Vì sao viêm não Nhật Bản đáng lo nhất mỗi mùa tựu trường?
Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm virus lây qua muỗi Culex, tấn công hệ thần kinh trung ương, có thể gây tổn thương não nặng nề, tử vong hoặc để lại di chứng vận động và nhận thức kéo dài, nên trẻ em tuổi đi học cần được ưu tiên phòng bệnh trong suốt mùa mưa và thời điểm tựu trường.
Mùa tựu trường trùng với thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều, nước đọng khắp ngõ ngách tạo điều kiện lý tưởng cho muỗi truyền bệnh sinh sản. Trẻ sau kỳ nghỉ hè trở lại lớp, đi lại nhiều, tham gia sinh hoạt ngoài trời dày đặc nên tần suất tiếp xúc với muỗi tăng lên rõ rệt. Bệnh không chỉ là vài ngày sốt rồi khỏi; khi virus xâm nhập não, trẻ có thể li bì, co giật, rối loạn ý thức và để lại hậu quả rất lâu dài. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, tỉ lệ tử vong trong nhóm có triệu chứng có thể lên đến 30%, và 20–30% người sống sót mang di chứng thần kinh hoặc nhận thức lâu dài. Nếu phụ huynh xem nhẹ phòng bệnh ở giai đoạn này, cái giá phải trả có thể là cả tương lai của con.
Vaccine viêm não trẻ em: Không tiêm nhắc, coi như bỏ dở lá chắn
Nhiều cha mẹ yên tâm vì “con từng tiêm rồi”, nhưng với phòng viêm não Nhật Bản, đã tiêm không có nghĩa là đang được bảo vệ. Sau tiêm, miễn dịch không tồn tại vĩnh viễn; nếu bỏ quên mũi nhắc, lá chắn của trẻ sẽ mỏng dần theo thời gian. Đó là lý do các bác sĩ nhấn mạnh: mỗi mùa mưa, mỗi dịp tựu trường là một lần phải mở lại sổ tiêm chứ không chỉ dựa vào trí nhớ mơ hồ.
Với vaccine viêm não Nhật Bản bất hoạt trong chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ cần 3 mũi cơ bản: mũi 1 khi đủ 12 tháng, mũi 2 sau mũi 1 từ 1–2 tuần, mũi 3 sau mũi 2 một năm; sau đó tiêm nhắc 3 năm/lần đến khi đủ 15 tuổi. Ngoài ra còn có vaccine sống giảm độc lực tái tổ hợp cho trẻ từ 9 tháng đến dưới 18 tuổi với lịch 2 mũi, mũi 2 sau mũi 1 một năm. Lịch mỗi loại khác nhau, nên phụ huynh không được tự suy đoán hay “quy đổi” giữa các vaccine. Một thực tế đáng báo động là từ đầu năm đến nay, một bệnh viện nhi tuyến cuối đã ghi nhận 7 ca viêm não Nhật Bản, trong đó có học sinh không được tiêm nhắc sau khoảng 3 tuổi hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng. Mất sổ, quên mũi, chậm lịch… đều phải được giải quyết bằng cách đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn tiêm bù, tuyệt đối không mặc định phải tiêm lại từ đầu hay tự ý bỏ qua mũi nhắc.
Phòng chống muỗi mùa mưa: Không chỉ là việc trong bốn bức tường
Tiêm vaccine viêm não trẻ em là nền tảng, nhưng nếu để muỗi đốt tràn lan thì nguy cơ mắc bệnh vẫn không hề nhỏ. Mùa mưa, khuôn viên trường, sân chơi, đường đến lớp đều có thể trở thành “trạm trung chuyển” muỗi Culex. Sai lầm của nhiều gia đình là chỉ diệt muỗi trong nhà, quên rằng trẻ dành phần lớn thời gian ở trường và ngoài trời khi tựu trường.
Gia đình cần xây thói quen phòng chống muỗi mùa mưa một cách nhất quán: cho trẻ ngủ màn kể cả ban ngày, nhất là ở vùng nhiều muỗi; cho trẻ mặc quần áo dài tay khi tham gia hoạt động ngoại khóa, đá bóng, tập thể dục buổi chiều; hướng dẫn con tránh khu vực có nhiều nước đọng như mương, ao tù. Xung quanh nhà phải được kiểm tra định kỳ: xô chậu, chậu cây, lốp xe, máng nước, tất cả đều có thể là ổ sinh sản của muỗi nếu để nước đọng. Ở lớp, phụ huynh nên trao đổi với giáo viên về việc kiểm tra các góc ẩm tối, thay nước bình hoa, che chắn bể nước, kết hợp cùng nhà trường nhắc trẻ mặc đồ phù hợp khi tham gia hoạt động ngoài trời. Phòng bệnh hiệu quả không thể chỉ là trách nhiệm của một mái nhà mà cần cả cộng đồng học đường đồng lòng cùng hành động.
Nhận diện sớm triệu chứng: Khi nào phải đưa trẻ đi viện ngay?
Không phụ huynh nào muốn nghe đến hai chữ “viêm não”, nhưng trốn tránh thông tin chỉ khiến nguy cơ tăng lên. Điều cần làm là bình tĩnh học cách nhận biết sớm dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời. Bệnh càng phát hiện muộn, khả năng tổn thương thần kinh và di chứng càng cao.
Viêm não Nhật Bản thường khởi phát với sốt cao, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn. Đây là giai đoạn dễ bị nhầm với cúm hay viêm họng, nên cha mẹ hay chủ quan. Khi bệnh tiến triển, trẻ có thể li bì, co giật, rối loạn ý thức – những dấu hiệu không được phép chờ đợi thêm phút nào. Trẻ có các biểu hiện trên phải được đưa tới cơ sở y tế sớm để khám và xử trí, bởi hiện bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, điều trị chủ yếu là hỗ trợ và kiểm soát biến chứng. Đừng “canh thêm một đêm” hay thử mẹo dân gian; vài giờ do dự có thể tạo nên khác biệt giữa một đợt ốm rồi khỏi và một cuộc chiến với di chứng suốt đời.
Kế hoạch hành động cho cha mẹ trước ngày con tới lớp
Sức khỏe học sinh tựu trường không thể phó mặc cho may rủi. Trong bối cảnh viêm não Nhật Bản có thể xuất hiện quanh năm và tăng trong mùa hè, mùa mưa, cha mẹ cần coi việc phòng bệnh là một phần của chuẩn bị năm học mới chứ không phải việc phụ. Quan điểm “con đã tiêm từ nhỏ”, “đã lớn thì không sao” chỉ khiến những mũi nhắc bị bỏ sót, biến những năm tháng an toàn tưởng chừng đã có thành khoảng trống miễn dịch nguy hiểm.
- Một, tìm lại và kiểm tra sổ tiêm chủng: loại vaccine, số mũi, thời điểm mũi gần nhất; nếu mất sổ hoặc không rõ lịch, đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn và lên lịch tiêm bù.
- Hai, rà soát lại môi trường sống quanh nhà, phối hợp với nhà trường để giảm nước đọng, tăng các biện pháp phòng chống muỗi mùa mưa.
- Ba, dạy trẻ nhận biết triệu chứng bất thường, nhấn mạnh việc báo ngay cho thầy cô hoặc cha mẹ khi bị sốt cao, đau đầu nhiều, buồn nôn hoặc cảm giác lơ mơ.
Mùa tựu trường là lúc trẻ bước vào guồng quay học tập mới, cũng là thời điểm cha mẹ cần “ôn bài” về vaccine và phòng muỗi cho cả gia đình. Nếu coi vaccine là hàng rào kiên cố, còn môi trường sạch và thói quen tránh muỗi là hào nước bao quanh, thì nhận biết sớm triệu chứng chính là chiếc chuông báo động. Khi cả ba cùng được chuẩn bị, viêm não Nhật Bản khó có cơ hội cướp mất sự an toàn và tương lai của con.
