Viêm não Nhật Bản và chuyện “tiêm hồi nhỏ là xong”
Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm virus cấp tính do muỗi Culex truyền, có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, tử vong hoặc di chứng vận động, nhận thức lâu dài nếu không được phòng ngừa hiệu quả bằng vaccine với lịch tiêm đúng số mũi, đúng khoảng cách và đầy đủ các mũi nhắc cần thiết. Mùa tựu trường trùng với mùa mưa, thời điểm muỗi phát triển mạnh, nên việc kiểm tra lại lịch vaccine viêm não Nhật Bản của con không phải việc “thêm cho yên tâm” mà là hành động bắt buộc nếu cha mẹ muốn bảo vệ miễn dịch trẻ một cách có trách nhiệm. Quan điểm “con tiêm rồi từ nhỏ nên không lo” đang khiến không ít gia đình bỏ lỡ mũi nhắc quan trọng, để trẻ bước vào năm học mới với lá chắn miễn dịch đã suy giảm mà phụ huynh không hề hay biết.
Miễn dịch không kéo dài mãi: vì sao phải tiêm nhắc định kỳ?
Sau khi tiêm chủng đầy đủ, cơ thể tạo đáp ứng để phòng bệnh, nhưng mức độ bảo vệ này không duy trì bền vững suốt nhiều năm. Nói cách khác, “trí nhớ miễn dịch” cần được củng cố kịp thời nếu không muốn vết nứt trên hàng rào bảo vệ ngày càng lớn khi trẻ lớn lên. Một nguyên nhân khiến trẻ vẫn mắc viêm não Nhật Bản là phụ huynh quên lịch tiêm nhắc sau các mũi cơ bản, hoặc tưởng rằng vài mũi lúc nhỏ đã đủ cho cả tuổi thơ. Với vaccine viêm não Nhật Bản trong chương trình tiêm chủng mở rộng, lịch cơ bản gồm 3 mũi: mũi 1 lúc trẻ đủ 1 tuổi; mũi 2 cách mũi 1 từ 1–2 tuần; mũi 3 cách mũi 1 một năm. Sau đó, trẻ cần được tiêm nhắc mỗi 3 năm cho đến khi đủ 15 tuổi để duy trì bảo vệ miễn dịch trẻ ở mức ổn định.
Khoảng cách giữa các mũi: chi tiết nhỏ, hậu quả lớn
Hiệu quả của vaccine viêm não Nhật Bản không chỉ phụ thuộc vào việc “có tiêm hay không”, mà là tiêm đủ mũi, đúng khoảng cách và theo đúng lịch tiêm nhắc trẻ em đã được khuyến cáo. Các loại vaccine khác nhau có lịch, khoảng cách giữa các mũi và hướng dẫn tiêm nhắc lại riêng; phụ huynh tuyệt đối không nên tự quy đổi giữa các loại và kết luận rằng con “đã được bảo vệ đầy đủ” chỉ vì có vài mũi khi còn nhỏ. Việc tiêm không đúng khoảng cách hoặc bỏ qua mũi nhắc khiến mức kháng thể bảo vệ giảm dần, đặc biệt ở nhóm trẻ lớn thường hoạt động ngoài trời nhiều trong mùa mưa, dễ tiếp xúc với muỗi truyền bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trong số người bệnh có triệu chứng, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30% và 20–30% người sống sót mang di chứng thần kinh, nhận thức hoặc hành vi lâu dài. Trước những con số này, việc coi nhẹ khoảng cách tiêm là quá mạo hiểm.
Đầu năm học mới: sổ tiêm phải được mở ra, không chỉ cất tủ
Mùa tựu trường là lúc thời tiết nóng ẩm, nước đọng nhiều, muỗi Culex có điều kiện sinh sản mạnh, làm tăng nguy cơ viêm não Nhật Bản ở trẻ. Trẻ đi học nghĩa là tăng thời gian di chuyển, hoạt động ngoài trời, và cũng đồng nghĩa tăng khả năng bị muỗi đốt nếu cha mẹ không chủ động phòng ngừa. Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nên kiểm tra sổ tiêm chủng, nhất là vào mùa mưa hoặc khi đã nhiều năm không rà lịch tiêm cho con. Nhiều gia đình chỉ nhớ mơ hồ “con từng tiêm” nhưng không chắc đã đủ mũi, thông tin trong sổ không đầy đủ hoặc sổ đã thất lạc. Trong những trường hợp này, việc đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng hoặc cơ sở y tế để đối chiếu dữ liệu và được tư vấn lịch tiêm phù hợp là trách nhiệm, không phải lựa chọn tùy hứng.
Đừng để câu “con tiêm hồi nhỏ rồi” trở thành cái cớ
Thực tế, viêm não Nhật Bản vẫn ghi nhận quanh năm và thường tăng trong mùa hè, mùa mưa – chính là lúc nhiều phụ huynh chủ quan nhất. Điều trị bệnh hiện chưa có thuốc đặc hiệu, chủ yếu là hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng nặng và biến chứng, nên phòng ngừa bằng tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch vẫn là lá chắn quan trọng nhất. Thay vì dựa vào câu trả lời “con đã tiêm hồi nhỏ”, cha mẹ cần thói quen kiểm tra sổ tiêm, tra cứu dữ liệu tiêm chủng nếu có, và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi kết luận con đã an toàn. Kết hợp kiểm tra lịch tiêm với các biện pháp chống muỗi như ngủ màn, giữ môi trường khô thoáng sẽ giúp phụ huynh chủ động hơn trong bảo vệ miễn dịch trẻ trước thềm năm học mới. Tóm lại, câu nói cho qua việc phải là: “Con đã tiêm đủ và nhắc đúng lịch”, chứ không dừng lại ở “đã tiêm từ nhỏ”.
