùng theo dõi
Tại Hà Nội, yêu cầu tăng cường giám sát được đặt ra sau khi phụ huynh phát hiện thịt lợn có biểu hiện khác thường trong lúc giao nhận tại Trường Mầm non Phương Liệt ngày 4-11. Thịt được phản ánh là nhợt màu, mềm, bở và dễ ấn lõm; sáng 5-11, đội tự giám sát an toàn thực phẩm của trường tiếp tục nhận thấy dấu hiệu bất thường bằng quan sát.
Trường đã không nhận và không chế biến lô thịt bị nghi ngờ; nhà cung cấp giao thực phẩm thay thế để bữa trưa diễn ra bình thường. Đoàn kiểm tra liên ngành phường lấy, niêm phong 150 gram thịt và gửi Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia phân tích; các bên chờ kết quả để làm rõ vụ việc.
Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội yêu cầu địa phương, trường học tăng kiểm tra, công khai nguồn thực phẩm và quy trình tổ chức bữa ăn, đồng thời phát huy vai trò giám sát của cha mẹ học sinh, kịp thời xử lý phản ánh. Đây là hướng đi cần thiết: phụ huynh không thay cơ quan kiểm nghiệm, nhưng có thể giúp phát hiện sớm dấu hiệu mà quy trình giao nhận bỏ sót.
Đổi nhà cung cấp là biện pháp cần thiết, chưa phải điểm kết
Sau sự cố, chính quyền phường Phương Liệt thống nhất chấm dứt hợp đồng với nhà cung cấp cũ là Công ty cổ phần Thực phẩm Green Star. Ngày 6-11, Trường Mầm non Phương Liệt hoạt động bán trú bình thường trở lại với nhà cung cấp mới, dù thông tin đơn vị này chưa được công bố. Việc đổi nhà cung cấp suất ăn giúp duy trì chăm sóc và học tập của trẻ, nhưng không thể thay thế việc kiểm tra từng lô hàng.
Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đề nghị phường tăng kiểm tra định kỳ việc chấp hành quy định an toàn thực phẩm, công khai thông tin nguồn hàng và cách tổ chức bữa ăn, đồng thời tiếp nhận, xử lý kịp thời ý kiến phản ánh. Đoàn kiểm tra của sở ghi nhận quy trình tại trường được thực hiện đúng trong buổi kiểm tra ngày 6-11, với sự tham gia giám sát của các bên, trong đó có phụ huynh.
Bài học không nằm ở việc thay một đơn vị rồi xem như rủi ro đã hết. An toàn bữa ăn đòi hỏi tiêu chuẩn rõ ràng khi lựa chọn đối tác, kiểm tra thực phẩm lúc giao nhận, lưu mẫu và công khai cách xử lý khi có nghi vấn. Trường học cần sẵn sàng từ chối hàng bất thường; cơ quan quản lý phải theo dõi đến cùng, còn phụ huynh cần được tham gia giám sát. Chỉ khi các mắt xích ấy phối hợp, bữa ăn bán trú mới có được niềm tin bền vững.
