Thí điểm bắt đầu từ năng lực của giáo viên
Giáo dục công dân số là quá trình trang bị kiến thức và kỹ năng để học sinh sử dụng môi trường mạng an toàn, có trách nhiệm, biết suy nghĩ và tôn trọng người khác. Ngày 7-11, UBND xã Hòa Vang phối hợp với Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng mở hội nghị tập huấn thí điểm chương trình Giáo dục công dân số và Trí tuệ nhân tạo cho 218 giáo viên trên địa bàn, phục vụ năm học 2026-2027. Đây là bước đi đáng chú ý: muốn học sinh có khả năng tự bảo vệ trên mạng, trước hết giáo viên phải đủ năng lực để dạy những kỹ năng ấy trong lớp học. Chương trình hướng tới nâng cao hiểu biết về công dân số, đồng thời giúp giáo viên nhận diện, khai thác AI an toàn và có trách nhiệm. Vì vậy, đào tạo AI giáo viên không nên dừng ở việc làm quen công cụ; trọng tâm phải là cách dùng công nghệ có mục đích và biết giới hạn.
Bồi dưỡng để đưa kỹ năng vào bài học thực tế
Điểm mạnh của mô hình là kết hợp kiến thức với thực hành, thay vì chỉ giới thiệu khái niệm. Giáo viên tiếp cận các chuyên đề về tư duy “biết dùng, biết nghĩ, biết sống cùng người khác” trên không gian mạng và trách nhiệm khi dùng AI. Chương trình được triển khai qua ba chặng: tự học trực tuyến trên hệ thống LMS, tập huấn trực tiếp và vận dụng nội dung vào bài dạy thực tế. Giáo viên phân tích bài giảng mẫu, thiết kế kế hoạch bài dạy có lồng ghép nội dung công dân số và AI, rồi thảo luận, phản biện theo tiêu chí đánh giá. Cách làm này nâng kỹ năng số giáo viên theo hướng có thể áp dụng ngay, thay vì để kiến thức nằm lại sau buổi tập huấn. Nội dung được tích hợp vào môn học và hoạt động trải nghiệm hiện có, không tạo thêm môn học hay áp lực mới cho học sinh.
Từ lớp học đến chiếc “lá chắn số”
Điện thoại thông minh, mạng xã hội và công cụ AI hiện diện ngày càng nhiều trong đời sống học đường, trong khi học sinh còn nhỏ tuổi và khả năng tự bảo vệ chưa hoàn thiện. Hạn chế sử dụng thiết bị có thể là một biện pháp quản lý, nhưng không thể thay thế việc dạy các em nhận biết rủi ro và ứng phó khi gặp nguy hiểm. Chương trình nhấn mạnh những kỹ năng thiết thực: bảo mật tài khoản, giữ kín thông tin cá nhân, kiểm chứng nội dung, nhận diện tin giả và tìm kiếm hỗ trợ từ gia đình, nhà trường hoặc cơ quan chức năng khi cần. Đây mới là giá trị cốt lõi của giáo dục công dân số: không chỉ bảo vệ học sinh bằng quy định, mà còn giúp các em biết tự đưa ra lựa chọn an toàn. Giáo viên giữ vai trò then chốt vì có thể biến những nguyên tắc này thành tình huống học tập gần gũi, phù hợp với lứa tuổi.
Thí điểm cần được đánh giá trước khi nhân rộng
Muốn mô hình có tác dụng lâu dài, tập huấn ban đầu phải đi cùng theo dõi chất lượng triển khai tại từng trường, từng lớp. Địa phương đặt yêu cầu kiểm tra, đánh giá thực chất để kịp thời điều chỉnh chương trình và phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố trong quá trình thực hiện. Tài liệu được thiết kế theo điều kiện địa phương, có phương án dạy học không cần máy tính để học sinh khu vực nông thôn vẫn có cơ hội tiếp cận bình đẳng. Chương trình cũng kết nối với phụ huynh qua cẩm nang “Đồng hành số” và các buổi trao đổi tại trường. Hòa Vang có thể trở thành mô hình để xem xét nhân rộng trong thành phố, nhưng điều đó chỉ có ý nghĩa nếu đánh giá được học sinh đã biết tự bảo vệ tốt hơn đến đâu. AI trong giáo dục chỉ phát huy giá trị khi đi cùng năng lực phán đoán, trách nhiệm và sự an toàn của người học.
