Cao tốc Bến Lức – Long Thành: tuyến xương sống mới của vùng kinh tế phía Nam
Cao tốc Bến Lức – Long Thành là tuyến đường cao tốc dài khoảng 58 km, được xây dựng trong 12 năm để kết nối các tỉnh miền Tây với khu vực Đông Nam Bộ, mạng lưới cao tốc TP.HCM và đặc biệt là sân bay Long Thành, với mục tiêu giảm áp lực giao thông qua nội đô TP.HCM và tạo một trục vận tải chiến lược cho cả vùng kinh tế phía Nam. Theo tôi, việc tuyến cao tốc này sắp thông xe toàn tuyến trong tháng 9 không chỉ là dấu mốc kỹ thuật mà là bước ngoặt về tư duy hạ tầng giao thông. Sau nhiều năm nói về liên kết vùng nhưng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào các tuyến Quốc lộ 1, Quốc lộ 50 và trục xuyên tâm qua TP.HCM, nay khu vực phía Nam có một trục ngang thực sự, tách luồng xe liên tỉnh khỏi phố đông, điều mà người dân và doanh nghiệp đã chờ đợi quá lâu.
Tiến độ về đích: 99% khối lượng và áp lực "thông xe tháng 9"
Sau nhiều lần trì hoãn, dự án cao tốc Bến Lức Long Thành đang ở giai đoạn nước rút hiếm khi quyết liệt như hiện nay. Gần 55 km trên tổng chiều dài 57,8 km đã hoàn thành, tương ứng khoảng 99–99,3% khối lượng xây lắp, chỉ còn các hạng mục cuối cùng tại cầu Phước Khánh và nút giao Quốc lộ 51. "Dự án hiện đã đạt khoảng 99,3% khối lượng, chỉ còn gói J3-1 cho phần còn lại của cầu Phước Khánh và gói XL-NG51 cho nút giao quốc lộ 51". Việc Bộ Xây dựng yêu cầu thông xe tháng 9, đồng thời chỉ đạo hoàn tất nghiệm thu trong tháng này cho thấy nhà nước không muốn thêm bất kỳ trì hoãn nào nữa. Tôi cho rằng áp lực tiến độ lần này là cần thiết: sau 12 năm thi công, nếu không có một mốc cứng về thời gian, dự án rất dễ tiếp tục trôi thêm vài mùa mưa, kéo theo chi phí duy tu, rủi ro an toàn và đặc biệt là cơ hội bị bỏ lỡ khi sân bay Long Thành bước vào giai đoạn hoàn thiện hạ tầng kết nối.
Thay đổi giao thông: từ đường xuyên tâm đến mạng lưới liên vùng
Ý nghĩa lớn nhất của việc thông xe tháng 9 ở cao tốc Bến Lức Long Thành nằm ở cấu trúc lại toàn bộ dòng chảy giao thông phía Nam. Tuyến cao tốc này được thiết kế với 4 làn xe chạy, 2 làn dừng khẩn cấp, tốc độ tối đa 100 km/h, đi qua Tây Ninh, TP.HCM và Đồng Nai và liên thông với cao tốc TP.HCM – Trung Lương, TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây và Quốc lộ 51. Khi khai thác toàn tuyến, xe từ miền Tây có thể đi thẳng đến Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu và sân bay Long Thành mà không phải len lỏi qua trung tâm TP.HCM, giúp giảm đáng kể ùn tắc ở các cửa ngõ và cầu, hầm trong nội đô. Theo tôi, đây là bước chuyển từ tư duy "một đô thị trung tâm gánh hết" sang mô hình mạng lưới, nơi TP.HCM vẫn giữ vai trò lõi nhưng các luồng vận tải hàng hóa, hành khách liên vùng được phân bổ trên nhiều trục cao tốc và vành đai, giảm phụ thuộc vào những tuyến quốc lộ đã quá tải từ lâu.
Cú hích cho sân bay Long Thành và chuỗi cảng – khu công nghiệp
Không thể nhìn cao tốc Bến Lức – Long Thành tách rời chiến lược phát triển sân bay Long Thành và hạ tầng giao thông liên kết vùng. Điểm cuối của tuyến cách sân bay Long Thành khoảng 16 km, đồng thời kết nối với Quốc lộ 51 và các nút giao Phước An, Mỹ Yên, Quốc lộ 50, Nguyễn Văn Tạo, tạo mạng lưới gắn với cảng biển, khu công nghiệp và khu đô thị mới. Khi tuyến đường hoàn thành, thời gian di chuyển từ miền Tây đến Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu và sân bay Long Thành sẽ được rút ngắn đáng kể, mở ra vùng phụ cận rộng lớn cho sân bay quốc tế này. Theo tôi, đây là điều kiện nền tảng để Long Thành không chỉ là sân bay lớn, mà trở thành trung tâm logistics và dịch vụ hàng không của toàn vùng phía Nam: doanh nghiệp có thể đặt kho, nhà máy ở Tây Nam Bộ nhưng vẫn tiếp cận nhanh với cửa ngõ hàng không và cảng biển nhờ một trục cao tốc trực tiếp.
Từ công trình chậm tiến độ đến biểu tượng liên kết vùng
Trong gần một thập kỷ, cao tốc Bến Lức – Long Thành là ví dụ tiêu cực điển hình về dự án chậm tiến độ do vướng mắc chính sách đầu tư và vốn, từng phải tạm dừng khi mới hoàn thành khoảng 80% khối lượng. Việc nó bước vào giai đoạn thông xe toàn tuyến trong tháng 9 là cơ hội để biến một "điểm nghẽn" thành biểu tượng mới cho liên kết vùng và đổi mới cách làm hạ tầng giao thông. Theo tôi, điều người dân quan tâm sau thông xe không chỉ là thời gian đi lại rút ngắn, mà còn là cách chúng ta vận hành, bảo trì và khai thác tuyến cao tốc này sao cho an toàn, minh bạch, tránh lặp lại vòng luẩn quẩn đầu tư lớn nhưng khai thác kém hiệu quả. Nếu cao tốc Bến Lức Long Thành được vận hành tốt, nó sẽ là bằng chứng thuyết phục rằng liên kết Đông – Tây Nam Bộ hoàn toàn khả thi khi có quyết tâm chính trị, quy hoạch nhất quán và cơ chế vốn phù hợp. Đó mới là kết luận mang tính lâu dài của câu chuyện "thông xe tháng 9" này.
