Khi công nghệ VR lịch sử biến thời khắc thiêng liêng thành trải nghiệm sống
Công nghệ VR lịch sử là việc sử dụng kính và môi trường thực tế ảo để tái hiện các sự kiện lịch sử trong không gian ba chiều, cho phép người xem bước vào, di chuyển và hòa mình vào bối cảnh quá khứ với hình ảnh, âm thanh và cảm xúc gần với trải nghiệm trực tiếp nhất có thể. Trải nghiệm thực tế ảo như vậy không chỉ mô phỏng hình ảnh mà còn tái tạo bầu không khí, âm thanh và nhịp điệu của đời sống lịch sử, giúp người dùng cảm thấy mình là một phần của dòng người, đám đông và không gian công cộng trong những thời khắc mang tính bước ngoặt của dân tộc. Điều đáng nói là làn sóng công nghệ này không dừng ở tính giải trí. Chương trình “Trở về thời khắc thiêng liêng” dựng lại không gian Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945 bằng VR đã cho thấy một lựa chọn khác: biến di sản văn hóa Việt Nam thành trải nghiệm sống động, giàu cảm xúc, thay vì để lịch sử nằm yên trên trang sách.
Phố sách Hà Nội: cánh cửa “xuyên không” về Quảng trường Ba Đình 2/9/1945
Trong hai ngày 10 và 11/10/2026, Phố sách Hà Nội ở phố 19/12, phường Cửa Nam biến thành một “cổng thời gian” khi chương trình “Trở về thời khắc thiêng liêng” cho phép người dân và du khách trở về Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945 bằng công nghệ thực tế ảo (VR). Từ 8h đến 18h, bất kỳ ai cũng có thể đeo kính thực tế ảo để “xuyên không thời gian”, đứng giữa biển người, hướng lên lễ đài và lắng nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trải nghiệm này không phải là một “show công nghệ” vô thưởng vô phạt. Nó được tổ chức đúng dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, biến Phố sách thành một điểm hẹn văn hóa, nơi nhịp sống hiện đại của Hà Nội được kéo gần lại với khoảnh khắc khai sinh nhà nước độc lập. Chính sự đặt để có chủ đích này gửi đi thông điệp: lịch sử phải được sống lại giữa đời sống hôm nay, chứ không chỉ được nhắc lại trong các diễn văn.
Hơn 8.000 lượt trải nghiệm và những cảm xúc không thể tìm thấy trong sách giáo khoa
“Trở về thời khắc thiêng liêng” đã chứng minh sức hút của công nghệ VR lịch sử bằng những con số cụ thể: mỗi lần tổ chức, chương trình thu hút hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn lượt trải nghiệm, riêng tại Dinh Độc Lập và công viên APEC ở Đà Nẵng đã có hơn 8.000 lượt người tham gia. Đây không chỉ là thành tích tổ chức sự kiện; đó là bằng chứng cho nhu cầu được “chạm” vào lịch sử bằng giác quan của công chúng. Qua kính thực tế ảo, người tham gia cảm nhận rõ rệt mình đang bước vào không gian ngày 2/9/1945, hòa vào dòng người hướng lên lễ đài, cảm nhận không khí của ngày đầu tiên nước Việt Nam giành độc lập, tự do. Chính trải nghiệm thực tế ảo này tạo nên cầu nối cảm xúc mà sách giáo khoa khó có thể thay thế: tiếng hô vang, tiếng vỗ tay, khoảng cách từ chỗ người xem đứng đến lễ đài – tất cả giúp lịch sử thôi trừu tượng, trở thành ký ức chung được tái tạo. "Mỗi đợt tổ chức chương trình ‘Trở về thời khắc thiêng liêng’ đều để lại nhiều cảm xúc khó quên trong lòng người dân". Câu nói này không chỉ là nhận xét, mà là lời nhắc rằng nếu được kể lại đúng cách, lịch sử vẫn có sức lay động rất lớn.
Từ giải trí đến giáo dục: VR đang định nghĩa lại cách gìn giữ di sản văn hóa
Điều đáng chú ý là chương trình này không dừng lại ở Hà Nội. Sau khi ra mắt lần đầu vào dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh năm 2025, “Trở về thời khắc thiêng liêng” tiếp tục được triển khai tại Quảng Ninh, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên (Nghệ An), Dinh Độc Lập (Thành phố Hồ Chí Minh) và công viên APEC (Đà Nẵng), đưa trải nghiệm lịch sử bằng công nghệ đến với người dân, du khách ở nhiều địa phương. Việc mở rộng không gian tổ chức từ di tích cách mạng đến các công viên, phố sách cho thấy VR đang được nhìn nhận như một công cụ giáo dục công cộng, không chỉ là món đồ chơi công nghệ. Trải nghiệm sống động này giúp công chúng – đặc biệt là thế hệ trẻ – có cách tiếp cận gần gũi, trực quan và sinh động hơn với lịch sử, từ đó thêm trân trọng những giá trị đang được gìn giữ và phát huy trong di sản văn hóa Việt Nam. Khi một bạn trẻ có thể “đứng” giữa Quảng trường Ba Đình năm 1945, nghe Tuyên ngôn Độc lập bằng tai mình, nhìn quanh bằng mắt mình, lịch sử không còn là những dòng chữ xa lạ mà trở thành trải nghiệm cá nhân. Đó chính là bước chuyển quan trọng: VR được dùng như công cụ giáo dục lịch sử và bảo tồn ký ức tập thể, vượt xa vai trò giải trí.
Tương lai của những “bảo tàng sống” và trách nhiệm với ký ức quốc gia
Từ một sự kiện VR tái hiện sự kiện lịch sử 1945 ở Quảng trường Ba Đình, có thể thấy viễn cảnh rộng hơn: những “bảo tàng sống” nơi người dân không chỉ xem hiện vật mà bước vào bối cảnh lịch sử, đối thoại với quá khứ bằng trải nghiệm trực tiếp. Chương trình tại phường Cửa Nam mở ra cách tiếp cận trực quan, sinh động với lịch sử, giúp người dân và du khách trở về khoảnh khắc mở ra trang sử mới của đất nước, để thêm trân trọng lịch sử và những giá trị đang được gìn giữ, phát huy. Nhưng đi cùng cơ hội là trách nhiệm. Công nghệ có thể làm lịch sử hấp dẫn, nhưng nếu tái dựng thiếu chuẩn xác, nó dễ biến thành trò diễn. Vì thế, điều cần khẳng định là: công nghệ VR lịch sử phải đặt tính xác thực, chiều sâu và bối cảnh lên trên hiệu ứng “wow”. Khi VR được dùng đúng, những chương trình như “Trở về thời khắc thiêng liêng” không chỉ làm sống lại quá khứ mà còn giúp thế hệ hôm nay ý thức rõ hơn về phần trách nhiệm của mình với ký ức quốc gia.
