VR lịch sử: khi quá khứ trở thành trải nghiệm trực tiếp
Công nghệ thực tế ảo trong lĩnh vực lịch sử là việc sử dụng kính VR và mô phỏng không gian 3D để tái hiện các sự kiện, địa điểm và nhân vật quá khứ, cho phép người dùng bước vào bối cảnh lịch sử như một nhân chứng trực tiếp, từ đó hiểu và cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của những mốc thời gian đã qua. Thay vì đọc vài dòng trong sách giáo khoa, người tham gia có thể “ở đó”, nhìn quanh, lắng nghe và tương tác với không khí lịch sử. Đó không còn là tri thức khô mà là ký ức sống động được tái tạo công bằng cho mọi thế hệ, đặc biệt là những người chưa từng có cơ hội trải nghiệm tại chính không gian gốc. Đây là bước chuyển quan trọng trong cách chúng ta kể lại lịch sử: từ mô tả sang trải nghiệm. Trong bối cảnh đó, chương trình “Trở về thời khắc thiêng liêng” tại Đà Nẵng là một minh chứng thuyết phục cho tiềm năng của kính VR lịch sử.
Từ công viên APEC “xuyên không” về Quảng trường Ba Đình
Ngày 2-4/9, tại công viên APEC ở Đà Nẵng, hàng dài người dân và du khách xếp hàng để được đeo kính VR, bước vào trải nghiệm Ba Đình ngày 2/9/1945. Khi chiếc kính được đặt lên mắt, không gian công viên bên bờ sông Hàn nhường chỗ cho Quảng trường Ba Đình với dòng người từ khắp nơi đổ về, cùng hướng lên lễ đài nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập. Công nghệ thực tế ảo ở đây không chỉ tái hiện hình ảnh, mà dựng lại cả bối cảnh, âm thanh, cảm giác của ngày đầu tiên đất nước giành độc lập. Điều đáng nói là chương trình không diễn ra trong không gian bảo tàng mà ở một công viên mở, ngay giữa đời sống đô thị. Lịch sử được mang ra ngoài “tủ kính”, hòa vào nhịp sống của người dân, để mỗi lượt trải nghiệm đều trở thành một cuộc đối thoại giữa quá khứ và hiện tại.
Hàng chục nghìn lượt trải nghiệm: khi VR chạm đến cảm xúc đại chúng
Điểm thuyết phục nhất của chương trình không phải là kỹ thuật VR cầu kỳ, mà là độ phủ tới công chúng. Lần đầu ra mắt tại Hà Nội vào dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh, “Trở về thời khắc thiêng liêng” đã thu hút khoảng 35.000 lượt trải nghiệm. Sau đó, chương trình tiếp tục đến Quảng Ninh, Khu di tích Kim Liên với hơn 3.000 người dân, du khách tham gia trong ba ngày, rồi Dinh Độc Lập ở TP.HCM với hơn 8.000 lượt trải nghiệm. Con số hàng chục nghìn lượt không chỉ cho thấy sự tò mò với công nghệ mới, mà cho thấy nhu cầu được chạm vào lịch sử bằng cảm xúc trực tiếp. Một người tham gia tại Đà Nẵng chia sẻ rằng sau khi đeo kính VR và đứng giữa không gian Ba Đình 81 năm trước, ông có cảm giác như đang ở trong dòng người ngày ấy, chờ đợi thời khắc thiêng liêng. Những lời nhận xét tự phát như vậy là bằng chứng rõ nhất cho sức mạnh của du lịch văn hóa VR: lịch sử trở nên đáng nhớ vì nó được cảm, không chỉ được kể.
Ứng dụng VR giáo dục: cơ hội nối gần giới trẻ với lịch sử
Câu hỏi được đặt ra rất thẳng thắn: thời gian lùi xa, làm sao để lịch sử vẫn chạm tới cảm xúc thế hệ sinh ra trong thời đại số? Khi sách vở phải cạnh tranh với video ngắn, mạng xã hội và game, lặp lại cách dạy cũ chỉ khiến lịch sử càng xa lạ. Ở góc độ này, kính VR lịch sử là một lời đáp có sức thuyết phục. Người tham gia nhận xét rằng nếu lịch sử được kể bằng hình thức trực quan, sinh động như VR, giới trẻ sẽ dễ nhớ, dễ hiểu và quan trọng hơn là dễ hình thành cảm xúc với lịch sử. Đại diện ngành văn hóa Đà Nẵng cũng nhấn mạnh việc kết hợp chiều sâu của lịch sử, văn hóa với công nghệ hiện đại sẽ tạo ra những sản phẩm mới, giúp người dân, đặc biệt là giới trẻ, tiếp cận lịch sử một cách tự nhiên và giàu cảm xúc hơn. Nói cách khác, ứng dụng VR giáo dục không phải “thêm thắt” cho có công nghệ, mà là đường dây kết nối lại mạch tự hào dân tộc trong nhận thức của thế hệ mới.
Từ một chương trình “xuyên không” đến chiến lược số hóa di sản
“Trở về thời khắc thiêng liêng” không nên chỉ dừng lại ở một hoạt động dịp lễ, mà đang gợi mở cho một hướng đi dài hơi: số hóa di sản bằng công nghệ thực tế ảo. Chương trình đã di chuyển qua Hà Nội, Quảng Ninh, Nghệ An, TP.HCM và nay là Đà Nẵng, mỗi nơi là một lần lịch sử bước vào không gian mới. Đây là mô hình có thể mở rộng thành mạng lưới du lịch văn hóa VR: từ Quảng trường Ba Đình, Khu di tích Kim Liên cho tới những trận địa, công trình kiến trúc, phong tục được dựng lại trong không gian ảo. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc “cho xem lại” quá khứ, VR sẽ nhanh chóng trở thành trò giải trí ngắn hạn. Giá trị thật nằm ở chỗ mỗi trải nghiệm được thiết kế như một cuộc đối thoại: người xem được gợi suy nghĩ về độc lập, tự do hôm nay, về trách nhiệm với di sản chung. Khi đó, công nghệ không thay lịch sử; nó trở thành chiếc cầu để công chúng bước tới lịch sử bằng ý thức và tự hào.
