Tín hiệu tích cực chưa đồng nghĩa xung đột sắp khép lại
Xung đột Mỹ Iran là cuộc đối đầu giữa Washington và Tehran, trong đó triển vọng chấm dứt giao tranh phụ thuộc vào việc hai bên giải quyết bất đồng về hạt nhân, trừng phạt và an ninh khu vực. Ngày 9/11, Tổng thống Donald Trump nói đã xuất hiện “động lực tích cực” hướng tới kết thúc xung đột sau cuộc gặp tại Nhà Trắng với Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani. Cách nói này đáng chú ý, nhưng chưa phải thông báo về một thỏa thuận hay lịch trình chấm dứt giao tranh. Trump cho rằng các đợt tấn công tiếp theo “khá khó xảy ra” và mô tả xung đột gần như đã kết thúc, đồng thời vẫn để ngỏ khả năng Mỹ hành động nếu tình hình thay đổi. Vì vậy, lời lạc quan phản ánh đánh giá của Washington hơn là bằng chứng cho thấy hai bên đã thu hẹp được khoảng cách.
Qatar có kênh trung gian, nhưng lợi ích khu vực vẫn phức tạp
Vai trò Qatar đáng chú ý vì cuộc gặp cấp cao diễn ra đúng lúc Washington nói về động lực chấm dứt xung đột; Qatar cũng được xác định là một trung gian quan trọng trong khủng hoảng Trung Đông. Tuy vậy, cuộc gặp tự nó không chứng minh Doha đã chuyển được một đề xuất cụ thể giữa hai bên hay đạt được nhượng bộ. Trump nói Qatar cùng Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Bahrain, Kuwait và một số nước khác ủng hộ việc duy trì phong tỏa hải quân của Mỹ đối với Iran và Chiến dịch Cổng Sắt nhằm hạn chế tuyến tiếp tế trên bộ. Điều này cho thấy sự hậu thuẫn khu vực mà Washington viện dẫn đi kèm sức ép lên Tehran, chứ không chỉ là lời kêu gọi đối thoại. Qatar có thể tạo điều kiện cho ngoại giao, nhưng lập trường của các nước vùng Vịnh cũng làm rõ rằng trung gian không đồng nghĩa với trung lập về mọi biện pháp.
Tehran ưu tiên ngoại giao, nhưng không chấp nhận mọi điều kiện
Từ phía Iran, thông điệp ngoại giao Tehran vừa mở cửa đối thoại vừa đặt giới hạn. Ngoại trưởng Abbas Araghchi nói đề xuất của Tehran vẫn được duy trì và kêu gọi Washington chọn con đường ngoại giao; ông cũng cảnh báo Iran sẽ đáp trả nếu Mỹ leo thang quân sự. Người phát ngôn Esmaeil Baqaei cho biết Iran rút thời hạn thực hiện đề xuất từ bảy ngày xuống còn hai ngày để thể hiện thiện chí, song nhấn mạnh nước này không đánh đổi lợi ích và an ninh quốc gia. Tehran nêu các điều kiện gồm dỡ phong tỏa hải quân, nới trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng và chấm dứt giao tranh trên các mặt trận. Iran cũng nói việc chuyển urani làm giàu ra khỏi lãnh thổ không nằm trong chương trình đàm phán. Khoảng cách giữa ưu tiên ngoại giao và những điều kiện này cho thấy đàm phán Mỹ Iran vẫn vướng các vấn đề cốt lõi.
Hormuz và bất đồng hạt nhân là phép thử tiếp theo
Đề xuất mở lại eo biển Hormuz trong vòng hai ngày vẫn đang được Tehran xem xét; Baqaei gọi đây là phương án nhằm khôi phục an ninh hàng hải theo điều kiện của Iran. Ông cũng nói việc Washington thực hiện các nội dung trong bản ghi nhớ tháng 6 sẽ mở đường cho giai đoạn đàm phán tiếp theo. Đây là những dấu mốc có thể theo dõi, nhưng chưa xác nhận rằng việc mở tuyến hàng hải sẽ kéo theo một thỏa thuận rộng hơn. Washington tuyên bố đang tìm giải pháp lâu dài để Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân, song Trump không công bố nội dung cụ thể hay tiến triển ngoại giao nào. Trong khi đó, bất đồng về chương trình hạt nhân, trừng phạt và an ninh khu vực vẫn là trở ngại lớn. Đánh giá hợp lý lúc này là cánh cửa đàm phán chưa đóng, nhưng tuyên bố lạc quan chưa đủ để kết luận xung đột đã hạ nhiệt bền vững.
