Tạm hoãn không đồng nghĩa với rút lui
Tín hiệu giảm leo thang trong căng thẳng Mỹ Iran là việc Washington tạm hạn chế lựa chọn quân sự khi đối thoại còn tiến triển, nhưng chưa từ bỏ khả năng dùng vũ lực nếu không đạt được thỏa thuận có thể kiểm chứng. Ngày 8/11, Trump nói quyết định có tấn công tiếp hay không phụ thuộc vào việc Tehran chấp nhận một thỏa thuận đủ mạnh; ông lặp lại năm lần rằng khó có khả năng ra lệnh không kích mới khi đàm phán chấm dứt xung đột vẫn tiến triển. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng không phải cam kết ngừng chiến. Trump vẫn nói Mỹ sẽ hành động nếu cần và cho rằng các đòn đánh trước đã gây thiệt hại nặng cho năng lực quân sự Iran. Vì vậy, tuyên bố của ông nên được hiểu là một khoảng cửa cho ngoại giao, không phải bảo đảm rằng nguy cơ Mỹ tấn công Iran đã biến mất.
Thỏa thuận phải giải quyết cả hạt nhân lẫn hàng hải
Muốn giữ tình hình hạ nhiệt, hai bên cần biến khái niệm “thỏa thuận vững chắc” thành những điều khoản cụ thể về chương trình hạt nhân và an toàn hàng hải. Trọng tâm đàm phán hạt nhân Iran không chỉ là ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân—ưu tiên mà Ngoại trưởng Marco Rubio nói cần được cả hai đảng Mỹ chia sẻ—mà còn là phạm vi hoạt động hạt nhân Iran được phép duy trì và cách xác minh việc tuân thủ. Mặt hàng hải cũng không thể đứng ngoài: hai bên tiếp tục đụng độ quanh tàu thuyền ở eo biển Hormuz, làm hạn chế xuất khẩu năng lượng và hàng thiết yếu, với hệ quả tiềm ẩn đối với nền kinh tế toàn cầu. Một thỏa thuận chỉ xử lý hồ sơ hạt nhân nhưng bỏ ngỏ hoạt động trên biển sẽ để nguyên mồi lửa cho xung đột tái bùng phát.
Khoảng cách giữa lời nói và đàm phán vẫn lớn
Hoài nghi của Rubio cho thấy tuyên bố kiềm chế chưa được chuyển thành đồng thuận ngoại giao. Trước khi tới Paris dự cuộc họp ngoại trưởng G7, ông nói các bên trung gian vẫn trao đổi với Tehran nhưng chưa có dấu hiệu đột phá; ông cũng gọi các yêu cầu của Iran là “phi thực tế”. Ngược lại, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định đề xuất kéo dài hai ngày nhằm chấm dứt xung đột vẫn được duy trì, kêu gọi chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận và cảnh báo lực lượng Iran sẽ đáp trả mạnh nếu Washington chọn giải pháp quân sự. Tehran nói đề xuất bảy bước đưa ra từ tháng 9 vẫn là cơ sở cho đàm phán gián tiếp, dù đã được rút gọn để triển khai trong hai ngày. Qatar, bên trung gian, bác bỏ thông tin rằng hai bên không đạt được thỏa thuận. Những tín hiệu trái chiều này cho thấy vẫn có kênh đối thoại, nhưng chưa có căn cứ để xem một thỏa thuận là điều sắp xảy ra.
Năng lực quân sự và áp lực chính trị làm tăng rủi ro
Lời đe dọa của Trump vẫn có trọng lượng vì Washington duy trì lực lượng đáng kể trong khu vực. Ông nói Mỹ có ba tàu sân bay và quân đội sẵn sàng khai hỏa; ông còn tuyên bố năng lực Iran chỉ còn khoảng 10% tên lửa và 15% UAV, song đây là đánh giá của phía Mỹ chứ không phải bảo đảm rằng Tehran mất khả năng đáp trả. Xung đột đã kéo dài tám tháng trong thế bế tắc, còn tàu chở dầu qua Hormuz liên tục trở thành mục tiêu. Trump từng ám chỉ có thể nối lại các cuộc tấn công quy mô lớn sau bầu cử giữa nhiệm kỳ; trong khi đó, các nhân vật cứng rắn ở Iran xem kết quả bầu cử là dấu hiệu chính quyền Mỹ suy yếu và có thể ít nhượng bộ. Đề xuất ngừng bắn, vì thế, phải đi kèm cơ chế xác minh và cam kết bảo vệ hàng hải. Nếu không, mỗi bên vẫn có động cơ thử giới hạn của bên kia.
