Tiêm vaccine không đồng nghĩa miễn nhiễm tuyệt đối
Bệnh não mô cầu là tình trạng nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể dẫn đến viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết và trở nặng nhanh nếu không được xử trí kịp thời. Ca bệnh ở TP.HCM cho thấy vì sao đã tiêm vẫn cần cảnh giác: một bé trai 12 tuổi từng tiêm vaccine nhóm A, C, W, Y nhưng mắc bệnh do nhóm B, trong khi chưa được tiêm vaccine phòng nhóm này. Đây không phải bằng chứng vaccine đã tiêm thất bại; mỗi vaccine não mô cầu chỉ nhắm đến một số nhóm huyết thanh nhất định. Ngay cả khi tiêm đúng nhóm, vaccine cũng không bảo vệ tuyệt đối cho mọi người. Vì vậy, tiêm chủng vẫn là biện pháp phòng bệnh quan trọng, nhưng không thay thế việc theo dõi dấu hiệu bệnh. Hiểu đúng giới hạn của vaccine giúp tránh cả hai thái cực: chủ quan sau tiêm và hoang mang khi nghe tin có ca mắc.
Những ai cần đặc biệt lưu ý?
Nguy cơ não mô cầu không chỉ giới hạn ở trẻ nhỏ: bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người trưởng thành. Bác sĩ lưu ý bốn nhóm cần quan tâm hơn: trẻ dưới 5 tuổi; thanh thiếu niên; người sinh hoạt trong môi trường tập thể đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại hoặc viện dưỡng lão; và người mắc bệnh nền hay suy giảm miễn dịch. Lý do không chỉ nằm ở sức khỏe từng người. Vi khuẩn lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi, họng của người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn; sinh hoạt gần nhau tạo thêm cơ hội lây truyền. Điều này không có nghĩa mọi người trong nhóm nguy cơ sẽ mắc bệnh, nhưng các gia đình và cơ sở tập thể nên chủ động hơn với tiêm chủng, vệ sinh và việc nhận biết triệu chứng.
Nhận biết dấu hiệu nặng, đừng chờ qua ngày
Bệnh có thể diễn tiến nặng chỉ trong vòng 48 giờ, gây viêm màng não mủ hoặc nhiễm khuẩn huyết. Vì thế, chờ xem sốt có tự giảm sau một, hai ngày có thể là lựa chọn nguy hiểm khi người bệnh đột ngột mệt lả. Những dấu hiệu não mô cầu cần cảnh giác gồm sốt cao, đau đầu dữ dội, đau hoặc cứng cổ; ở trẻ, lừ đừ, mệt bất thường hay giảm tỉnh táo ngay từ ngày đầu bị sốt là dấu hiệu cần được đánh giá sớm. Hãy quan sát thêm các chấm hoặc mảng xuất huyết dưới da, đặc biệt tử ban ở thân mình hoặc hai chi dưới. Nếu xuất hiện những biểu hiện này, đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, không tiếp tục theo dõi tại nhà và không tự ý dùng thuốc. Diễn tiến nhanh khiến hành động sớm quan trọng hơn việc cố tự xác định bệnh tại nhà.
Phòng bệnh: tiêm chủng đi cùng thói quen an toàn
Tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh chủ động quan trọng, nhưng cần kiểm tra loại vaccine và nhóm huyết thanh được phòng ngừa với nhân viên y tế; vaccine A, C, W, Y không phòng bệnh do nhóm B. Bên cạnh tiêm chủng, nên rửa tay thường xuyên, vệ sinh họng miệng, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nghi ngờ và không dùng chung vật dụng có thể dính nước bọt. Nếu là người tiếp xúc gần với ca bệnh, người đã tiêm vẫn cần làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế; kháng sinh dự phòng chỉ sử dụng khi được chỉ định. Khi có triệu chứng nghi ngờ, hãy tìm chăm sóc y tế kịp thời thay vì tự điều trị. Cách tiếp cận hợp lý không phải là xem vaccine như tấm chắn tuyệt đối, mà là kết hợp tiêm phòng, giảm phơi nhiễm và phản ứng nhanh trước dấu hiệu nặng.
