Từ quy tụ trí thức đến giải bài toán cụ thể
Mạng lưới trí thức khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là cơ chế kết nối chuyên gia với nhu cầu thực tế của địa phương, để kiến thức và sáng kiến có thể chuyển thành giải pháp được triển khai. Chiều 30/10, Hải Phòng tổ chức hội thảo “Kết tinh tri thức – Tăng tốc đổi mới”, đặt trọng tâm vào việc nối chuyên gia trong và ngoài nước với 7 bài toán phát triển của thành phố. Đây là hướng đi hợp lý: thành phố không thiếu người có chuyên môn, nhưng cần một cách làm rõ ràng để tri thức đi đến đúng nơi cần dùng. Bảy bài toán gồm điều hành vĩ mô, đô thị thích ứng và chống ngập, logistics thông minh, công nghiệp UAV, an toàn thực phẩm và OCOP, cùng các bản đồ số về công nghiệp hỗ trợ và đầu tư. Chúng đủ cụ thể để đặt hàng giải pháp, thay vì dừng ở lời kêu gọi chung chung.
Lý do hành động lúc này cũng dễ thấy: Hải Phòng muốn nâng năng suất và tăng trưởng trong bối cảnh yêu cầu phát triển ngày càng cao. Thành phố có 162 giáo sư, phó giáo sư là người Hải Phòng đang nghiên cứu, giảng dạy tại các trường và viện trên địa bàn, bên cạnh chuyên gia, trí thức trẻ và người đang làm việc ở các trung tâm tri thức trong nước, quốc tế. Nhưng số lượng nhân lực chưa bảo đảm tác động nếu họ vẫn hoạt động rời rạc. Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hải Phòng Bùi Thanh Tùng lưu ý rằng nguồn lực trí thức đa dạng nhưng còn phân tán. Vì vậy, thước đo của nỗ lực kết nối phải là lời giải cho bài toán thành phố, không phải số cuộc gặp hay danh sách thành viên.
“1 giờ cho Hải Phòng” cần một quy trình, không chỉ một lời mời
Tại hội thảo, Sở Khoa học và Công nghệ ra mắt mạng lưới trí thức khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Hải Phòng, hộp thư “Trí tuệ gửi quê hương Hải Phòng” và mạng lưới “1 giờ cho Hải Phòng”. Những đầu mối này mở kênh tiếp nhận tư vấn, hiến kế và sáng kiến từ chuyên gia trong, ngoài nước. Giá trị của tên gọi “1 giờ” sẽ phụ thuộc vào việc thời gian đóng góp ấy được nối với một quy trình tiếp nhận và phản hồi có trách nhiệm hay không. Theo định hướng của Sở, đề xuất có thể được cụ thể hóa thành nhiệm vụ tư vấn chính sách, chuyển giao công nghệ, cố vấn doanh nghiệp và chương trình giải quyết bài toán phát triển. Đây là cách phân vai thiết thực: mạng lưới tìm đúng người, cơ quan phụ trách xác định việc cần làm, còn doanh nghiệp và viện, trường góp phần đưa giải pháp vào thực tế.
Hội thảo cũng nêu ba hướng hành động: gắn kết quả trao đổi với cơ chế “hành động vì Hải Phòng”, phát triển mạng lưới “1 giờ cho Hải Phòng” để hỗ trợ giải quyết 7 bài toán, và theo dõi hiệu quả sau kết nối. Muốn các hướng này vận hành được, thành phố cần chuẩn hóa yêu cầu của từng bài toán, xác định sản phẩm đầu ra, tiến độ, cách chia sẻ dữ liệu và quyền sở hữu trí tuệ. Đề xuất thí điểm trong quý I/2027 tạo mốc để chuyển từ ý tưởng sang thử nghiệm. Sàn kết nối trí thức cũng được kiến nghị đưa vào đề án xây dựng Hải Phòng thành trung tâm quốc tế về đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ về biển, dự kiến phê duyệt trong tháng 12/2026.
Mạng lưới phải đưa đổi mới sáng tạo đến đời sống
Vai trò của mạng lưới không nên dừng ở kết nối con người. Nó cần tạo đường đi từ vấn đề thực tế đến thử nghiệm, chuyển giao và đánh giá kết quả, với Nhà nước, viện, trường và doanh nghiệp cùng tham gia. Các đề xuất tại hội thảo bao gồm logistics xanh, đô thị thông minh ứng dụng công nghệ số trong quản lý giao thông, an ninh và trật tự, cũng như công nghiệp hỗ trợ và kinh tế biển. Với người dân, giá trị của đổi mới sáng tạo nằm ở những thay đổi có thể cảm nhận: đi lại thuận tiện hơn, đô thị thích ứng tốt hơn với ngập lụt, môi trường sống an toàn hơn. Với doanh nghiệp, cố vấn và chuyển giao công nghệ chỉ có ích khi giúp giải quyết trở ngại cụ thể, không tạo thêm một tầng thủ tục hoặc một danh sách sáng kiến không được triển khai.
Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng đạt 57%, còn năng suất lao động tăng khoảng 11% mỗi năm. Những con số này khiến yêu cầu đo lường càng quan trọng: hiệu quả nên được đánh giá qua sản phẩm, dự án và công nghệ được áp dụng, thay vì chỉ đếm biên bản ghi nhớ. Một ví dụ về hướng gắn nghiên cứu với nhu cầu môi trường là dự án dùng vật liệu nano composite Fe3O4/C từ gỉ sắt công nghiệp tái chế để xử lý nước thải, đạt giải Nhất tại cuộc thi được nêu trong tư liệu. Các dự án đạt giải cao sẽ được ưu tiên xem xét hỗ trợ vốn từ Quỹ Đầu tư mạo hiểm của thành phố. Nếu cơ chế tiếp tục nối được nghiên cứu với ứng dụng và theo dõi kết quả, mạng lưới mới có thể trở thành hạ tầng cho phát triển, thay vì chỉ là một diễn đàn.
Kết luận: thành công được đo bằng giải pháp đã chạy
Hải Phòng đã có ba thành tố quan trọng để bắt đầu: những bài toán chiến lược được xác định, nguồn chuyên gia trong và ngoài nước, cùng các kênh kết nối mới. Nhưng mạng lưới trí thức chỉ chứng minh được giá trị khi từng ý kiến được sàng lọc, giao cho đầu mối thực hiện và kiểm tra bằng kết quả cụ thể. Chọn một số nội dung thí điểm, công khai tiến độ và làm rõ cách sử dụng dữ liệu sẽ giúp chuyên gia thấy đóng góp của mình tạo ra thay đổi gì. Đó cũng là cách khiến chuyên gia Hải Phòng ở xa vẫn có thể tham gia, còn cơ quan và doanh nghiệp địa phương nhận được hỗ trợ đúng lúc. “1 giờ cho Hải Phòng” vì thế không nên được hiểu là một lời hứa về thời lượng, mà là cam kết biến tri thức thành hành động có thể kiểm chứng.
