Quy mô lớn đặt ra yêu cầu tổ chức chặt chẽ hơn
Kỳ thi tốt nghiệp THPT là kỳ đánh giá cấp quốc gia nhằm xét công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông và cung cấp dữ liệu phục vụ đánh giá chất lượng giáo dục. Hội nghị tổng kết kỳ thi năm 2026 vì thế không chỉ là dịp nhìn lại một mùa thi, mà còn là nơi xác định những điểm cần củng cố trước kỳ thi tiếp theo. Ngày 29/10, Bộ GDĐT tổ chức hội nghị tại Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng, tập trung vào kết quả triển khai và công tác chuẩn bị cho năm 2027. Kỳ thi THPT 2026 có 1.223.776 thí sinh, tăng 61.642 so với năm trước, là kỳ thi có quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Với quy mô ấy, phối hợp liên ngành và kỷ luật ở từng khâu không thể chỉ dừng ở yêu cầu trên giấy.
Năm 2026 cũng là năm thứ hai kỳ thi vận hành theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và là năm đầu tiên toàn bộ các khâu được triển khai theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Bộ GDĐT cho biết công tác từ chuẩn bị, ra đề, coi thi, chấm thi đến công bố và phân tích kết quả được phối hợp từ Trung ương tới địa phương. Đây là nền tảng đáng ghi nhận, nhưng chính quy mô và cách tổ chức mới càng khiến việc rà soát trách nhiệm, giám sát thực chất trở nên cấp thiết.
Số hóa và chuẩn hóa giúp tăng khả năng kiểm chứng
Một điểm tiến bộ rõ nét của kỳ thi là toàn bộ thí sinh đăng ký dự thi trực tuyến. Chuyển đổi số giúp giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy và tạo điều kiện quản lý dữ liệu thống nhất, nhưng công nghệ đăng ký không thể thay thế những biện pháp bảo đảm an toàn tại điểm thi. Năm 2026, Bộ GDĐT khuyến khích các hội đồng thi dùng thiết bị quét an ninh cầm tay có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm định; nhiều địa phương đã áp dụng để hỗ trợ phát hiện, ngăn ngừa gian lận bằng công nghệ cao.
Ở khâu chấm môn Ngữ văn, rubric lần đầu được đưa vào hướng dẫn chấm. Bộ tổ chức thống nhất đáp án và hướng dẫn trực tuyến với 34 ban chấm trên cả nước, đồng thời thẩm định tại 10 tỉnh, thành phố. Việc công khai và phân tích điểm theo môn, điểm thi, phòng thi, rồi đối chiếu với kết quả học tập, cũng tạo thêm cơ sở để xã hội nhận diện dấu hiệu bất thường. Những cách làm này có giá trị khi được duy trì nhất quán: tính công bằng phải có quy trình kiểm tra được, chứ không chỉ dựa vào cam kết.
Bài học khó tránh: sai phạm phải được xử lý nghiêm
Thông điệp đáng chú ý tại hội nghị là yêu cầu nhìn thẳng vào sai phạm, thay vì làm nhẹ mức độ bằng những cách giải thích chung chung. Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng đánh giá vụ việc tại điểm thi Trường THPT Chuyên tỉnh Tuyên Quang là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có sự bàn bạc và phân công nhiệm vụ, gây tổn hại uy tín kỳ thi và niềm tin xã hội. Theo ông, cá nhân liên quan phải được xem xét, xử lý nghiêm minh theo quy định.
Cách xử lý ấy không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi thí sinh bị ảnh hưởng mà còn đặt ra chuẩn mực trách nhiệm cho đội ngũ tổ chức. Với kỳ thi có hơn một triệu thí sinh, một kẽ hở trong giám sát có thể làm suy giảm niềm tin vào toàn bộ kết quả. Vì vậy, nhận diện sai phạm và quy trách nhiệm cụ thể cần đi cùng việc sửa quy trình; nếu chỉ dừng ở lời nhắc nhở, bài học của năm 2026 khó chuyển thành thay đổi có thể kiểm chứng.
Chuẩn bị cho thi THPT 2027: biến đề xuất thành cơ chế
Từ thực tiễn năm 2026, Bộ GDĐT cho biết sẽ tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung Quy chế thi tốt nghiệp THPT, tăng phòng ngừa và siết kiểm tra, giám sát. Các phương án được nêu gồm nghiên cứu lắp camera tại phòng thi và khu vực thi để phục vụ hậu kiểm, xác minh vi phạm; tăng sử dụng thiết bị quét an ninh, kiểm tra chéo và đổi mới cách giám sát. Bộ cũng dự kiến chú trọng hơn việc lựa chọn, bố trí, quản lý cán bộ và xử lý nghiêm vi phạm.
Việc bố trí điểm thi cũng cần được nghiên cứu theo hướng trộn thí sinh từ các trường khác nhau; nếu không thể thực hiện, cần có ý kiến của Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh trước khi quyết định. Đây là những hướng chuẩn bị cụ thể cho thi THPT 2027, song nguồn thông tin chưa nêu lịch triển khai hay quy định đã được ban hành. Thước đo thành công sẽ là liệu các đề xuất có trở thành quy trình rõ ràng, áp dụng đồng đều và đủ sức ngăn vi phạm trước khi xảy ra hay không. Tổng kết chỉ có ý nghĩa khi kỳ thi sau an toàn, công bằng hơn nhờ những bài học được chuyển thành hành động.
