Cao tốc Bến Lức - Long Thành là gì và vì sao tuyến này mang tính bước ngoặt?
Cao tốc Bến Lức - Long Thành là tuyến đường cao tốc dài khoảng 57,8 km, kết nối khu vực phía Tây với phía Đông Nam TP.HCM, được thiết kế 4 làn xe cơ giới, 2 làn dừng khẩn cấp, vận tốc 100 km/h, tiêu chuẩn cao tốc loại A, giữ vai trò trục xương sống mới trong mạng lưới kết nối giao thông Đông Nam Bộ. Dự án xây dựng đường cao tốc Bến Lức - Long Thành có chiều dài 57,8 km, đi qua Tây Ninh 2,7 km, TP.HCM 26,4 km và Đồng Nai 28,7 km do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) làm chủ đầu tư. Sau khi được Thủ tướng phê duyệt danh mục vay vốn từ năm 2010 và Bộ GTVT phê duyệt dự án vào tháng 10/2010, dự án liên tục phải điều chỉnh vào các năm 2014, 2020, 2023 và gần nhất là tháng 1/2025. Chính quá trình kéo dài hơn một thập kỷ này cho thấy tầm quan trọng nhưng cũng phơi bày hạn chế trong cách chúng ta triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn.
Hành trình 12 năm và cái giá của những lần lỡ hẹn
Dự án cao tốc Bến Lức Long Thành được khởi công vào tháng 10/2014 nhưng sau 12 năm vẫn chưa thể hoàn thành. Nguyên nhân không chỉ nằm ở kỹ thuật mà chủ yếu ở thay đổi cơ chế, chính sách và nguồn vốn khiến dự án không được bố trí vốn kịp thời, nhiều gói thầu phải dừng thi công từ giữa năm 2019. Một nguyên nhân quan trọng của quá trình đình trệ là sự thay đổi về nguồn vốn, khi các hiệp định vay quốc tế đóng lại, buộc VEC phải tự thu xếp để hoàn thiện phần còn lại. Tổng mức đầu tư dự án được điều chỉnh lên 29.586,91 tỷ đồng với bốn nguồn vốn chính, trong đó gồm vốn vay ADB, JICA, ngân sách nhà nước và phần VEC tự thu xếp. Câu chuyện ở đây không chỉ là chậm tiến độ; đó là bài học đắt giá về quản trị hợp đồng, giải phóng mặt bằng và khả năng phối hợp thể chế trong các dự án hạ tầng chiến lược.
99% khối lượng và chặng cuối 1% đầy áp lực
Đến nay, dự án đã đạt khoảng 99% sản lượng các gói thầu xây lắp, với 15.725,55 tỷ đồng trên tổng giá trị 15.883 tỷ đồng. Tuyến cao tốc đã hoàn thành gần 55 km trên tổng số 57,8 km và khoảng 30 km đã được đưa vào khai thác tạm thời trên hai đoạn chính. Khoảng 25 km còn lại đã xây dựng xong nhưng chưa thể khai thác vì thiếu kết nối đồng bộ. Trọng tâm hiện dồn vào hai gói thầu J3-1 (liên quan cầu Bình Khánh) và XL-NG51 (nút giao Quốc lộ 51), đều được đặt mục tiêu hoàn thành trong tháng 8/2026. Nếu giữ vững tiến độ này, toàn tuyến sẽ hoàn thành và thông xe tháng 9/2026, theo thời hạn điều chỉnh đến ngày 30/9/2026. Nói cách khác, “một dự án 57,8 km hiện chỉ còn 1% khối lượng, nhưng 1% này quyết định toàn bộ hiệu quả kết nối của tuyến cao tốc”.
Vai trò kết nối trục Đông – Tây và ý nghĩa kinh tế vùng
Cao tốc Bến Lức Long Thành không phải một công trình giao thông bình thường; nó là mảnh ghép then chốt trong trục kết nối phía Tây với phía Đông Nam TP.HCM. Tuyến này kết nối trực tiếp với cao tốc TP.HCM – Trung Lương, TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây và hệ thống giao thông Đồng Nai, tạo thành một vòng cung cao tốc làm nhẹ tải đáng kể cho trục xuyên tâm hiện hữu. Về bản chất, đây là tuyến kết nối giao thông Đông Nam Bộ với các cửa ngõ phía Tây, giúp phân luồng lưu thông liên vùng theo hướng vành đai thay vì dồn hết vào nội đô. Khi thông xe tháng 9 2026 như kế hoạch, tuyến cao tốc này sẽ giúp tăng khả năng liên kết vùng, giảm phụ thuộc vào các quốc lộ cũ, tạo điều kiện để các khu công nghiệp, đô thị vệ tinh dọc tuyến phát triển theo hướng bớt lệ thuộc vào trung tâm TP.HCM, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vận tải ngày càng lớn.
Không thể để cao tốc Bến Lức - Long Thành lỡ hẹn thêm lần nữa
Công tác giải phóng mặt bằng trên tuyến chính đã hoàn thành 100%, với 3.564 hộ dân và toàn bộ 57,1 km được bàn giao. Hiện chỉ còn một trường hợp nhỏ tại nút giao Quốc lộ 51 đang hoàn thiện, được đánh giá không ảnh hưởng đáng kể thi công. Vấn đề còn lại là vật liệu xây dựng, khi Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ cùng triển khai nhiều dự án lớn, khiến nguồn đất đắp, đá cấp phối bị căng thẳng, tác động trực tiếp đến các hạng mục cầu Phước Khánh và nút giao Quốc lộ 51. Dự án đã đi qua hơn một thập kỷ, mỗi lần chậm trễ là thêm chi phí cơ hội khổng lồ cho nền kinh tế vùng. Cao tốc Bến Lức - Long Thành đang đứng trước “thời điểm có ý nghĩa quyết định”: hoặc hoàn thành đúng hạn để biến nguồn vốn đầu tư thành hiệu quả phát triển thực tế, hoặc tiếp tục trở thành minh chứng cho cái giá của việc chậm trễ trong hạ tầng chiến lược.
