Từ đào tạo nhân lực đến cùng giải quyết vấn đề
Đại học đồng hành cùng địa phương là mô hình trong đó nhà trường đưa năng lực đào tạo, nghiên cứu và tư vấn vào việc xác định, xử lý những nhu cầu phát triển cụ thể của cộng đồng và chính quyền. Sự chuyển dịch này đang làm thay đổi thước đo giá trị của giáo dục đại học: không chỉ là người học tốt nghiệp với kỹ năng phù hợp, mà còn là tri thức có giúp địa phương hành động hiệu quả hơn hay không. Với khu vực công, câu hỏi đang chuyển từ “Nhà trường có chương trình đào tạo gì?” sang “Địa phương đang có bài toán gì cần cùng giải quyết?”. Đây là hướng đi đáng ủng hộ, bởi địa phương cần đối tác có thể kết nối đào tạo với tư vấn chính sách, nghiên cứu và triển khai thực tế, thay vì những thỏa thuận hợp tác dừng ở nghi thức.
Một ví dụ là khóa thứ tư về vận hành và chiến lược tham gia Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM, do cơ quan điều hành trung tâm và Đại học Kinh tế TP.HCM khai giảng gần đây. Chương trình cho thấy nhân lực có kiến thức và khả năng tham gia thực chất là điều kiện then chốt, bên cạnh cơ chế, chính sách và hạ tầng. Tại hội nghị kết nối đối tác khu vực công năm 2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đánh giá cao định hướng đồng sáng tạo, đồng kiến tạo của trường trong giai đoạn 2026–2030. Tín hiệu này quan trọng: đại học địa phương và các trường có quan hệ sâu với địa bàn có thể giúp biến mục tiêu phát triển thành năng lực triển khai.
Tri thức chỉ có giá trị khi chạm tới nhu cầu địa phương
Cách làm ấy không chỉ dành cho những dự án quy mô lớn. Trong chương trình Marketing địa phương LOMAR 2026, UEH đưa vấn đề thực tế tại sáu phường, xã ở TP.HCM vào hoạt động học tập của sinh viên, với các chủ đề như du lịch cộng đồng, thương hiệu OCOP, kinh tế địa phương và môi trường. Sinh viên có cơ hội khảo sát nhu cầu, phân tích tình huống và thử vận dụng kiến thức; cộng đồng đồng thời được tiếp cận nguồn lực chuyên môn từ nhà trường. Đây là lợi ích thiết thực hơn một bài tập chỉ có người chấm và điểm số: việc học gắn với bối cảnh sống, còn địa phương có thêm góc nhìn và năng lực hỗ trợ.
Quy mô kết nối của UEH cho thấy hợp tác đã mở rộng đáng kể: giai đoạn 2020–2025, trường triển khai 25 văn bản hợp tác, 26 hội thảo và tọa đàm tư vấn, hơn 160 khóa học với trên 15.000 lượt học viên, cùng 105 nhiệm vụ khoa học và công nghệ có 550 lượt chuyên gia tham gia. Những con số này đáng chú ý, nhưng không nên trở thành mục tiêu tự thân. Thước đo thuyết phục hơn là liệu nghiên cứu khoa học, tư vấn chính sách, bồi dưỡng cán bộ hay chuyển đổi số có tạo ra thay đổi cụ thể cho địa phương hay không. Bước tiếp theo của UEH là xây dựng hệ sinh thái hợp tác đa phương đồng sáng tạo giá trị trong chiến lược 2026–2030.
Nghiên cứu và đổi mới phải đi đến sản phẩm
Vai trò mới của đại học sẽ thiếu nền tảng nếu nghiên cứu và đổi mới sáng tạo đứng ngoài nhu cầu phát triển. Đại học Quốc gia Hà Nội gần đây khai trương phòng thí nghiệm đóng gói, đo kiểm chip bán dẫn; khu thử nghiệm phương tiện bay không người lái; và trung tâm thực hành tập trung của Trường Đại học Công nghệ. Điểm đáng chú ý không chỉ là thiết bị hiện đại, mà là khả năng nối đào tạo với nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa: sinh viên thực hành theo quy trình công nghiệp, nhà khoa học kiểm chứng công nghệ, còn doanh nghiệp có thể hợp tác đào tạo và đặt hàng nghiên cứu. Muốn tri thức phục vụ phát triển đất nước, cần tổ chức nghiên cứu theo chuỗi tạo giá trị, từ công nghệ lõi và nguyên mẫu đến thử nghiệm, chuyển giao và sản phẩm; nếu thiếu các mắt xích ấy, kết quả dễ dừng lại trong phòng thí nghiệm.
Chất lượng giáo dục đại học cũng không thể tách khỏi khả năng giữ chân và thu hút nhân tài trong môi trường quốc tế. VinUni cho biết chương trình VinUni500, khởi động tháng 6/2025, đã thu hút 150 nhà khoa học từ 18 quốc gia, trong đó hơn 100 người chính thức gia nhập trường. Con số này gợi ra một yêu cầu rộng hơn tuyển dụng: trường cần có môi trường nghiên cứu đủ sức hấp dẫn, cơ hội đồng đào tạo, đồng nghiên cứu và con đường để tri thức tạo ảnh hưởng vượt ra ngoài biên giới. Song song, đào tạo tài năng cần được cá thể hóa và gắn với nghiên cứu, phòng thí nghiệm cùng các nhóm chuyên môn mạnh. Đây không phải lựa chọn giữa hội nhập và phục vụ địa phương; đại học tốt phải làm được cả hai.
Thước đo mới cho một trường đại học có ích
Sự chuyển dịch từ đào tạo sang đồng hành không có nghĩa trường đại học bỏ vai trò cốt lõi là dạy học. Ngược lại, khi người học tham gia đề án thật, nghiên cứu gắn với vấn đề thật và doanh nghiệp cùng chính quyền tham gia đặt hàng, chất lượng đào tạo có thêm phép thử cụ thể. Điều cần tránh là chạy theo số lượng biên bản, hội thảo hay phòng thí nghiệm mà thiếu cơ chế xác định nhu cầu, đánh giá tác động và duy trì hợp tác sau dự án. Các trường cần lắng nghe địa phương từ khâu chọn bài toán, công khai mục tiêu và cùng chịu trách nhiệm về kết quả; địa phương cũng phải xem tri thức đại học như nguồn lực phát triển, không chỉ là dịch vụ tư vấn ngắn hạn.
Kết luận lại, đại học đang được kỳ vọng không chỉ cung cấp nhân lực mà còn góp phần giải bài toán quản trị, kinh tế, công nghệ và đời sống cộng đồng. Nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo chỉ phát huy trọn giá trị khi gắn với nhu cầu phát triển; còn năng lực thu hút nhân tài và hội nhập quốc tế giúp các trường mở rộng chất lượng, tầm nhìn và sức ảnh hưởng. Thành công của mô hình đồng kiến tạo vì thế sẽ không được đo bằng lời cam kết, mà bằng việc tri thức được chuyển thành năng lực, giải pháp và kết quả hữu hình cho địa phương.
