Tiêm từ nhỏ không phải “lá chắn trọn đời” cho trẻ
Vaccine viêm não Nhật Bản là loại vaccine dùng để phòng một bệnh nhiễm virus cấp tính lây qua muỗi, có nguy cơ gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, tử vong hoặc để lại di chứng vận động, nhận thức, nên cần tiêm đủ mũi, đúng khoảng cách giữa các mũi và nhắc lại định kỳ để duy trì miễn dịch trẻ em ở mức bảo vệ lâu dài. Mấu chốt ở đây: mũi tiêm hồi nhỏ không đồng nghĩa trẻ được bảo vệ đến tuổi trưởng thành. Nhiều phụ huynh yên tâm với câu trả lời “con đã tiêm hồi bé”, bỏ qua việc kiểm tra sổ và lịch tiêm nhắc lại. Đó là một sai lầm. Sau một thời gian, trí nhớ miễn dịch suy giảm, kháng thể không còn ở mức tối ưu, cơ thể cần được “nhắc bài” bằng các mũi booster để sẵn sàng chống lại virus khi trẻ tiếp xúc với muỗi mang bệnh.
Hiệu quả bảo vệ phụ thuộc vào số mũi và khoảng cách giữa các mũi
Nếu coi vaccine là khóa học cho hệ miễn dịch, thì số mũi tiêm và khoảng cách giữa các mũi chính là giáo trình và thời khóa biểu. Trẻ không tiêm đủ mũi, tiêm sai thời điểm hoặc bỏ quên lịch tiêm nhắc lại thì hiệu quả bảo vệ sẽ giảm đáng kể, dù “đã từng tiêm” một vài lần. Với vaccine viêm não Nhật Bản trong chương trình tiêm chủng mở rộng, lịch cơ bản gồm 3 mũi: mũi 1 khi trẻ đủ 1 tuổi, mũi 2 sau mũi 1 từ 1–2 tuần, mũi 3 sau mũi 1 một năm. Đây là khoảng cách giữa các mũi được thiết kế để cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch ban đầu mạnh mẽ, rồi được củng cố. Theo chuyên gia y học dự phòng, “hiệu quả bảo vệ phụ thuộc vào việc tiêm đủ mũi và đúng khoảng cách theo từng loại vaccine”.
Lịch tiêm nhắc lại: chìa khóa duy trì miễn dịch trẻ em đến tuổi lớn
Một trong những nguyên nhân khiến trẻ vẫn mắc viêm não Nhật Bản dù từng tiêm là phụ huynh quên mũi nhắc sau khi đã hoàn thành các mũi cơ bản trong những năm đầu đời. Sau khi tiêm vaccine, cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch để phòng bệnh, nhưng mức bảo vệ không duy trì bền vững suốt nhiều năm; trí nhớ miễn dịch cần được củng cố định kỳ. Với vaccine viêm não Nhật Bản trong chương trình tiêm chủng mở rộng, sau 3 mũi cơ bản, trẻ cần được tiêm nhắc mỗi 3 năm cho đến khi đủ 15 tuổi. Lịch tiêm nhắc lại này giúp giữ nồng độ kháng thể ở mức đủ cao khi trẻ bước vào giai đoạn đi học, tham gia nhiều hoạt động ngoài trời, tăng tiếp xúc với muỗi. Nếu bỏ quên các mốc booster, miễn dịch trẻ em sẽ bị “thủng lưới”, khiến nguy cơ bệnh trở lại dù phụ huynh vẫn tin rằng con “đã có vaccine bảo vệ”.
Mùa tựu trường và mùa mưa: thời điểm vàng để rà sổ tiêm
Mùa tựu trường thường trùng mùa mưa, thời điểm muỗi Culex truyền bệnh phát triển mạnh, làm tăng nguy cơ viêm não Nhật Bản ở trẻ. Đây không chỉ là chuyện thời tiết, mà là lời nhắc để phụ huynh mở lại sổ tiêm, xem con đã tiêm loại vaccine viêm não Nhật Bản nào, đủ bao nhiêu mũi, mũi gần nhất cách đây bao lâu và đã đến lịch tiêm nhắc lại chưa. Khi trẻ vào tuổi đi học, cha mẹ thường ít kiểm tra lịch tiêm định kỳ hơn so với giai đoạn sơ sinh, rất dễ bỏ sót các mốc booster. Nếu sổ tiêm bị thất lạc hoặc thông tin không rõ, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đối chiếu dữ liệu tiêm chủng và tư vấn lịch tiêm phù hợp. Đừng dựa vào trí nhớ hoặc câu “hồi nhỏ cũng tiêm rồi”; hãy dựa vào hồ sơ và ý kiến chuyên môn.
Vì sao không thể chủ quan với một bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu?
Viêm não Nhật Bản là bệnh do virus lây qua muỗi, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; điều trị chủ yếu là hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng nặng và biến chứng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trong số người bệnh có triệu chứng, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30%; trong những người sống sót, 20–30% gặp di chứng thần kinh, nhận thức hoặc hành vi lâu dài. Với một bệnh có hậu quả nặng nề như vậy, lựa chọn duy nhất đủ mạnh là phòng ngừa bằng vaccine viêm não Nhật Bản, tiêm đúng lịch và nhắc lại đầy đủ. Điều hợp lý nhất phụ huynh có thể làm là: kiểm tra ngay hôm nay xem trẻ đã hoàn thành 3 mũi cơ bản chưa, mũi nhắc lại gần nhất là khi nào, có bị quá hạn không; đồng thời kết hợp các biện pháp chống muỗi như ngủ màn, giữ vệ sinh môi trường có nước đọng.
