Đề nghị tăng tốc gắn với mục tiêu kết nối chiến lược
Hợp tác đường sắt Việt – Trung là nỗ lực phát triển các tuyến khổ tiêu chuẩn nối mạng lưới hai nước, nhằm biến cam kết kết nối chiến lược thành những dự án hạ tầng cụ thể. Đây là lý do đề nghị tăng tốc có ý nghĩa vượt ra ngoài tiến độ xây dựng: nó đặt yêu cầu chuyển hợp tác cấp cao thành kết nối có thể triển khai trên thực địa. Chiều 4/11, tại Bắc Kinh, nhân dịp dự Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao hợp tác Mekong - Lan Thương, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị và đề nghị hai bên đẩy nhanh ba dự án hợp tác đường sắt. Đề nghị nằm trong một gói hợp tác rộng hơn, bao gồm xây dựng cửa khẩu thông minh, mở rộng nhập khẩu nông thủy sản Việt Nam và thúc đẩy thương mại cân bằng, bền vững. Thông điệp đáng chú ý là tiến độ đường sắt được đặt cạnh các điều kiện lưu thông hàng hóa và thương mại, chứ không phải một dự án tách rời.
Ba tuyến, ba hướng kết nối
Ba tuyến được nêu là Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Lạng Sơn – Hà Nội và Móng Cái – Hạ Long – Hải Phòng; cả ba đều là các tuyến khổ tiêu chuẩn đang được hai nước hợp tác triển khai. Phạm vi này cho thấy kết nối đường sắt được hình dung theo nhiều hành lang, không chỉ một điểm nối biên giới. Tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng dài khoảng 391 km, dùng khổ đường 1.435 mm, điện khí hóa, với tốc độ thiết kế 160 km/h cho tàu khách và 120 km/h cho tàu hàng. Tuyến Lạng Sơn – Hà Nội dài khoảng 146,92 km trên lãnh thổ Việt Nam, kết nối từ ga Bằng Tường Đông của Trung Quốc đến ga Gia Lâm, Hà Nội. Tuyến Móng Cái – Hạ Long – Hải Phòng dài khoảng 174,92 km, nối ga Đông Hưng với ga Nam Hải Phòng và tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng mới. Quy mô và các điểm nối khiến tiến độ phối hợp trở thành thước đo quan trọng của tham vọng kết nối.
Đường sắt cần đi cùng cửa khẩu và thương mại
Đẩy nhanh dự án đường sắt chỉ tạo được giá trị chiến lược khi phối hợp với hạ tầng biên giới và dòng hàng hóa. Trong cuộc hội đàm, ông Lê Hoài Trung đề nghị thúc đẩy xây dựng cửa khẩu thông minh, mở rộng nhập khẩu nông thủy sản Việt Nam, đồng thời hướng tới thương mại cân bằng, bền vững. Đây là cách tiếp cận hợp lý: kết nối vận tải và thủ tục qua biên giới cần được đặt trong cùng một chương trình hợp tác. Các bên cũng nhất trí tiếp tục triển khai hiệu quả những thỏa thuận và nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao theo định hướng “6 hơn”, đồng thời phối hợp chuẩn bị các hoạt động trao đổi cấp cao, trong đó có Hội nghị cấp cao APEC 2026 và công tác chuẩn bị cho Năm APEC 2027 tại Việt Nam. Những mốc đối thoại này tạo khuôn khổ chính trị cho hợp tác tiếp tục được thúc đẩy. Tuy nhiên, điều cần theo dõi là các dự án và cửa khẩu thông minh có tiến triển cụ thể hay không; nguồn tin hiện nêu đề nghị và định hướng, chưa đưa ra lịch hoàn thành.
Phép thử nằm ở việc biến cam kết thành tiến độ
Hợp tác đường sắt là một trong những nội dung Việt Nam và Trung Quốc quan tâm thúc đẩy thời gian gần đây. Việc ba tuyến cùng được nhắc đến trong cuộc hội đàm cho thấy kết nối đường sắt được xem như một phần của hợp tác thực chất, bên cạnh thương mại, cửa khẩu và các lĩnh vực khác. Nhưng lời kêu gọi tăng tốc chưa đồng nghĩa với việc các dự án đã hoàn tất hoặc có mốc vận hành được công bố. Ý nghĩa của cuộc hội đàm nằm ở việc nêu rõ ưu tiên và gắn đường sắt với các điều kiện hỗ trợ lưu thông, còn kết quả sẽ phụ thuộc vào khả năng hai bên phối hợp triển khai. Vì vậy, đánh giá tiến triển không nên chỉ dựa vào số tuyến được nhắc tên; cần nhìn vào tiến độ thực tế của từng tuyến và sự đồng bộ với cửa khẩu thông minh cùng thương mại cân bằng. Kết luận: đề nghị của Việt Nam đặt ba tuyến đường sắt vào trung tâm chương trình kết nối Việt – Trung. Bước tiếp theo cần là biến sự đồng thuận thành tiến độ rõ ràng, đồng thời bảo đảm kết nối phục vụ hợp tác thương mại theo hướng bền vững.
