STEM hiện ra qua những lần thử và làm
STEM tiểu học là cách học kết nối khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học qua những hoạt động thực hành, để học sinh tự đặt câu hỏi, thử ý tưởng và tạo ra sản phẩm.
Ngày hội STEM tại Trường Tiểu học Chu Văn An cho thấy giá trị của cách tiếp cận ấy khi 964 học sinh thuộc 27 lớp cùng tham gia. Thay vì chỉ nghe giải thích về công nghệ trong lớp, các em được trực tiếp điều khiển robot, lắp mô hình và tạo hình trên ứng dụng số. Quy mô đông đảo cũng đặt ra yêu cầu tổ chức hợp lý: nhà trường phối hợp với Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ AIG Việt Nam để bố trí ba khu vực trải nghiệm, giúp học sinh lần lượt tiếp cận các hoạt động. Điểm đáng chú ý không chỉ là có nhiều thiết bị mới, mà là mỗi em đều được làm thử. Với STEM ở lứa tuổi tiểu học, khoảnh khắc tự tay thao tác thường mở ra câu hỏi và sự tò mò hiệu quả hơn một bài giảng chỉ dừng ở khái niệm.
Robot biến lập trình thành thử thách gần gũi
Ở khu vực Robotics và lập trình, học sinh dùng máy tính bảng điều khiển robot Rio tìm đường, robot thu hoạch nông sản, robot Rover đá bóng và robot gắp bóng. Các nhiệm vụ có mục tiêu cụ thể, dễ hình dung, nên việc lập trình không còn là một khái niệm xa lạ: các em quan sát robot di chuyển, nhận ra khi nào đường đi đúng và thử điều chỉnh nếu thao tác chưa chính xác. Tiếng reo khi robot gắp được bóng là dấu hiệu của niềm vui, nhưng phía sau đó còn có quá trình thử, sai và làm lại.
Hồng Đức, học sinh lớp 3A, kể rằng em ban đầu điều khiển robot chưa chuẩn, nhưng thử vài lần thì đã làm được. Trải nghiệm ấy là một minh họa thiết thực cho cách học STEM: kết quả không đến từ việc ghi nhớ hướng dẫn đơn thuần mà từ việc tự thao tác và quan sát phản hồi. Khi học sinh khám phá công nghệ bằng chính đôi tay mình, lỗi nhỏ cũng trở thành cơ hội để suy nghĩ tiếp.
Từ vật liệu quen thuộc đến ý tưởng sáng tạo
Không phải hoạt động STEM nào cũng cần màn hình hay robot. Tại các trạm Tinker và Strawbees, học sinh phác thảo ý tưởng, thử độ bền của tháp giấy, rồi lắp ghép mô hình bằng ống hút và chong chóng giấy. Những thao tác tưởng đơn giản lại khuyến khích các em trao đổi, phối hợp và kiểm tra xem thiết kế có đứng vững hay không. Đây là phần quan trọng của STEM tiểu học: đưa kiến thức ra khỏi bài học lý thuyết, gắn suy nghĩ với vật liệu và kết quả có thể quan sát.
Không gian sáng tạo STEM mở rộng cách thực hành ấy qua các chủ đề như “Ngôi nhà mơ ước - Thành phố tương lai”, “Thiên nhiên quanh em” và “Sáng tạo xanh - Kỹ sư nhí - Tái chế thông minh”. Học sinh dùng bìa carton, chai nhựa đã qua sử dụng để làm mô hình. Những vật liệu quen thuộc trở thành điểm khởi đầu để các em hình dung, thiết kế và hoàn thiện sản phẩm. Thông điệp “Ý tưởng nhỏ - Sáng tạo lớn - Kiến tạo tương lai” vì thế không chỉ là khẩu hiệu trang trí: sản phẩm của học sinh cho thấy ý tưởng có thể bắt đầu từ những thứ sẵn có.
Công nghệ số đi cùng kỹ năng sử dụng an toàn
Ở khu vực Công dân số và sáng tạo 3D, học sinh tạo hình khối bằng ứng dụng Maker Empire, phối màu và tô tranh trên máy tính bảng. Những hoạt động này mở thêm một lối khám phá: các em không chỉ tiếp xúc với thiết bị mà còn dùng công cụ số để biến ý tưởng thành hình ảnh do mình lựa chọn. Các cuộc trao đổi ngắn với giáo viên và chuyên gia về ứng xử an toàn trên môi trường mạng cũng giúp ngày hội không dừng ở việc làm quen với ứng dụng.
Theo cô Bùi Lê Bảo Khánh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An, ngày hội được xây dựng với nội dung trải nghiệm STEM và công dân số. Cách kết hợp này đáng chú ý vì năng lực công nghệ không chỉ nằm ở thao tác thiết bị, mà còn ở việc hiểu cách sử dụng có trách nhiệm. Khánh Nghi, học sinh lớp 5C, chia sẻ em hiểu thêm về khoa học, công nghệ và cách tư duy sáng tạo sau khi tham gia. Ngày hội cho thấy trải nghiệm thực hành có thể kết nối kiến thức, sự sáng tạo và thói quen số an toàn trong cùng một hoạt động.
Điều làm nên ý nghĩa của ngày hội không phải là đưa thật nhiều công nghệ vào trường, mà là tạo cơ hội để học sinh tự khám phá, thử nghiệm và làm ra sản phẩm. Khi robot, giấy, ống hút và vật liệu tái chế cùng trở thành công cụ học tập, STEM rời khỏi trang sách để gắn với hành động. Đó là hướng đi đáng duy trì nếu muốn nuôi dưỡng sự tò mò và khả năng sáng tạo từ những năm đầu tiểu học.
