Ngày hội STEM học sinh: Định nghĩa lại một tiết học công nghệ
Ngày hội STEM học sinh là mô hình sự kiện giáo dục nơi học sinh tiểu học và THCS được tham gia trực tiếp vào các hoạt động khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học, trải nghiệm AI tiểu học trên thiết bị số, thi đấu robotics và thực hành kỹ năng công dân số, qua đó biến kiến thức sách vở thành tình huống đời sống cụ thể, giúp các em hiểu công nghệ không phải thứ xa vời mà là công cụ gắn với an toàn, sáng tạo và trách nhiệm cá nhân. Hơn 600 học sinh từ lớp 3 đến lớp 9 của 6 trường tiểu học, THCS tại phường Phù Liễn đã tham gia Ngày hội trải nghiệm công nghệ số, STEM - AI lần thứ II, cho thấy khi trường học mở cửa cho trải nghiệm thực tế, trẻ em sẵn sàng bước vào thế giới số với sự háo hức và chủ động.
Đấu trường Công dân số và Robotics: Bài học công nghệ số từ sân chơi
Điểm đáng giá nhất của ngày hội không nằm ở số lượng giải thưởng, mà ở cách giáo dục công nghệ số được đưa vào đời sống học sinh một cách cụ thể và hấp dẫn. Trong phần thi "Đấu trường Công dân số", các em trả lời 40 câu hỏi trắc nghiệm trên máy tính bảng về an toàn internet, phòng tránh lừa đảo trực tuyến, sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm và kiến thức STEM. Đây là kiểu trải nghiệm AI tiểu học mà chương trình chính khóa thường khó tạo ra: trẻ được đối thoại với rủi ro công nghệ ngay trên thiết bị mình dùng hằng ngày. Từ kết quả này, 20 học sinh mỗi khối lớp bước tiếp vào "Đấu trường Robotics", trực tiếp điều khiển robot Leanbot trên sa bàn, buộc phải vận dụng tư duy logic, quan sát và xử lý tình huống. Thay vì nghe giảng về sáng tạo, các em đang thực sự sáng tạo trong một không gian thi đấu đầy động lực.
Không gian STEAM và tư vấn tâm lý: Trường học phải là hệ sinh thái, không chỉ là lớp học
Nếu ngày hội STEM và AI là cú hích về trải nghiệm, thì các hoạt động STEAM trường học mới là phần nền lâu dài. Dự án "Lớp học Cầu vồng" đã xây dựng 3 phòng học STEAM, 3 phòng tư vấn tâm lý và một thư viện ngoài trời tại ba trường ở Hải Phòng, tạo ra những không gian nơi học sinh có thể tiếp cận khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học thông qua thực hành, thí nghiệm và giải quyết vấn đề. Theo chia sẻ của học sinh, thiết bị trong phòng STEAM khiến nội dung lý thuyết trở nên trực quan hơn, còn phòng tư vấn tâm lý giúp các em mạnh dạn nói về lo âu và căng thẳng sau giờ học. Đây là bước đi đúng hướng: giáo dục công nghệ số không thể tách rời sức khỏe tinh thần, vì một công dân số tương lai cần cả kỹ năng số lẫn khả năng tự chăm sóc cảm xúc.
Từ sự kiện đến chương trình: Khi chuyển đổi số đi vào nhịp sống nhà trường
Điều đáng nói là các hoạt động này không xuất hiện một cách đơn lẻ, mà gắn chặt với định hướng chuyển đổi số ở cấp địa phương. Ngày hội STEM và AI tại Phù Liễn được tổ chức trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10 và Ngày Công dân số Việt Nam 15/10, cho thấy chính quyền không chỉ nói về chuyển đổi số bằng khẩu hiệu mà bằng sân chơi cụ thể cho học sinh. Sau lễ bàn giao các hạng mục STEAM, tổ chức đồng hành tiếp tục phối hợp với trường để lồng ghép giáo dục STEAM và hoạt động hỗ trợ tâm lý vào chương trình, đồng thời nâng cao năng lực giáo viên trong khai thác cơ sở vật chất mới. Một câu nói đáng trích là: "Các hạng mục và trang thiết bị được bàn giao vừa mang giá trị vật chất, vừa thể hiện sự đồng hành với thế hệ trẻ". Khi giáo viên được hỗ trợ, chuyển đổi số không còn là áp lực, mà trở thành cơ hội dạy học sáng tạo.
Kết luận: Muốn có công dân số, hãy bắt đầu từ trải nghiệm nhỏ nhưng đều đặn
Nhìn lại các ngày hội STEM học sinh và không gian STEAM mới ở Hải Phòng, có thể thấy một thông điệp rõ ràng: muốn xây dựng thế hệ công dân số, chúng ta phải cho trẻ cơ hội chạm vào công nghệ, đặt câu hỏi và mắc lỗi trong môi trường an toàn. Ngày hội đã tạo môi trường học tập gắn với thực hành, khuyến khích học sinh khám phá công nghệ, phát triển tư duy sáng tạo và nâng cao kỹ năng số, sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Song song, các phòng STEAM và tư vấn tâm lý cho thấy nhà trường đang dần trở thành hệ sinh thái học tập – nơi tri thức, cảm xúc và kỹ năng số cùng được coi trọng. Nếu các địa phương khác coi đây là mô hình tham chiếu, nhân rộng bằng những phiên bản phù hợp với điều kiện của mình, giáo dục công nghệ số sẽ không còn là khẩu hiệu, mà là trải nghiệm hàng ngày của từng học sinh.
