Tự chủ AI bắt đầu từ năng lực làm chủ toàn chuỗi
Tự chủ AI là năng lực xây dựng, vận hành và quản trị các hệ thống trí tuệ nhân tạo dựa trên hạ tầng, dữ liệu và công nghệ có thể kiểm soát, thay vì chỉ sử dụng mô hình do bên khác cung cấp. Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ở TP.HCM từ ngày 26 đến 29/10, CMC chia sẻ giải pháp làm chủ hạ tầng, dữ liệu và công nghệ AI, đồng thời giới thiệu hệ sinh thái sản phẩm C-Product do Việt Nam phát triển. Đây là thời điểm phù hợp để đặt vấn đề: AI đang làm thay đổi phương thức sản xuất và cấu trúc kinh tế, nên năng lực trong nước không thể chỉ được đo bằng việc có ứng dụng mới hay không. Theo tôi, tự chủ phải được nhìn như một chuỗi năng lực liên kết: tính toán, dữ liệu, nghiên cứu, ứng dụng và kiểm soát. Thiếu một mắt xích, doanh nghiệp và cơ quan công quyền có thể dùng AI, nhưng khó chủ động cải tiến hoặc chịu trách nhiệm đầy đủ với cách hệ thống vận hành.
Hạ tầng AI là nền móng, dữ liệu là nguồn lực cần quản trị
Đề xuất của CMC đặt hạ tầng công nghệ ở vị trí nền tảng: năng lực tính toán hiệu năng cao, trung tâm dữ liệu và mạng truyền dẫn phải đủ sức phục vụ nghiên cứu, huấn luyện lẫn triển khai mô hình. Không có năng lực này, tham vọng phát triển AI trong nước dễ phụ thuộc vào hạ tầng bên ngoài hoặc bị giới hạn khi mở rộng. Nhưng đầu tư máy móc thôi chưa tạo ra tự chủ. Dữ liệu AI phải được quản trị và kiểm soát, còn sản phẩm cần được phát triển để giải quyết nhu cầu cụ thể. CMC nhấn mạnh đây là bài toán rộng hơn công nghệ, liên quan cả dữ liệu, nhân lực, nghiên cứu, cơ chế quản lý và phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học. Vì vậy, điều đáng chú ý không phải chọn giữa hạ tầng hay dữ liệu, mà là xây dựng chúng đồng bộ. Năng lực tính toán tạo điều kiện xử lý; dữ liệu có chất lượng và quy tắc sử dụng rõ ràng mới giúp AI tạo kết quả đáng tin.
C-Product hướng AI vào bài toán thực tế
Hệ sinh thái C-Product cho thấy hướng tiếp cận của CMC không dừng ở tuyên bố làm chủ công nghệ mà còn nhắm tới việc đưa AI vào công việc hằng ngày. Tại diễn đàn, tập đoàn giới thiệu CLEX, C-GOV, C-AGENT, CIVAMS, CMC AI Box và CMC AI Vision, hướng đến cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và đô thị thông minh. Các giải pháp được mô tả là hỗ trợ xử lý thông tin, tra cứu tri thức, cải thiện quản lý, điều hành và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Với người dân, giá trị có thể đến từ dịch vụ công thuận tiện hơn; với tổ chức, đó là khả năng xử lý thông tin và hỗ trợ quyết định hiệu quả hơn. Tuy nhiên, danh mục sản phẩm tự nó chưa chứng minh hiệu quả. Cần đánh giá qua kết quả triển khai, độ chính xác, khả năng bảo vệ dữ liệu và mức độ phù hợp với quy trình thực tế. Điểm mạnh của cách làm này là tạo cơ hội kiểm chứng công nghệ tại những bài toán cụ thể, thay vì xem AI như một màn trình diễn.
Tự chủ đòi hỏi cả cơ chế kiểm soát và nguồn nhân lực
CMC ví AI như một chiếc xe: động cơ mạnh giúp vận hành, nhưng hệ thống phanh mới giúp kiểm soát và bảo đảm an toàn. Hàm ý rất rõ: phát triển AI phải đi cùng nguyên tắc sử dụng, quản trị đầu ra và trách nhiệm khi triển khai. Đây là điều kiện thiết yếu khi AI được đưa vào hoạt động ở quy mô tổ chức, nhất là các lĩnh vực xử lý dữ liệu nhạy cảm hoặc phục vụ người dân. Diễn đàn cũng đặt bài toán phát triển hạ tầng dữ liệu, AI, bán dẫn và nguồn nhân lực trong nước trong bối cảnh công nghệ đang trở thành một phần của hạ tầng kinh tế số. Bước tiếp theo vì thế không thể chỉ là mua sắm công nghệ: TP.HCM cần cơ chế hợp tác cởi mở, xác định bài toán thực tế và tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia; CMC cho biết sẽ tiếp tục phát triển giải pháp gắn với nhu cầu thực tiễn theo định hướng Make in Vietnam – Made by CMC. Tự chủ AI chỉ thành hiện thực khi năng lực kỹ thuật đi cùng con người, quy tắc và khả năng phối hợp.
